Poznań - Pobiedziska - Ostrów Lednicki - Gniezno - Trzemeszno - Mogilno - Strzelno - Kruszwica - Inowrocław - Kościelec Kujawski - żnin - Wenecja - Biskupin - Gąsawa - Marcinkowo Górne - Rogowo - Czerniejewo - Giecz -Swarzędz - Poznań
Szlak Piastowski łączy szereg miejscowości związanych z początkami państwa polskiego. Przebiega przez obszary północno-wschodniej Wielkopolski i Kujawy Zachodnie i wschodnią część Równiny Inowrocławskiej. Nazwa szlaku przywodzi na myśl władającą ziemiami polskimi w okresie wczesnośredniowiecznym dynastię Piastów. Najważniejsze polityczne ośrodki Polski piastowskiej wytyczają więc przebieg szlaku.
Wycieczkę rozpoczynamy w Poznaniu, z którego wyjeżdżamy drogą nr 5 w stronę Gniezna. Do naszego pierwszego przystanku - Pobiedzisk - mamy 28 km.
Pobiedziska leżą na Szlaku Piastowskim między Poznaniem a Gnieznem, niedaleko Ostrowa Lednickiego. Z racji swojego położenia przy tak ważnym trakcie handlowym i komunikacyjnym były świadkiem narodzin państwa polskiego. W 1257 roku Przemysł I nadał Pobiedziskom prawa miejskie, co uniezależniło je od kasztelanii na Ostrowie Lednickim. W 1331 roku Krzyżacy splądrowali i zniszczyli miasto; wstrzymało to na jakiś czas jego rozwój.
Więcej
Najcenniejszym zabytkiem Pobiedzisk jest Kościół p.w. św. Michała Archanioła należący do najstarszych kościołów gotyckich w Wielkopolsce. Powstał on na przełomie XIII i XIV wieku. Mimo wielu zniszczeń i przeróbek, w swoim zasadniczym kształcie przetrwał do dziś. W klasycystycznym ołtarzu głównym z początku XIX w znajduje się obraz św. Michała Archanioła z 1621 r. Poza tym na uwagę zasługują: rzeźby Matki Boskiej Bolesnej z II połowy XV w., epitafia księdza Stanisława Grotha i Mieczysława Jackowskiego z XIX w. (syna Maksymiliana). Na zewnętrznych murach kościoła znajduje się ponad 1000 zagadkowych dołków, które powstały prawdopodobnie w XIV-XVI wieku podczas używania tzw. świdrów ogniowych do rytualnego krzesania ognia w trakcie wielkosobotnich obrzędów, charakterystycznych dla późnego średniowiecza. W sąsiedztwie kościoła znajduje się drewniana dzwonnica zbudowana w XIX w. W niej mieszczą się cztery dzwony: najmniejszy św. Marcin z 1895 r., średni św. Józef z 1894 r., większy św. Walenty z 1894 r. oraz największy Kazimierz Odnowiciel o wadze 1 100 kg. Ostatni z nich został ufundowany przez mieszkańców Pobiedzisk w 1998 r. dla uczczenia 950-lecia istnienia Pobiedzisk. Zastąpił on najstarszy uszkodzony dzwon ofiarowany św. Michałowi z 1845 r., który w chwili obecnej ustawiony jest w pobliżu budowli.
Ciekawostką jest skansen miniatur położony na trasie Poznań - Gniezno, 2 km od Pobiedzisk. Jest to jedyny tego rodzaju obiekt w Polsce, obejmujący 35 najważniejszych budowli z terenu Szlaku Piastowskiego i Wielkopolski. Podstawową funkcją Skansenu jest ukazanie struktury przestrzennej Szlaku Piastowskiego w jego obecnym i częściowo - historycznym kształcie oraz procesu rozwoju osadnictwa i kształtowania się państwowości polskiej. Aranżacja architektoniczna terenu wtopiona jest w zieleń z miejscami do odpoczynku i chwili zadumy nad tym, co pozostawiły Polsce pokolenia wybitnych budowniczych i ich mecenasów.
Z Pobiedzisk do Gniezna mamy tylko 24 kilometry. Po drodze warto jednak zatrzymać się w Ostrowie Lednickim.
Ostrów Lednicki to wczesnośredniowieczne stanowisko archeologiczne położone na wyspie o tej samej nazwie, na Jeziorze Lednickim. Jedno z najważniejszych miejsc dla historii Polski. Za panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego Ostrów był jednym z głównych ośrodków obronnych i administracyjnych Polski.
Więcej
Na wyspie zachowały się pozostałości grodu oraz relikty najstarszego w Polsce zespołu preromańskiej architektury pałacowo-sakralnej (z basenami do chrztu) i wolno stojącego kościoła cmentarnego z grobami w nawie i aneksach. Obydwa obiekty wzniesiono w czasach panowania Mieszka I (tuż przed 966 r.).
Ale historia tego ośrodka rozpoczęła się znacznie wcześniej. Wyspa była już zamieszkiwana w neolicie - młodszej epoce kamiennej, a więc wcześniej niż w 1800 r p.n.e. Natomiast wczesnośredniowieczna osada istniała tu prawdopodobnie od VI w. n.e. Z VIII w. pochodzą ślady osadnictwa tzw. otwartego z półziemiankowymi chatami. Około połowy X w. dochodzi na Ostrowie Lednickim do przemian polegających na wybudowaniu fortyfikacji grodowej zajmującej jej południową część, realizacji wewnątrz przestrzeni okolonej drewniano-ziemnymi wałami programu związanego z monumentalną architekturą kamienną �tj. wyposażeniu tego grodu w dwie wolno stojące budowle: pałac (palatium) władcy połączony z kaplicą oraz kościół z prostym zamknięciem prezbiterium. Wyspę zabudowuje się również domostwami drewnianymi oraz wyposaża w drogi wiodące od mostowych przyczółków podgrodzia, ku zachodniemu oraz wschodniemu brzegowi Jeziora Lednica. Zlokalizowano tu także miejsca pochówków osób o najwyższym statusie społecznym. Kres świetności Ostrowa Lednickiego przyniósł najazd Brzetysława I Czeskiego w 1038 roku, kiedy zniszczono mosty i spalono gród. Po tym wydarzeniu odbudowano kościół, a osadę otoczono nowym wałem drewniano-ziemnym (zachowanym do dziś) o wysokości dochodzącej do 9 m. Nigdy jednak wyspa nie odzyskała już dawnej funkcji i rangi, choć osadnictwo przetrwało do XIII-XIV wieku. Status głównego ośrodka władzy przejmują w tym rejonie Pobiedziska, gdzie m.in. znajduje się jeden z książęcych dworów. Później Ostrów Lednicki pełnił już tylko rolę cmentarza.
http://pl.wikipedia.org)
Aby dotrzeć do Gniezna musimy przejechać jeszcze 16 km.
Pierwsze ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Gniezna, pochodzą z końca paleolitu, tj. sprzed 8 tys. lat, zaś od końca VIII w. istniał tu obronny zespół osadniczy państwa plemiennego Polan. Rozbudowany i zmodernizowany za czasów Mieszka I stał się siedzibą pierwszych władców piastowskich jako główny gród państwa Polan. W X w. Gniezno stanowiło jeden z grodów stołecznych państwa Piastów, obok m. in. Ostrowa Lednickiego, Poznania i Giecza (grodów stołecznych, czyli miejsc gdzie wzniesiono tzw. palatia książęce było kilka, lecz zgodnie z dokumentem "Dagome iudex" z ok. 991, jedyną formalną stolicą państwa polskiego było Gniezno). O stołecznej funkcji Gniezna świadczyć mogą także napisy Gnezdun civitas na monetach Bolesława Chrobrego, jak również fakt pochowania właśnie w Gnieźnie ciała biskupa i męczennika Wojciecha.
W 1000 odbył się w Gnieźnie zjazd, w którym uczestniczył Bolesław I Chrobry i Otton III; proklamowano wtedy utworzenie arcybiskupstwa i metropolii gnieźnieńskiej. W 1025 w Gnieźnie miała miejsce koronacja Bolesława Chrobrego na króla Polski. W 1038 do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę. Na skutek tego Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę do Krakowa.
Więcej
Gniezno było drugim po Krakowie ośrodkiem polskiej kultury, szczególnie muzycznej. Działała tu także założona w XI w. szkoła katedralna, w czasach swej świetności porównywana z Akademią Krakowską.
Najważniejszym zabytkiem Gniezna związanym z początkiem państwowości polskiej jest Bazylika Prymasowska Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha (archikatedralna), która powstała pod koniec IX wieku jako prostokątne oratorium jednonawowe.
Około 970 Mieszko I buduje świątynię na planie krzyża o kształcie treflowym. Pod koniec X wieku Bolesław Chrobry buduje świątynię na planie prostokąta. Kolejna przebudowa ma miejsce w latach 1018-1025 - po pożarze budowli jednonawowej. Powstaje wtedy świątynia trójnawowej, dwuwiekowa. Po najeździe księcia czeskiego Brzetysława I i zniszczeniu świątyni w 1038 w połowie XI wieku powstaje świątynia romańska. Ok. 1175 - fundacja brązowych (spiżowych) Drzwi Gnieźnieńskich. Po zniszczeniu świątyni przez Krzyżaków w 1331 roku, budowle odbudowano w stylu gotyckim - na miejscu poprzedniej romańskiej.
Budowla trójnawowa, typu bazylikowego z prezbiterium i ambitem z poł. XIV wieku, są najstarszymi częściami Archikatedry. W prezbiterium możemy obejrzeć barokową złoconą konfesję, a pod nią wczesnobarokowy relikwiarz - trumienka z cyzelowanej, trybowanej blachy srebrnej z 1662 (z właściwym relikwiarzem - trumienką wewnątrz to jest drewnianą prawdopodobnie cedrową skrzynką z XII wieku pokrytą płaskorzeźbami) ze szczątkami św. Wojciecha, a za nią płyta nagrobna św. Wojciecha z czerwonego marmuru ze średniowiecznej tumby z 1480; stylowy złocony tron prymasowski z 1835, a przed nim nieco nowszy złocony klęcznik z herbem prym. Stefana kardynała Wyszyńskiego (po stronie północnej); fotele dla członków kapituły metropolitalnej (z obu stron); belkę tęczowa z gotyckim krucyfiksem z drzewa lipowego z ok. 1430, a pod nią od lewej ambona, główny ołtarz ofiarny z herbami oraz chrzcielnica z nakryciem w kształcie ośmiokątnej piramidy z blachy miedzianej z I poł. XV wieku.
W nawach bocznych możemy obejrzeć płytę nagrobną prymasa Jakuba z Sienna - z brązu z końca XV wieku; cztery płyty nagrobne fundacji prym. Jana łaskiego; pomnik kardynała Stefana Wyszyńskiego (prymasa tysiąclecia) z 1982 r., a także płyta nagrobna kardynała Zbigniewa Oleśnickiego - z czerwonego marmuru.
Kolegiata św. Jerzego to kościół jednonawowy powstały z ciosu prawdopodobnie w X w. na miejscu kaplicy grodowej. Po pożarze w 1613 gruntownie przebudowany w XVIII w. zachował bryłę romańską (mur odsłonięty w ścianie południowej), wyposażenie wnętrza w stylu barokowym. Gruntownie restaurowany w 1782. Posadzka marmurowa, ołtarz granitowy, tabernakulum drewniane. Mieści się na Wzgórzu Lecha (w sąsiedztwie bazylik prymasowskiej) przy ul. Kolegiaty.
Kościół św. Jana Chrzciciela zbudowany w stylu gotyckim z poł. XIV w. Jednonawowy z węższym i niższym prezbiterium. W nawie sklepienia krzyżowo-żebrowe. Na wspornikach żeber dekoracja rzeźbiarska: lis i gęsi, pelikan karmiący pisklęta, lwy, maski. Wewnątrz cenna polichromia gotycka z II poł. XIV w. zdobiąca ściany i sklepienie prezbiterium, figuralna, przedstawiająca sceny z życia Chrystusa, Matki Boskiej, Jana Chrzciciela oraz postacie świętych, głowy królów i proroków. Mieści się przy ulicy św. Jana.
Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Antoniego - kościół wczesnogotycki, fundacji Przemysła II z ok. 1270, jednonawowy z wieżą z XV w. Obecnie wystrój barokowy (głównie XVIII w.). ławy rokokowe 1760-1770, stalle rokokowe z 1767. Mieści się przy ul. Franciszkańskiej, na Wzgórzu Panieńskim. Wewnątrz (uznawany za cudowny) obraz Matki Bożej Pocieszenia, Pani Gniezna, koronowany przez Jana Pawła II podczas papieskiej pielgrzymki do Polski w 1997, relikwie bł. Jolenty, za sprawą której nieopodal wzniesiono klasztor Klarysek.
Kościół św. Trójcy to kościół fundowany w II połowie XII wieku, obecny z około 1420-1430 roku, zbudowany za czasów księdza Mikołaja Grossmana, jednonawowy, późnogotycki; po 1613 roku odbudowany w stylu barokowym. Jednonawowy z prezbiterium wielobocznie zamkniętym i wieżą gotycką z hełmem barokowym z 1687 roku. Do nawy od południa dobudowana kaplica Bractwa Literackiego (1611r.). Wewnątrz wyposażenie głównie z XVIII wieku: późnorenesansowa chrzcielnica, późnobarokowa ambona w kształcie łodzi z 1787 (widać nawet ryby w sieci). W ołtarzu kaplicy Literackiej obraz Koronacji Najświętszej Maryi Panny z 1. ćwierci XVII wieku. Drzwi do zakrystii gotyckie z blachy żelaznej z 1 polowy XV wieku. Na wieży zainstalowany jest zegar z kurantem. Kościół mieści się przy ulicy Farnej.
Kościół św. Michała Archanioła został ufundowany w XIII, obecny kościół z pocz. XV w., restaurowany po 1613, przebudowany w latach 1811-1815, wieża neobarokowa z 1900, wg proj. Knothego, w bryle gotycki, trzynawowy, halowy. Wewnątrz chrzcielnica gotycka w kształcie kielicha z piaskowca, krucyfiks z I poł. XVI w. W prezbiterium charakterystyczne dołki wiercone w cegle oraz sklepienie krzyżowo-żebrowe, łuk tęczowy gotycki. Na żebrach sklepienia, tęczy, wspornikach i zwornikach dekoracja rzeźbiarska ze sztucznego kamienia ze scenami myśliwskimi. Na wieży znajdują się trzy dzwony: jeden z 1820, dwa z 1838. Chór muzyczny wsparty jest na dwóch kolumnach pochodzących z XIX w. Ołtarz główny barokowy z XVIII w. Witraże w prezbiterium z 1892. Tabernakulum drewniane, podbite blachą alfenidową i posrebrzane. Mieści się na wzgórzu Zbarskim przy ul. Wyszyńskiego.
Wędrując po Gnieźnie warto przespacerować się urokliwymi uliczkami Starego Miasta z XVI wieku.
http://pl.wikipedia.org)
Z Gniezna udajemy się do Trzemeszna, drogą nr 15 na Strzelno, do przejechania mamy 18 kilometrów.
Trzemeszno otrzymało prawa miejskie ok. 1382 roku, ale już w 1113 roku Bolesław Krzywousty ufundował tam klasztor dla kanoników regularnych św. Augustyna z Flandrii.
Z Trzemeszna wyruszamy w dalszą drogę do Mogilna, początkowo trasą nr 15, następnie za Wylatowem skręcamy na szosę nr 254. Razem do przejechania mamy 17 kilometrów.
Więcej
Pierwsza budowlą był kościół romański sprzed połowy XII w., będący trójnawową bazyliką z transeptem, z prosto zamkniętym prezbiterium i dwuwieżową fasadą zachodnią. Z tego kościoła oprócz fundamentów zachowała się zachodnia para kolumn z kostkowymi kapitelami oraz dolna część murów wieży południowej i empory. Kościół ten został przebudowany w stylu gotyckim w XV w. Obecna późnobarokowa świątynia pw. Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła jest wynikiem gruntownej przebudowy z lat 1762-1781.
Mogilno należy do najstarszych osad na pograniczu Wielkopolski i Kujaw. Na cyplu otoczonym wodami jeziora Mogileńskiego i bagnami od przełomu VIII i IX wieku do X wieku istniała osada wczesnośredniowieczna z palisadą i zasiekami. Od X wieku do przełomu XII i XIII wieku na tym samym miejscu znajdował się gród obronny połączony z lądem dwoma mostami. W XI w. powstał klasztor benedyktynów, który zajął część grodu. Na północ od klasztoru rozwijała się osada, która w roku 1398 uzyskała od Władysława Jagiełły prawa miejskie.
Warto zobaczyć
Klasztor i kościół pobenedyktyński, fundowany był prawdopodobnie przez Kazimierza Odnowiciela. Mnisi przybyli do Mogilna z Bawarii.
Kościół zbudowany w połowie XI wieku, był wielokrotnie przebudowywany (m.in. XIII, sklepienia XV-XVI, koniec XVIII wieku). Z kościoła romańskiego zachowane mury prezbiterium wraz z apsydą, części murów bocznych, dwa filary oraz krypta zachodnia, przekryta sklepieniem krzyżowym wspartym na jednym filarze. Z okresu późnogotyckiego pochodzą sklepienia naw, w tym kryształowe w nawach bocznych. Dwuwieżowa fasada zachodnia uzyskała w końcu XVIII wieku charakter późnobarokowy. Wyposażenie wnętrza głównie rokokowe.
Budynek klasztorny, przylegający do kościoła od południa pochodzi częściowo z okresu gotyku i został przebudowany w XVIII wieku. Składa się z trzech skrzydeł otaczających wirydarz. Na dziedzińcu klasztoru benedyktynów znajduje się studnia z XI wieku - najstarsza w Polsce.
Z Mogilna do Strzelna mamy 17 kilometrów.
W latach osiemdziesiątych XII wieku w ówczesnej wsi Strzelno założony został klasztor sióstr norbertanek. Kościół klasztorny nosił początkowo nazwę kościoła św. Trójcy, w latach późniejszych wezwanie zostało rozszerzone na św. Trójcy i NMP. Prawa miejskie Strzelno uzyskało w 1231 r..
Więcej
Kościół świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny w Strzelnie to trójnawowa bazylika z transeptem i zamkniętym apsydą prezbiterium. Budowę kościoła rozpoczętą w XII wieku ukończono dopiero w połowie XIII wieku. W 1216 miała miejsce jego uroczysta konsekracja.
Do prezbiterium przylegają dwie podłużne kaplice, początkowo były one symetryczne, podczas rozbudowy w XV wieku kaplicę południową poszerzono (kaplica św. Barbary). Stronę wschodnią dawniej zamykały także dwie okrągłe wieże. Fundamenty wieży północnej widoczne są na zewnątrz kościoła. Fasada zachodnia obecny wygląd otrzymała w pierwszej połowie XVIII wieku, podczas kolejnej przebudowy kościoła. Flankowana jest dwoma wieżami zwieńczonymi hełmami. Z okresu baroku pochodzi także boczna kaplica św. Restytuta umieszczona w południowej części kościoła. Nawy przekryte są gotyckimi sklepieniami: gwiaździste nad nawą główną, krzyżowe nad nawami bocznymi i cztery pola sklepienia krzyżowo-żebrowego, wsparte na jednej kolumience, w kaplicy św. Barbary. Do najcenniejszych i najbardziej znanych zabytków znajdujących się w bazylice należą romańskie kolumny. W sumie jest ich siedem. Przy nawie głównej - 4, w tym dwie pokryte płaskorzeźbami i jedna ornamentem śrubowym, dwie duże w kaplicach przy prezbiterium (jedna jest jeszcze nieodsłonięta) i jedna mała w kaplicy św. Barbary, ozdobiona ornamentem roślinnym.
Innym zabytkiem wartym obejrzenia jest Rotunda świętego Prokopa - największa romańska świątynia w Polsce zbudowana na planie koła. Zapis o jej konsekracji datowany jest w kronikach Jana Długosza na 16 marca 1133. Ostatnie badania archiwalne wskazują na czas ukończenia rotundy równoczesny z ukończeniem pobliskiego kościoła norbertanek, tzn. drugie dziesięciolecie XIII w.
Budowla wykonana została z ciosów kamiennych, z późniejszymi elementami z cegły. Do rotundy, pełniącej funkcję nawy, przylegają: od strony wschodniej - prezbiterium na planie kwadratu, przekryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym, od północy - dwie małe apsydy, od zachodu - wysoka, podkowiasta wieża z wydatną skarpą od strony zachodniej i emporą na piętrze.
Podczas przebudowy w końcu XV lub na początku XVI wieku rozebrano i wymurowano ponownie w cegle górną część wieży i dodano do niej ceglaną skarpę od zachodu. W późniejszym okresie rotunda przestała pełnić funkcje kultowe i została włączona w zabudowania klasztoru norbertanek jako furta klasztorna. Sakralny charakter budowli został przywrócony w XVIII wieku. Podczas konsekracji, ok. 1779 zmieniono wezwanie świątyni św. Krzyża na św. Prokopa. Odbudowa, rozpoczęta w latach pięćdziesiątych XX wieku trwała do początku obecnego stulecia. W zamknięcie empory wieży wmontowano podczas rekonstrukcji biforium wsparte na oryginalnej romańskiej kolumnie niewiadomego pochodzenia. Do elementów wystroju należą: odlew tympanonu fundacyjnego (z oryginału, po pożarze w 1945, zachowała się tylko głowa Chrystusa), kropielnica z XII wieku wykonana z jednej bryły kamienia, romański grobowiec, rzeźbione w drewnie lipowym 4 stacje drogi krzyżowej z XVII w., płaskorzeźbione przedstawienia św. Onufrego i św. Marii Egipcjanki z XVI w.
http://pl.wikipedia.org)
Ze Strzelna 15 kilometrów dzieli nas od Kruszwicy. Teraz poruszamy się drogą nr 62.
Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Kruszwicy pochodzą z neolitu - ok. 3900-1800 p.n.e. Gród na Ostrowie Rzępowskim (obecnie Półwysep Rzępowski) datujący się z ok. 500 roku p.n.e. Osadnictwo na tym terenie było podyktowane żyznością gleb, bogactwami naturalnymi i dogodnym położeniem geograficznym. Rozwój Kruszwicy nastąpił w związku z położeniem na szlaku 'bursztynowym' i na szlaku z Wielkopolski na Ruś. Szlak wodny prowadzący od Warty, poprzez jezioro Gopło do Wisły był dodatkowym atutem Kruszwicy.
Kruszwica w tym czasie była niewielką osadą o charakterze otwartym. Najprawdopodobniej głównym grodem plemienia Goplan była silnie broniona osada w Mietlicy, położona ok. 20 km w kierunku południowym od Kruszwicy. W IX wieku plemię Goplan zostało włączone do państwa Polan. Dlatego w X i XI wieku Kruszwica stała się znaczącym ośrodkiem miejskim z grodem na wyspie gdzie rezydowali polscy królowie i książęta. Od końca XII wieku gród był siedzibą kasztelanii kruszwickiej. W tym okresie zbudowano romańską kolegiatę św. Piotra i Pawła oraz kościół grodowy św. Wita. W XII wieku powstają także kolejne światynie: szpitalna pod wezwaniem św. Gotarda i miejski św. Klemensa. W tym też czasie Kruszwica była najprawdopodobniej siedzibą biskupa kujawskiego. Biskupstwo to ustanowiono ok. roku 1123-1124 podczas legacji Idziego z Tuskulum. Pierwszym biskupem noszącym przydomek "kruszwicki" był pochodządzy z Niemiec Swidgier. Czasy Bolesława Krzywoustego i Bolesława Kędzierzawego były pomyślne dla Kruszwicy, jednak od roku 1271 następuje upadek. W tym roku Bolesław Pobożny spalił miasto. W latach 1350-1355 z rozkazu Kazimierza Wielkiego wzniesiono zamek (z "Mysią Wieżą") - siedzibę kasztelani i starostwa.
Więcej
Główny zabytek Kruszwicy to ruiny późnogotyckiego zamku z pozostałą Mysią Wieżą, będącą basztą o wysokości 32 m, z której rozpościera się widok na miasto i jezioro Gopło. Mysia Wieża - ceglana, ośmioboczna wieża o wysokości 32 metrów, znajdująca się w Kruszwicy, na Półwyspie Rzępowskim Jeziora Gopło. Ciekawostką jej architektury jest to, że w środku jest okrągła, a dziury, które znajdują się na jej ścianie wcale nie są oknami, ale pozostałością po rusztowaniu. Stanowi pozostałość zamku, zbudowanego przez króla Kazimierza Wielkiego około 1350 roku. Początkowo była warownią, która miała strzec Kruszwicę przed Krzyżakami. Następnie po upadku tego zakonu, stała się siedzibą kruszwickiej kasztelanii i starostwa. Została zniszczona przez Szwedów w 1657, wcześniej przez dwa lata była przez nich okupowana. Wieża została odkupiona przez pewnego Adama, który dał Szwedom okup ze świń i bydła. Od 1895 roku jest atrakcją turystyczną Kruszwicy i punktem widokowym. Z jej czubka można dostrzec Inowrocław, Strzelno, Radziejów.
Kolegiata św. Piotra i Pawła to jeden z najlepiej zachowanych zabytków architektury romańskiej w Polsce. Budowla zachowała prawie nienaruszony układ przestrzenny i bryłę, poza przebudowaną w XVI wieku fasadą zachodnią. Wnętrze w całej swej surowości i prostocie form w wysokim stopniu nosi cechy autentycznej bazyliki romańskiej.
Czas budowy kolegiaty w Kruszwicy to lata 1120-1140. Pierwotnie była prawdopodobnie siedzibą biskupstwa, które ok. 1148 roku przeniesiono do Włocławka. Kolegiata jest trójnawową, filarową bazyliką zbudowaną na planie krzyża łacińskiego. Wzniesioną ją z granitu i piaskowca. Posiada pięć absyd o różnej wielkości i jedną ceglaną wieżę.
Warto również poświęcić trochę czasu na spacer Starym Miastem z rynkiem i zabytkowymi kamienicami.
Z Kruszwicy jedziemy do Inowrocławia. To tylko 15 kilometrów - początkowo drogą nr 412, przy miejscowości Tupadły skręcamy w prawo, z powrotem na "piętnastkę".
Pierwsza wzmianka o Inowrocławiu pochodzi z 1185 roku i określa miejscowość jako Novo Wladislaw. Nazwa została wybrana prawdopodobnie na cześć Władysława Hermana lub jako Nowy Włocławek, założony przez mieszkańców Włocławka uciekających przed powodzią i szukających nowego miejsca do osiedlenia się. Przypadkowe znalezienie historycznych śladów działalności ludzkiej i prowadzone później prace wykopaliskowe wykazały, że na terenie obecnego Inowrocławia istniała prawdopodobnie najstarsza warzelnia soli jak do tej pory odkryta na ziemiach polskich.
Prawa miejskie Inowrocław uzyskał około 1238 roku z rąk księcia Kazimierza Konradowicza.
Warto zobaczyć
Najważniejszym zabytkiem z tego okresu jest romański kościół Imienia Najświętszej Marii Panny z końca XII lub początku XIII w. mianowany przez papieża Benedykta XVI Mniejszą Bazyliką.
Jest to najstarszy kościół Inowrocławia i jeden z najstarszych na Kujawach, sięgający metryką końca XII wieku. Znaczna, jak na kościół jednonawowy, szerokość korpusu pozwala przypuszczać, że pierwotnie planowano podział wnętrza na trzy nawy, który nie został jednak zrealizowany. W XV wieku prezbiterium zostało przedłużone w kierunku wschodnim, a półkolista apsyda zastąpiona zamknięciem wielobocznym, opiętym przyporami. W końcu XVIII w. odbudowano częściowo zawaloną wieżę południową i ponownie przebudowano prezbiterium, zamykając je ścianą prostą. Zniszczony w pożarze 1834 roku, kościół znajdował się w stanie ruiny. W latach 1901-1902 został poddany rekonstrukcji (z inicjatywy księdza Antoniego Laubitza) według projektu Juliusza Kothego, konserwatora zabytków prowincji poznańskiej. Oprócz usunięcia skutków pożaru odtworzono wtedy m.in. półkolistą apsydę. Kolejną restaurację, połączoną z dalszą reromanizacją budowla przeszła w latach 50. XX w. W obecnej bryle kościoła najbardziej autentycznymi częściami są przyziemie wieży południowej i północny mur nawy.
Kościół jest budowlą orientowaną, murowaną z granitowych ciosów, z partiami wież powyżej przyziemia zbudowanymi z cegły. Jego prostokątny, jednonawowy korpus, od strony wschodniej zamyka krótkie prostokątne prezbiterium zakończone półkolistą apsyda, a od strony zachodniej fasada z dwiema wieżami. Nawa przekryta jest płaskim drewnianym stropem. W kruchcie południowej, w przyziemiu wieży, zachowało się oryginalne sklepienie krzyżowe zbudowane z kamienia. Na ścianach (zwłaszcza na zewnętrznej ścianie północnej) zachowały się płaskorzeźby przedstawiające groteskowe maski ludzkie i diabelskie, przedstawienia fantastycznych zwierząt i krzyży. Przedstawienia te pełniły funkcje apotropaiczne - miały chronić święte miejsce przed złymi duchami.
Wśród wyposażenia najcenniejsza jest gotycka rzeźba Uśmiechniętej Madonny datowana na lata ok. 1370-1380, umieszczona w ołtarzu głównym.
Przy ulicy Poznańskiej 4 zachowały się fragmenty średniowiecznych fortyfikacji.
Kolejnym etapem naszej wycieczki jest Kościelec Kujawski. Z Inowrocławia wyjeżdżamy szosą nr 25 w kierunku Bydgoszczy, następnie skręcamy w lewo w drogę nr 251 (kierunek na Pakość), z której po 4 kilometrach skręcamy ponownie w lewo - na Kościelec. Do przejechania razem mamy ok. 10 kilometrów.
Kościelec Kujawski to niewielka wieś, po raz pierwszy wzmiankowana jako Lapida Ecclesia (Kamienny Kościół) w 1311 roku. Najstarszym zabytkiem jest kościół św. Małgorzaty, romański z przełomu XII i XIII w. W drugiej połowie XV w. prezbiterium nakryto sklepieniem gwiaździstym oraz przebudowano wieżę. W latach 1861-62 dokonano kolejnej przebudowy - podwyższono w cegle mury prezbiterium, w nawie założono sklepienie w miejsce wcześniejszego stropu, a od północy symetrycznie dobudowano kaplicę Serca Jezusowego, wzorowaną na poprzedniej.
Aby dojechać do żnina musimy wrócić na szosę nr 251. Do przejechania mamy 34 kilometry.
Pierwsi ludzie pojawili się w okolicach żnina kilkanaście tysięcy lat temu - po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego i pojawieniu się tundry. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą sprzed 10 tysięcy lat - z okresu paleolitu.
Liczne znaleziska archeologiczne świadczą o kontaktach żnina ze światem antycznym. Kontakty takie umożliwiała droga bursztynowa biegnąca od Adriatyku przez śląsk i Kalisz do Bałtyku. Przebieg tej drogi przedstawia mapa geografa z Aleksandrii, Ptolemeusza (90-168 r. n.e.). Umieszczony na niej gród Setidava na północ od Kalisza identyfikowany jest z dużym prawdopodobieństwem z najdawniejszym żninem.
Więcej
Między nasypem kolejowym a brzegiem Dużego Jeziora żnińskiego, po prawej stronie rzeki Gąsawki zachowały się elementy wału będące pozostałością wczesnośredniowiecznego grodu (VI-VIII wiek n.e.). Do rozwoju osadnictwa w żninie przyczyniło się doskonałe położenie geograficzne i warunki topograficzne o cechach obronnych.
Układ przestrzenny żnina został ukształtowany w początkach XI w. Obejmował trzy elementy: na półwyspie gród (siedziba władzy i zarządu administracyjno-wojskowego) i podgrodzie z ludnością rzemieślniczo-wojskową oraz na Ostrowie targ z gospodą i miejscem kultu. Usytuowanie świątyni chrześcijańskiej w tym miejscu wiąże się z darowiznami na rzecz Kościoła obejmującymi plac i urządzenia targowe.
W państwie Piastów wzrosło znaczenie żnina jako węzła komunikacyjnego. Władza państwowa usadowiła się w grodzie położonym wśród mokradeł brzegu Dużego Jeziora żnińskiego. żnin pełnił w tym czasie przede wszystkim funkcję militarną. Sprawował on kontrolę nad przeprawą przez Gąsawkę, jednocześnie blokował najeźdźcom drogę w głąb państwa. W grodzie swoje rezydencje mieli: kasztelan (XI-XIII w.), przedstawiciel władzy państwowej i naczelnik grodu. świadczy to o istotnej funkcji administracyjnej żnina.
W I poł. XII w. żnin był już własnością Kościoła. Zostało to potwierdzone w Bulli Gnieźnieńskiej wystawionej przez papieża Innocentego II w dniu 7 lipca 1136 r. dla metropolity Jakuba ze żnina. Jest to najstarszy dokument zawierający wzmiankę o żninie (provincia de Znein cum foro). Bulla wymienia 29 pałuckich osad stanowiących własność Kościoła.
Według Jana Długosza wojny prowadzone przez Bolesława Krzywoustego (1102-1138) wymusiły potrzebę wybudowania w żninie fortyfikacji (m.in. umocnienia podgrodzia od nasady półwyspu).
żnin otrzymał prawa miejskie w 1263 roku w formie lokacji na prawie magdeburskim. Niestety dokument lokacyjny uległ zniszczeniu i nie dochował się do naszych czasów.
W 1284 r. książę wielkopolski Przemysł II zatwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje nadane przez jego poprzedników oraz nadał arcybiskupowi Jakubowi śwince prawo posługiwania się w mieście żninie własną monetą, która posiadała prawo monety obiegowej w całym państwie. Przywilej mennicy był bardzo dochodowy, część wypracowanego w żninie zysku prawdopodobnie przeznaczano na podniesienie gospodarki w żnińskim kluczu dóbr kościelnych. Ponadto przez żnin przechodził szlak handlowy ze śląska do Gdańska, tzw. Szlak Bursztynowy, co wzmacniało atrakcyjną lokalizację grodu. W lipcu 1331 r. do miasta wtargnął oddział zakonu krzyżackiego pod dowództwem Marszałka Dietricha von Altenburga. żnin został doszczętnie spalony i złupiony, nie oszczędzono nawet dworu arcybiskupiego. Aby zapobiec podobnym wydarzeniom w przyszłości, postanowiono otoczyć miasto murem obronnym. Jego budowę rozpoczęto przed 1343 r.
Więcej
Kościół p.w. św. Marcina żnin, ul. Klemensa Janickiego jest najstarszym zabytkiem żnina (XIV wiek), zbudowany w stylu gotyckim, przebudowany i powiększony w XVI wieku. Po wyburzeniu prezbiterium przedłużono nawę o trzecie przęsło, dzięki czemu powstało nowe prezbiterium. Odbudowana została również kwadratowa wieża, co spowodowało częściowe zatarcie stylu. Wyposażenie wnętrza pochodzi z XVII lub XVIII wieku. Ołtarz główny, zbudowany w XVII wieku i przekształcony w pierwszej połowie XIX wieku, ozdobiony jest rzeźbami św. Piotra i Pawła oraz obrazem patrona - św. Marcina. Ołtarze boczne pochodzą z drugiej połowy XIX wieku i reprezentują styl neobarokowy. Na lewym ołtarzu znajduje się obraz św. Benona. Dwa konfesjonały, ambona i chrzcielnica pochodzą z drugiej połowy XIX wieku, reprezentują styl rokokowy. Kolejnymi ozdobami kościoła są: wczesnobarokowa Grupa Ukrzyżowania z XVII wieku i figura św. Katarzyny z Sieny z końca XVII wieku.
Baszta usytuowana jest pośrodku rynku jest symbolem żnin. Stanowi zabytek architektury późnogotyckiej, powstała w pierwszej połowie XV wieku. Jest budowlą czworoboczną przechodzącą w ośmiobok, na piwnicy sklepionej kolebkowo. Pierwotnie Baszta połączona była z drewnianym budynkiem administracyjnym, który uległ spaleniu w 1656r. podczas najazdu szwedzkiego i nigdy nie został odbudowany. W 1692r. wskutek pożaru wieża została obniżona o jedną kondygnację. W XVIII wieku na czwartej kondygnacji wmontowano mechanizm zegarowy, herb miasta i dzwon upamiętniający pożar miasta w 1751r. Baszta jest pozostałością historycznej siedziby władz miejskich. Dzisiaj mieści się tutaj oddział Muzeum Ziemi Pałuckiej w żninie ze stałymi wystawami "Dzieje miasta żnina" oraz "Wybitni ludzie Pałuk".
Kościół p.w. św. Floriana to gotycki kościół farny zbudowany na początku XV wieku. Powstał na miejscu świątyni romańskiej. Do jego budowy użyto kamiennych ciosów z romańskiego kościoła z XIII wieku. Jeden z nich, wbudowany w północną stronę fary, zdobiony jest rytem jeźdźca. Kościół jest budowlą trójnawową, z wyodrębnionym, trójprzęsłowym, zamkniętym prostokątnie prezbiterium. Częścią kościoła jest cylindryczna wieżyczka schodowa prowadząca na poddasze. Wnętrze kościoła jest barokowo-późnoklasycystyczne. Na tęczowej belce znajduje się późnogotycka Grupa Ukrzyżowania. Ołtarz główny, częściowo wykonany ze stiuku, ozdobiony jest adorującymi aniołami, które otaczają kolumny i pilastry dźwigające faliste gzymsy i zwieńczenie ołtarza. W jego centrum umieszczono obraz św. Floriana. Ołtarze boczne są wklęsłe. Na prawym znajdują się rzeźby św. Jana Nepomucena i Józefa z pierwszej połowy XVII wieku. Lewy ołtarz ozdabiają: Pieta z XVI wieku i wczesnobarokowa rzeźba z XVIII wieku przedstawiająca św. Stanisława i Wojciecha. Na ambonie umieszczono rzeźbę Chrystusa Zmartwychwstałego. Niezwykłym elementem kościoła są późnoklasycystyczne organy z drugiej połowy XIX wieku. Dwa konfesjonały o rokokowej dekoracji pochodzą z końca XVIII wieku.
Po opuszczeniu żnina odwiedzimy Wenecję. Do przejechania mamy 6 kilometrów drogą lokalną.
Według wzmianek osada w XIV w. należała do rodu Nałęczów. Wtedy z inicjatywy Mikołaja Nałęcza z Chomiąży powstał zamek obronny oraz kościół, na którego miejscu do dziś istnieje kościół z XIX w. W XIV w. otrzymała prawa miejskie, później odebrane.
Więcej
Mimo, że miejscowość jest bardzo mała, oferuje kilka interesujących atrakcji turystycznych: ruiny Zamku w Wenecji, neogotycki kościół z XIX wieku, dwór klasycystyczny z XIX wieku, budynek dawnej podcieniowej kuźni z 1908 r., grób Walentego Szwajcera (odkrywcy osady w Biskupinie) na miejscowym cmentarzu, a także Muzeum Kolejki Wąskotorowej - unikatowa kolekcja m. in. 17 parowozów, pług śnieżny, piaskarka.
Wenecja znajduje się na Szlaku Piastowskim. Wiedzie przez nią też trasa żnińskiej Kolei Powiatowej. Dziś nie funkcjonująca jako publiczny środek transportu żnińska kolej wąskotorowa posiada tory o rozstawie jedynie 60 cm. Są to najwęższe tory kolei publicznej w Europie. W sezonie turystycznym możliwa jest przejażdżka na trasie: żnin-Wenecja-Biskupin-Gąsawa.
Zamek powstał w połowie XIV wieku na zlecenie Mikołaja Nałęcza z Chomiąży. Został zbudowany w ramach wielkiej akcji fortyfikacji Polski podjętej w czasach Kazimierza Wielkiego. Po śmierci Nałęcza w XV wieku przeszedł w ręce Pomianów, a następnie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, które utworzyło w nim więzienie dla księży. W XVI wieku został częściowo rozebrany, a cegła spławiona Gąsawką do żnina została wykorzystana na budowę pałacu arcybiskupiego. W kolejnych wiekach popadł w dalszą ruinę. W XIX wieku częściowo wysadzony w powietrze, a kamienie zostały wykorzystane na budowę drogi. Do dziś zachowały się fragmenty murów i dziedziniec. Został zabezpieczony jako tzw. trwała ruina.
http://pl.wikipedia.org)
Następnym etapem naszej podróży jest Biskupin. Dzieli nas od niego tylko 9 kilometrów. Musimy wrócić na drogę lokalną i pojechać w kierunku Gąsawy. Tuż przed tą miejscowością skręcamy w prawo - do Biskupina.
Biskupin to wieś znana dzięki odsłonięciu na półwyspie Jeziora Biskupińskiego (1933) śladów świetnie zachowanego w torfie obronnego osiedla kultury łużyckiej, użytkowanego w dwóch fazach osadniczych pomiędzy ok. 650-550 p.n.e.
Osiedle zajmowało ok. 2 ha, otoczone było wielorzędowym falochronem z ukośnie wbitych w dno jeziora drewnianych pali i połączone z lądem drewnianym pomostem. Wokół grodu, równolegle do falochronu, przebiegał wał skonstruowany z łączonych ze sobą skrzyń, utworzonych z kładzionych na luźny zrąb belek, wypełnionych ziemią.
W wale znajdowała się brama, zamykana dwuskrzydłowymi wrotami, zwieńczona wieżą obronno-strażniczą. Wewnątrz gród był regularnie zabudowany 102 drewnianymi domostwami, grupującymi się w 13 rzędach, wzdłuż 11 równoległych, moszczonych drewnem ulic, usytuowanych w kierunku wschód-zachód. U podnóża fortyfikacji, łącząc się z poprzecznymi, biegła ulica okrężna. Boki ulic poprzecznych były ściśle zabudowane stojącymi jeden obok drugiego, prostokątnymi domami. Domostwa, o ścianach skonstruowanych z poziomych belek (sumiki) wpuszczonych w żłobki pionowo stojących słupów (łątki), posiadały wewnątrz z reguły dwa, a czasem trzy pomieszczenia z kamiennym paleniskiem pośrodku izby głównej.
Szacuje się, że gród zamieszkiwało ok. 1000-1200 osób. Prawdopodobnie w wyniku walk międzyplemiennych doszło do zniszczenia grodu (1 faza), który następnie został odbudowany z zachowaniem pierwotnego planu (2 faza). Wobec podniesienia się poziomu wód jeziora, ok. 550 p.n.e. gród został definitywnie opuszczony, a na jego pozostałościach, ok. 400 założono osadę otwartą.
Mieszkańcy grodu żyli z uprawy roli, chowu zwierząt, rybołówstwa i łowiectwa. Zajmowali się również wytwórczością przedmiotów z drewna, kości, kowalstwem, odlewnictwem i garncarstwem.
W sąsiedztwie grodu Biskupin odkryto podobne osady obronne w Izdebnie, Jankowie i Sobiejuchach. W pobliżu zrekonstruowanego w naturalnej skali grodu znajduje się obecnie rezerwat archeologiczny o powierzchni 21 ha, gdzie prowadzi się m.in. prace z zakresu archeologii eksperymentalnej.
Muzeum w Biskupinie można zwiedzać przez cały rok, w godzinach od 8.00 do 18.00 ( w okresie zimowym do zmroku ). Czas zwiedzania wynosi około 2 godzin.
Z Biskupina do Gąsawy mamy zaledwie 3 kilometry.
Pierwsza wzmianka o Gąsawie znajduje się w bulli papieża Innocentego II z 1136 roku. W 1227 roku w Gąsawie miał miejsce zjazd książąt dzielnicowych i zamordowanie Leszka Białego (24 listopada 1227 roku). Prawa miejskie posiadała od 1388 roku, w 1934 je utraciła.
Więcej
Zabytki to kościół pw. św. Mikołaja z zespołem barokowych malowideł ściennych, kaplica cmentarna i ruiny gotyckiego zamku.
Kościół św. Mikołaja to kościół drewniany, modrzewiowy, zrębowo-szkieletowy, zbudowany ok. 1625 r. przez kanoników regularnych z Trzemeszna. Podczas niedawnego remontu odkryto niepowtarzalny w Wielkopolsce gotycki układ belek szkieletu z późniejszymi wtrętami. Przebogata więźba dachowa.
W ostatnich dniach ostatniego remontu sprawdzono stan otynkowanych tzw. lisic. Kiedy usunięto z jednej tynk i odsunięto spróchniałą belkę od ściany, ukazała się postać malowidła św. Augustyna na belce zrębowej. Po kilku etapach zdjęcia tynku ze stropu i ścian ukazał się zespół malowideł ściennych - iluzjonistycznych, wielowarstwowych, nakładających się. Jedna z warstw została dokładnie datowana na 1705-1706.
Od lipca 2006 r. trwają prace konserwatorskie w prezbiterium. W 3 scenach przedstawiono św. Augustyna, którego regułę zakonną przejęli kanonicy regularni. Szereg świętych: Katarzyna, Barbara, Szczepan, Wawrzyniec. Obraz Sądu Ostatecznego, rzadkość - scena cierpiącego Hioba, symboliczne zestawienie świadków zmartwychwstania obok Uwielbionego Chrystusa: Tomasz, Piotr, Magdalena i św. Paweł. Na ścianie czołowej Dawid i malowidło św. Cecylii. Pod chórem słabo zachowane sceny z życia patrona kościoła - św. Mikołaja. Na chórze instrument z 1815 r. na tle wymalowanego prospektu organowego. W prezbiterium namiot (czasy walk z Turko-Tatarami) jako tło ołtarza głównego, podtrzymywany przez aniołów, na stropie szereg aniołów muzykujących, łączący elementy florystyczne. W centrum stropu Madonna Apokaliptyczna w otoczeniu 4 ewangelistów. Na gobelinach sceny z jawnogrzesznicą, monetą czynszową, Eucharystią, nadaniem prymatu. Szereg patronów: św. Wojciech, św. Kazimierz Królewicz, św. Stanisław Kostka malowany tuż przed swoją kanonizacją.
W kościele zachowały się także liczne rzeźby barokowe w drzewie, pięć ołtarzy, ambona. Na belce znajduje się późnogotycka grupa ukrzyżowania. Do naszych czasów przetrwały także: późnorenesansowe (a właściwie manierystyczne) baptysterium z elementami barokowymi oraz dobudowana w 1817 r. murowana rotunda z ruchomą szopką.
Kolejny etap naszej wycieczki, Marcinkowo Górne, oddalony jest zaledwie o 2 kilometry od Gąsawy.
Marcinkowo Górne to niewielka wieś, w której znajduje się dwór z 1 połowy XVIII wieku z barokowymi szczytami. Wewnątrz między innymi w sali klubowej wielki intarsjowany obraz Edmunda Kapłońskiego z 1975 roku. Obok 3 klasycystyczne oficyny z 1 połowy XIX wieku oraz czworaki z połowy XIX wieku o dachach 4 spadowych i wejściach w podcieniach. Do parku prowadzi półkoliste wejście z brama z 2 połowy XIX wieku. Przed nim wzniesiono w 1927 roku z fundacji Konstantego Godzimińskiego pomnik konny Leszka Białego, dłuta Jakuba Juszczyka. Po zniszczeniu w 1940 roku przez hitlerowców został odtworzony przez Rudolfa Rogattego i odsłonięty 8.IX.1973 roku. Oryginalnymi dziełami J. Juszczyka są rzeźby 2 wojów trzymających tarcze herbowe Ciołek i Nałęcz po bokach bramy.
Z Marcinkowa Górnego przejeżdżamy do Rogowa (7 km).
Rogowo to wieś położona w okolicy atrakcyjnej turystycznie; w pobliżu znajduje się wiele jezior, z których największe to Rogowskie i Zioło. Do zabytków zalicza się kościół klasycystyczno-neogotycki pw. św. Doroty z połowy XIX wieku. Od 28 kwietnia 2007 w Rogowie, na powierzchni blisko 20 hektarów, działa Zaurolandia - największy park dinozaurów w Polsce, czynny przez cały rok, w okresie letnim (maj - wrzesień) od 10.00 do 20.00.
Kolejny etap naszej podróży to Czerniejewo, aby się do niego dostać musimy wrócić drogą nr 5 do Gniezna, a następnie skręcić w drogę lokalną do Czerniejewa. Razem do pokonania mamy 40 kilometrów.
Czerniejewo, o którym najstarsze wzmianki datowane są na 1284, prawa miejskie otrzymało najprawdopodobniej około 1390.
Więcej
W centrum miasta przy rynku znajduje się kościół św. Jana Chrzciciela, zbudowany w stylu późnogotyckim w połowie XVI wieku. Dwunawowy, przebudowany w pierwszej połowie XVIII wieku, rozbudowany 1904-1908. Nawa główna kryta sklepieniem zwierciadlanym. Wyposażenie wnętrza przeważnie późnobarokowe z okresu przebudowy. Jedynym pierwotnym, późnogotyckim elementem są drzwi z prezbiterium do zakrystii z 1594. Obite są żelazną blachą, na których widnieje herb dawnych właścicieli miasta - Górków. Przed kościołem pomnik (1876, rekonstrukcja z 1955) z medalionem portretowym najsłynniejszego obywatela Czerniejewa, ks. Onufrego Kopczyńskiego. Zabudowa rynku przeważnie z przełomu XIX i XX wieku. Pod numerem 17-18 dom późnoklasycystyczny z 1834.
Pałac w Czerniejewie - pałac Lipskich - znajduje się na północnym skraju miasta, połączony z nim długą aleją, wzniesiony w latach 1771-1775 dla Jana Lipskiego według projektu architekta Ignacego Graffa. Pałac pierwotnie późnobarokowy, piętrowy z dwoma skrzydłami i dwoma dziedzińcami. Pierwszy, zewnętrzny (tzw. avant-cour, przeddziedziniec) ma po bokach wozownie i stajnie. Drugi, wewnętrzny (tzw. cour d'honneur, dziedziniec honorowy) otoczony jest z boków dwoma oficynami.
Pałac był wielokrotnie przebudowywany. Pierwsza przebudowa, z lat 1789-1790 i późniejszych, przeprowadzona prawdopodobnie według projektu Kamsetzera nadała pałacowi charakter neoklasyczny, a polegała, między innymi, na dodaniu czterokolumnowego portyku z tympanonem wysuniętego znacznie przed linię elewacji. Portyk umożliwiał kryty dojazd pod samo wejście i dodał rezydencji okazałości. Inne elementy tej przebudowy to gruntowna rearanżacja wnętrz. Powstał wtedy, na osi głównej pałacu, na parterze, wsparty na kolumnach salon (sala terrena, tzw. grota pompejańska), a nad nim, na piętrze, dwukondygnacyjna, nakryta spłaszczoną (pozorną) kopułą sala balowa ozdobiona pilastrami. Te zmiany spowodowały dodanie ryzalitu na fasadzie ogrodowej pałacu.
Przebudowa z lat 1926-1928 przeprowadzona przez architekta Juliusza Nagórskiego polegała na rozbudowie wschodniego skrzydła pałacu i połączeniu głównego budynku z oficyną wschodnią za pomocą galerii. Oficynę zachodnią połączono galerią z pałacem w latach 1980-1982, podczas prac restauracyjno - remontowych.
Park krajobrazowy (13 ha), pierwotnie założony jako park francuski, od XIX wieku jako park angielski, z alejami lipowymi, grabowymi i stawami. W głębi parku budynek bażanciarni.
Pałac w czasie wojny użytkowany był przez Niemców, dlatego zabudowania przetrwały w stanie nienaruszonym. Wnętrza i wyposażenie uległy znacznemu zniszczeniu w końcowym okresie wojny. Od wyzwolenia do 1977 siedziba domu dziecka, później przejęty i wyremontowany przez PGR żydowo z przeznaczeniem na hotel. Obecnie również pełni tę funkcję.
Z Czerniejewa ruszamy w stronę trasy A2, naszym celem jest Giecz, do pokonania mamy 15 kilometrów.
Giecz jest to jeden z najstarszych i najważniejszych ośrodków związanych z początkami państwa polskiego, który typuje się na prawdopodobną siedzibę rodową pierwszych Piastów.
Według najnowszych badań pierwsze stałe osady na terenie dzisiejszego grodziska, nazywanego Grodziszczko, oraz w jego sąsiedztwie powstały na przełomie VIII i IX wieku. W tym okresie teren ten stanowił półwysep otoczony z trzech stron wodami nieistniejącego już jeziora. Druga z osad znajdowała się na południe, na brzegu pobliskiej Moskawy. W latach 60. IX wieku zastąpił je niewielki gród położony w północnej części Grodziszczka. Obecny stan badań archeologicznych pozwala jedynie powiedzieć, że była to twierdza na planie koła lub elipsy o promieniu ok. 45 m podobna do innych grodów plemiennych w Wielkopolsce.
W pierwszej połowie X wieku Giecz w przeciwieństwie do innych ważnych grodów Wielkopolskich jak Poznań i Gniezno nie został spalony i zbudowany od podstaw, a jedynie znacznie powiększony u schyłku lat 20. X wieku. Ten nietypowy fakt posłużył do wysnucia teorii, że to Giecz stanowił ośrodek skąd Piastowie opanowali pozostałe grody Polan. W wyniku wspomnianej przebudowy wzmocniono wały najstarszej części grodziska poszerzając je i obkładając kamieniami, zaś od południa otoczono wałem ziemno-drewnianym pozostały teren dzisiejszego grodziska. W ten sposób powstała dwuczłonowa forteca z wyraźnie wyodrębnioną częścią książęcą. Liczne znaleziska broni sugerują, że w Gieczu stacjonował silny garnizon wojów. W tym czasie okoliczne osady położone na północ i na południe od grodu nadal rozwijały się, a nawet powstawały nowe osiedla. Miało to związek z tym, że Giecz znalazł się na przecięciu szlaków handlowych łączących Europę Zachodnią ze Wschodnią, oraz kraje basenu Morza śródziemnego z Bałtykiem. Jedna z nowopowstałych osad, na wschodnim brzegu jeziora została połączona z grodem za pomocą drewnianego mostu o długości ok. 70 m zbudowanego najpóźniej w latach 90. X wieku.
Więcej
Okres monarchii wczesnopiastowskiej to okres intensywnego rozwoju Giecza. Według najnowszych badań, w drugiej połowie X. wieku (prawdopodobnie w latach 80.) rozpoczęto budowę palatium książęcego wraz z przyległą do niej kaplicą w formie rotundy. Z nieznanych jednak przyczyn przerwano budowę na etapie fundamentów.
Inną kamienną budowlą wczesnopiastowską był kościół św. Jana Chrzciciela. Jego nietypowa konstrukcja sugeruje, że miały być w nim złożone relikwie nieznanego nam świętego (nie wiadomo czy zostały one kiedykolwiek w tym kościele złożone). Umieszczenie relikwii poza katedrą w Poznaniu i archikatedrą w Gnieźnie również sugeruje specjalny stosunek władców piastowskich do tego miejsca.
http://pl.wikipedia.org)
Gród w
Gieczu położony ok. 25 km na południowy-zachód od Gniezna i nieco bliżej Ostrowa Lednickiego oraz ok. 30 km na południowy-wschód od Poznania, miał prawdopodobnie za zadanie bronić od południa dostępu do stołecznych grodów wczesnopiastowskiego państwa polskiego (podobną funkcję sprawował Poznań od zachodu).
Giecz został w 1038 roku zajęty przez Brzetysława I. Szczegółowy opis tego zdarzenia znajduje się w czeskiej kronice Kosmasa. Wspomina on o braku jakiegokolwiek oporu ze strony załogi Giecza. Z tego powodu uznaje się, że przed tym rokiem Giecz utracił swoją funkcję stołeczną. Mieszkańcy grodu oraz okolicznych osad zostali uprowadzeni do Czech zaś sam gród został spalony.
W czasach Kazimierza Odnowiciela w Gieczu ulokowano kasztelanię. Przy odbudowie zachowano dwuczłonowy charakter umocnień przesuwając jednak nieco wały na zewnątrz, powiększając w ten sposób teren wewnątrz grodu. Wały ponownie wzmocniono kamieniami i kamienno-gliniastą odsadzką. Odbudowano również, w nieco innym kształcie kościół Jana Chrzciciela. W tym samym okresie, we wspomnianej już osadzie na wschodnim brzegu jeziora wzniesiono niewielki kościół św. Mikołaja i Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, którego przebudowa na przełomie XII i XIII wieku nadała mu dzisiejszy kształt. Jednocześnie z nową świątynią powstał cmentarz. Druga nekropola została zlokalizowana na terenie przyległego od północy podgrodzia. Natomiast dostojników świeckich i kościelnych chowano w obrębie grodowego kościoła Jana Chrzciciela już od 1. połowy XI wieku. O nadal dużym znaczeniu Giecza świadczy zjazd książąt wielkopolskich, który miał miejsce w grodzie w 1253 roku.
Mimo odbudowy w XIII wieku Giecz stopniowo podupada. Za przyczynę tego stanu uznaje się zmianę przebiegu szlaków handlowych oraz powstanie ośrodków miejskich w Kostrzynie, środzie Wielkopolskiej, Pyzdrach i Słupcy. Terytorium gieckiej kasztelanii zostało okrojone, a funkcję sądowo-administracyjną przejęło starostwo w Pyzdrach.
Kryzysu dopełniło zniszczenie grodu w pierwszej połowie XIII wieku podczas wojny pomiędzy Henrykiem Brodatym a Władysławem Odonicem. Mimo to gród nadal funkcjonował jako siedziba kasztelana oraz ośrodek religijny. 9 września 1286r. Giecz został nadany notariuszowi księcia Przemysła II Tylonowi, który uwolnił przy okazji obdarowanego od wszelkich ciężarów i powinności, pozwalając jednocześnie lokować miejscowość na prawie niemieckim. Tylon przywilej ten otrzymał w zamian za usługi oddane księciu podczas podróży do Szwecji, skąd sprowadził jemu małżonkę Ryksę. W 1298 roku kościół św. Jana Chrzciciela został kościołem tytularnym i podstawowym uposażeniem archidiakonatu większego diecezji poznańskiej. W tym okresie zmieniał się również układ grodu. Najprawdopodobniej w końcu XII wieku rozebrano wał oddzielający część północną i południową grodu czyniąc z Giecza założenie jednoczłonowe.
Nie jest pewne kiedy gród opustoszał. Miało to miejsce w końcu XIII wieku lub na początku XIV. Niektórzy wiążą to z najazdem krzyżackim, który miałby mieć miejsce w 1331 roku. Na terenie grodziska pozostała jedynie świątynia parafialna (obecnie jest to barokowy kościół św. Jana Chrzciciela i Matki Bożej Pocieszenia). Gieczem natomiast zaczęto nazywać wieś powstałą w miejscu osady położonej na wschodnim brzegu jeziora. Z czasem okoliczne osady związane z grodem usamodzielniły się dając początek dzisiejszym wsiom: Borzejewo, Gablin, Poświątno, Biskupice oraz istniejącej tylko do XVIII wieku wisi Skłoków.
Teren dawnego grodu w XV wieku zaczęto nazywać Grodziskiem, nieco później Grodziszczem, a od końca XVIII wieku obecną nazwą - Grodziszczko.
Grodziszczko - gród obronny o powierzchni ok. 3,6 ha (wewnątrz obwałowań 1,6 ha) na planie pięciokąta. Wały mają u podstawy ok. 30 m i sięgają do 9 m wysokości. Na terenie grodziska znajdują się: fundamenty palatium; drewniany, barokowy kościół św. Jana Chrzciciela i Matki Bożej Pocieszenia znajdujący się na pozostałościach wczesnopiastowskiej, kamiennej świątyni; na szczycie wału współczesna dzwonnica. Jeden z dzwonów pochodzi z 1515 roku.
Kościół św. Mikołaja i Wniebowzięcia Najświętszej Marii PannyRomański znajdujący się na niewielkim wyniesieniu terenowym południowo-zachodniego skraju wsi Giecz stanowił niegdyś dominujący, centralny punkt architektoniczny wczesnoŹśrednioŹwiecznej nieobronnej osady otwartej o najprawdopodobniej targowym charakterze, usytuowanej na wschodnim brzegu jeziora i powiązanej silnymi więzami ekonomicznymi z potężnym piastowskim grodem (poł. IX-XIII w.), wzniesionym na półwyspie znajdującym się po przeciwnej stronie tegoż nieistniejącego już dzisiaj jeziora.
Datowany na koniec XII, lub początek XIII stulecia kościół pw. św. Mikołaja zbudowany został z kostki granitowej. Jest założeniem jednonawowym, z krótkim przęsłem prezbiterialnym, zakończonym od wschodu półkolistą apsydą.
Pierwsze badania wykopaliskowe przy tym obiekcie przeprowadzono w latach 1951-1953. W trakcie tych badań odkryto kamienne relikty wcześniejszego założenia. W obrębie wykopu głównego wewnątrz kościoła odsłonięto bowiem ułożoną bezpośrednio na calcu "płytę kamienną z głazów narzutowych, wyrównywanych do poziomu warstwą zaprawy wapiennej". Jako, że "płyta" ta zajmowała prawie całą powierzchnię wykopu i zarejestrowano ją również w jego północnym poszerzeniu, uznano, iż stanowiła ona posadzkę, będącą oprócz fragmentów muru obwodowego jedynym reliktem wcześniejszego kościoła, pokrywającego się rzutem poziomym z młodszą świątynią.
Po opuszczeniu Giecza jedziemy do Swarzędza. To już przedostatni etap naszej wyprawy. Do pokonania mamy 25 kilometrów. Początkowo jedziemy droga lokalną na Kostrzyn, w Siedlcach wjedziemy na szosę nr 92, którą pojedziemy w stronę Poznania.
Swarzędz położony jest nad Jeziorem Swarzędzkim. Pierwsze wzmianki pisane pojawiły się w 1366 roku o wsi Swarancz lub Swanrancz należącej do rodziny Górków herbu łodzina. Dawniej był to jeden z najważniejszych ośrodków włókienniczych Wielkopolski, obecnie miejsce prosperowania bardzo wielu warsztatów stolarskich, tapicerskich i meblowych.
ślady osadnictwa człowieka w okolicach Swarzędza sięgają 8-3,5 tysiąca lat p.n.e. Potwierdzają to liczne stanowiska archeologiczne głównie z okresu kultury łużyckiej i przeworskiej, a także z mezolitu i wczesnego średniowiecza.
Więcej
Na terenie Swarzędza znajduje się największy w Europie skansen pszczelarski ze zgromadzonymi unikatowymi formami uli. Warto również zobaczyć kościół pod wezwaniem. św. Marcina z 1638, a także ratusz z XIX w.
Kościół św. Marcina ma dwie kaplice: Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Józefa patrona Cechu Stolarzy. Wnętrze jest ozdobione freskami przez artystów plastyków łucję i Józefa Oźminów.
Ze Swarzędza do centrum Poznania zostaje nam do przejechania już tylko 10 km. To już koniec naszej wycieczki, warto jednak poświęcić jeszcze trochę czasu na zwiedzanie jednego z najstarszych polskich miast.
Poznań uznawany jest za kolebkę narodzin państwa polskiego. W przeszłości pełnił rolę stolicy państwa oraz siedziby władców.
Pierwsze ślady ludzi na terenie dzisiejszego Poznania pochodzą z okresu około 8900 - 8000 roku p.n.e.. Byli to łowcy reniferów. Względnie stałe osady powstały na przełomie V i IV tysiąclecie p.n.e.. Około 2200 p.n.e. na tych ziemiach pojawiła się ludność indoeuropejska, z V wieku pochodzą ślady osadnictwa słowiańskiego, zaś w VIII wieku pojawili się tu Polanie, z tego okresu pochodzi też prawdopodobnie gród na Ostrowie Tumskim, który stał się zaczątkiem dzisiejszego miasta. W X wieku gród znalazł się pod panowaniem Piastów, którzy uczynili go jednym ze stołecznych (obok Gniezna, Giecza i Ostrowa Lednickiego) ośrodków w swoim państwie.
Pierwotnie miasto leżało nad brzegiem Cybiny i prawym brzegiem Warty. Na pobliskim wzgórzu stała tam wówczas pogańska świątynia i zamek książęcy. Poznań wiąże się również z początkami polskiej państwowości. Jest to jedno z hipotetycznych miejsc chrztu Mieszka I w 966. W 968 swą siedzibę umieścił tu Jordan, pierwszy biskup Polski. Funkcje stołeczne gród pełnił do 1039, gdy został - wraz z innymi miastami Wielkopolski i śląska - spalony przez Brzetysława I. Co prawda Poznań stracił swe polityczne znaczenie, jednak nadal pozostał prężnym ośrodkiem gospodarczym. Kolejny okres rozkwitu przypada na rozbicie dzielnicowe, gdy gród stał się stolicą wielkopolskiej linii Piastów. Jej przedstawiciele, książęta Przemysł I i Bolesław Pobożny w 1253 lokowali miasto na lewym brzegu na prawie magdeburskim. Prace zapoczątkowane przez ojca kontynuował jeszcze Przemysł II - który jako pierwszy władca od 200 lat koronował się w Gnieźnie na króla Polski, a za swą siedzibę obrał Poznań - jego rezydencją stał się dawny zamek książęcy jego ojca na Wzgórzu Przemysła. Po jego tragicznej śmierci w rozwoju miasta nastąpił chwilowy zastój.
Więcej
W Poznaniu znajduje się wiele zabytków z różnych epok wartych zobaczenia. Na Starym Rynku można znaleźć perłę renesansowej architektury, zabytek klasy zerowej, ratusz. Drugim zabytkiem tej samej klasy jest poznańska fara i pozostałe obiekty dawnego kompleksu jezuickiego. Na wzgórzu nad Starym Rynkiem góruje Zamek Królewski wraz z fragmentem murów obronnych.
http://pl.wikipedia.org)
Innym ważnym miejscem jest
Ostrów Tumski będący najstarszą częścią miasta - kolebką polskiej państwowości, na którym znajduje się najstarsza w kraju katedra będąca miejscem pochówku pierwszych władców Polski oraz domniemanym miejscem chrztu Polski, pozostałości książęcego palatium z X wieku wraz z odkrytą przez archeologów wiosną 2006 r. rotundą Dąbrówki.
Ostrów Tumski to jedyna z licznych niegdyś wysp na Warcie na terenie Poznania. Otaczają ją dwa ramiona rzeki: większe, zachodnie nazywane Wartą, oraz mniejsze, wschodnie, nazywane Cybinką.
Pierwszy, jeszcze przedpiastowski gród powstał na wyspie w VIII lub IX wieku. Nazywany on jest obecnie "grodem Poznana" (nazwę Poznań wywodzi się obecnie od imienia Poznan). Gród piastowski powstał w X wieku. Pierwotnie Poznań leżał nad brzegiem Cybiny i prawym brzegiem Warty.
W X wieku gród na Ostrowie Tumskim zajmował większy obszar i posiadał potężniejsze wały niż jakikolwiek znany dziś gród państwa Piastów. Powierzchnia przekroju wałów wynosiła 25 m2, a średnica obwałowań wynosiła 100 m. Osobnym wałem otoczone było podgrodzie, na terenie którego stała katedra. W początkach XI wieku miasto zniszczyła powódź. Bolesław Chrobry odbudowując Poznań powiększył go i zatarł podział na gród i podgrodzie.
Stanowił on kolebkę państwa polskiego, świadczą o tym między innymi odkryte w 1999 r. pozostałości książęcego palatium, które było dwukondygnacyjną, największą odkrytą na ziemiach polskich budowlą świecką z tego okresu. Tu również znajduje się najstarsza katedra polski, zbudowana prawdopodobnie w 966 roku, a pełniąca funkcję katedry od 968, kiedy to Ostrów Tumski stał się siedzibą Jordana, pierwszego polskiego biskupa. Nawet po 1000 roku, gdy powstała metropolia gnieźnieńska, biskupi poznańscy zachowali niezależność (według najnowszych badań jeszcze przez kilkadziesiąt lat mieli oni status biskupów misyjnych podległych bezpośrednio papieżowi).
Obecny wygląd katedry pochodzi z okresu odbudowy z lat 1948-1956 prowadzonej pod kierownictwem Franciszka Morawskiego. Przywrócono w niej, na podstawie odkrytych przez pożar w 1945 pozostałości, gotycki wygląd korpusu z przełomu XIV i XV wieku. Hełmy wież są natomiast wzorowane na klasycystycznych, pochodzących z lat 1725-1729. świątynia zorientowana jest wzdłuż osi wschód-zachód, z prezbiterium po stronie wschodniej. Jest to trójnawowa bazylika ma planie krzyża otoczona wieńcem dwunastu kaplic (z czego dwie stanowią ramiona transeptu), dwóch zakrystii i kruchty południowej. W zewnętrznej bryle świątyni nietypowym w polskiej architekturze elementem są łuki przyporowe rozpięte pomiędzy ścianami nawy głównej a wieżami.
Główne wejście znajduje się po stronie zachodniej. Stanowi je ostrołukowy portal z XV wieku, w którym umieszczono brązowe drzwi z 1979 roku autorstwa Kazimierza Bieńkowskiego. Od zewnątrz przedstawiają one sceny z życia św. Piotra, zaś od wewnątrz św. Pawła. Od zewnątrz widoczny łaciński napis nad wejściem: PRIMA SEDES EPISCOPORUM POLONIAE (pierwsza siedziba biskupa Polski).
Nad portalem znajduje się wysokie, gotyckie okno z bogatym maswerkiem, a jeszcze wyżej szczyt z białymi blendami.
Na zewnątrz katedry, naroża Złotej Kaplicy, znajdującej się w osi katedry, zdobią kamienne rzeźby przedstawiające Jordana, Mieszka I, Dąbrówkę i Bolesława Chrobrego dłuta Czesława Woźniaka z lat 1974-1976.
Nawa główna ma 72 m długości i 36 m szerokości. W prezbiterium znajduje się poliptyk z przełomu XIV i XV wieku (ukończony w 1512) zakupiony przez władze kościelne i przywieziony z Góry śląskiej w 1952 roku, wykonany w warsztacie wrocławskim. W szafce środkowej widnieją postacie Najświętszej Marii Panny, św. Barbary i św. Katarzyny. W wewnętrznych skrzydłach widnieje dwanaście świętych niewiast zgrupowanych w trójki:
* w lewej górnej kwaterze: święte Dorota, Agnieszka i Małgorzata
* w lewej dolnej kwaterze: święte Kunegunda, Anna Samotrzeć i Klara
* w prawej górnej kwaterze: święte Magdalena, Otylia i Helena
* w prawej dolnej kwaterze: święte Urszula, Jadwiga i Apolonia
Po ich złożeniu ukazuje się osiem namalowanych scen pasyjnych, eksponowanych podczas Wielkiego Postu oraz czterech świętych: Jana Ewangelisty, Jana Chrzciciela, Hieronima i Krzysztofa. W predelli znajduje się scena Ostatniej Wieczerzy. Na zewnętrznej stronie skrzydeł zewnętrznych widnieje dwanaście obrazów namalowanych przez artystę podpisującego się Joh. Veh., przedstawiających Jana Ewangelistę, Jana Chrzciciela, św. Hieronima i św. Krzysztofa.
Stalle pochodzą z XV/XVI wieku, a trafiły tu ze Zgorzelca. Za tronem biskupim flamandzki gobelin z XVII wieku
Na ścianach prezbiterium znajdują się późnogotyckie rzeźby ukazujące: św. Piotra, św. Pawła oraz dwóch niezidentyfikowanych ewangelistów oraz Matkę Bożą z Dzieciątkiem na obłokach.
Ambonę z XVIII wieku i chrzcielnicę (z 1720 roku) sprowadzono z poewangelickiego kościoła w Miliczu. Na ambonie znajduje się pięć płaskorzeźb ukazujących sceny z życia Chrystusa, zaś na baldachimie czterech ewangelistów i Chrystus Zbawiciel. Misę chrzcielnicy podtrzymuje natomiast anioł, zaś pokrywę zdobi przedstawienie Boga Ojca oraz woluty.
Pierwsze pięć witraży w prezbiterium, licząc od strony południowej, wykonała pracownia Stanisława Powalisza i Marii Powalisz-Bardońskiej według projektu Wacława Taranczewskiego w latach 1967--1968, zaś dwa pozostałe projektu i autorstwa Marii Powalisz-Bardońskiej powstały w latach 1974-1977.
Na prawym filarze prezbiterium, przy nawie znajduje się tablica upamiętniające wizytę Jana Pawła II w katedrze oraz jego spotkanie z poznańskim duchowieństwem.
Ponad kruchtą znajduje się chór muzyczny, na którym nowe, potężne organy z 2001 roku, zwieńczone herbem arcybiskupa Juliusza Paetza. Pod emporą znajdują się przeniesione z kościoła w nieistniejącej już dziś wsi Chojnica (obecnie ruiny na poligonie w Biedrusku): nagrobek Jana Przecławskiego (zm. 1540), wspólny nagrobek Janusza Przecławskiego (zm. 1595) i Anny z Sadów Przecławskiej (zm. 1598) oraz epitafium Piotra Przecławskiego (zm. 1555). Powyżej znajduje się witraż projektu Wacława Taranczewskiego, a autorstwa Zygmunt Kośmickiego z 1966 roku przedstawiający przekazanie kluczy św. Piotrowi.
W północnej nawie bocznej, przy jej zachodnim krańcu, znajduje sie wmurowana w ścianę kamienna płyta nagrobna dziekana kapituły poznańskiej Adama Dąbrowskiego (zm. 1494), dalej na wschód znajduje się nagrobek kantora Wawrzyńca Kierskiego (zm. 1595). Kolejny nagrobek, położony jeszcze bardziej na wschód, należy do kanonika i wikariusza generalnego Michała Sławińskiego (zm. 1605). Nad nim zaś znajduje się kopia miecza świętego Piotra, którego oryginał przechowywany jest w Muzeum Archidiecezjalnym. Na północ od miecza, nad wejściem do zakrystii znajduje się kolekcja portretów trumiennych z XVIII wieku. W ambicie przy zakrystiach znajduje się nagrobek Benedykta Izdbieńskiego. Wykonany około 1560 przez polskiego rzeźbiarza renesansowego Jana Michałowicza z Urzędowa.
Po lewej stronie Złotej Kaplicy znajduje się brązowa płyta z 2002 roku autorstwa Romana Kosmali przedstawiająca Bolesława Chrobrego oraz wizerunek jego nagrobka ufundowanego przez Kazimierza Wielkiego, który niegdyś znajdował się w katedrze. Po prawej stronie Złotej Kaplicy epitafium kanonika Franciszka Wolińskiego (zm. 1752). Naprzeciwko, wykonany w gdańskim warsztacie Wilhelma Richtera, nagrobek biskupa Adama Nowodworskiego (zm. 1634), który wieńczy scena figuralna przedstawiająca Chrystusa Zmartwychwstałego oraz św. Piotra i św. Pawła, dalej na południe, w ambicie przy kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej w ścianie znajduje się wmurowany fragment renesansowego epitafium niezidentyfikowanego kanonika.
W południowej nawie, tuż przy kaplicy Serca Jezusowego, kamienna płyta nagrobna dziekana kapituły Teodoryka Pradela (zm. 1383), dalej na zachód, przy kaplicy Matki Boskiej Anielskiej wczesnobarokowe epitafium kantora Wojciecha-Trach-Bnińskiego (zm. 1561). Dalej, nad wejściem do południowej kruchty, wykonane w 1893 przez Władysława Marcinkowskiego epitafium biskupa Juliusza Dindera (zm. 1893)
Z wojennej pożogi ocalały późnogotyckie nagrobne płyty z brązu wykonane w norymberskim zakładzie Hermana i Piotra Vischerów (do katedry wróciły dopiero w 1999, zrabowane najpierw przez Niemców, a odnalezione w 1990 w Ermitażu):
* łukasza I Górkę - wojewodę poznańskiego (zm. 1475) - przy kaplicy św. Franciszka Ksawerego
* Uriela Górkę - biskupa poznańskiego (zm. 1498) - przy kaplicy Najświętszego Sakramentu
* Andrzeja z Bnina - biskupa poznańskiego (zm. 1479) - przy wejścia do zakrystii
* Andrzeja Grodzickiego - kanonika poznańskiego (zm. 1550) - przy Kaplicy Matki Boskiej Anielskiej
* Bernarda Lubrańskiego - kanonika poznańskiego (zm. 1499) - pomiędzy kaplicą św. Jana Kantego a kruchtą południową
W posadzce w nawie głównej, przed prezbiterium wmurowano imiona władców spoczywających w katedrze. Znajduje się tam również płyta upamiętniająca biskupa Jordana z 2000 roku.
powrót