(fot.wikipedia "Rzeszów - Zamek") W czasie tej wycieczki najpierw zwiedzimy najciekawsze miejsca w Rzeszowie, a potem udamy się do Łańcuta, do jednej z najpiękniejszych rezydencji magnackich w Polsce, a  dodatku jedynej  na świecie, gdzie obok głównej rezydencji zamienionej na muzeum, znajduje się także kompleks hippiczny z wozownią, w której stoją pojazdy w rezydencji tej używane.

Na terenie Rzeszowa pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z okresu neolitu. Jeszcze przed nadaniem praw miejskich w rejonie dzisiejszego Staromieścia istniał duży gród, a drugi, prawdopodobnie graniczny, znajdował się na terenie dzisiejszej dzielnicy Pobitno.

Istniejące wcześniej miasto otrzymało nowy przywilej lokacyjny i prawa miejskie od króla Kazimierza Wielkiego 19 stycznia 1354, co uznaje się za początek pisanej historii Rzeszowa. W 1363 istniał już w mieście kościół parafialny, a w 1406 parafialna szkoła. W XV wieku miasto zostało zdewastowane przez pożar. Po odbudowie otrzymało wiele przywilejów, co umożliwiło jego szybki rozwój. W XVI wieku miasto posiadało już dobrze zorganizowaną administrację.

W 1591 roku wzniesiono ratusz miejski, a w 1600 roku rozpoczęto budowę zamku. W 1627 roku miasto ufortyfikowano, a w latach 1624–1629 właściciel miasta ufundował warowny klasztor i kościół oo. Bernardynów. W 1638 Rzeszów przeszedł na własność rodu Lubomirskich, stając się wzorowym ośrodkiem dóbr magnackich. W 1658 Jerzy Sebastian Lubomirski założył słynne Kolegium Pijarów, jedną z nielicznych wówczas w kraju szkół średnich. Wśród jego wykładowców był ksiądz Stanisław Konarski, a wiele lat później szkołę ukończyli m.in. Ignacy Łukasiewicz, Julian Przyboś, Władysław Sikorski, Władysław Szafer. W marcu 1684 gościł w Rzeszowie król Jan III Sobieski, dziękując za udział rzeszowian w bitwie pod Wiedniem.

Więcej

Stara część miasta stanowi obecnie tylko niewielki fragment współczesnego Rzeszowa: obejmuje Rynek oraz kilkanaście ulic w najbliższym jego otoczeniu. W tych granicach miasto funkcjonowało od czasów lokalizacji w 1354 roku aż do przełomu XIX i XX w. Dopiero w ostatnim stuleciu Rzeszów przekroczył swoje średniowieczne opłotki i wyrósł do rangi największego miasta w regionie południowo-wschodniej Polski. Śródmieście prezentuje różnorodność form zabudowy i stylów architektonicznych, od średniowiecza do czasów nam współczesnych.

W ostatnich latach zakończyła się przebudowa i modernizacja rzeszowskiego rynku, który jest głównym placem i sercem miasta. Tu znajduje się wejście do rzeszowskich podziemi a tuż obok neorenesansowy, z elementami neogotyckimi ratusz.

Od rzeszowskiego Rynku zaczniemy zwiedzanie tego miasta.

(fot.wikipedia "Rzeszów - Ratusz") Centrum Starówki stanowi Rynek posiadający kształt nierównomiernego czworoboku o wymiarach około 100 x 50 m. Obecny kształt Rynku i jego otoczenie odbiega nieco od pierwotnego wyglądu; jest znacznie większy i od zachodu nie jest zabudowany, stoi tu jedynie Ratusz.

Rzeszowski Ratusz jest jedną z najbardziej znanych budowli miasta. Został wybudowany przez Mikołaja Spytka Ligęzę, najprawdopodobniej przed końcem XVI wieku. Dzisiejszą formę przyjął pod koniec XIX wieku, kiedy to w 1867 i 1884, następnie w latach 1897-98 przeprowadzono jego gruntowną przebudowę łączącą elementy w stylu neogotyckiego i neorenesansowego. W wyniku przesunięcia ściany frontowej i oparciu jej na arkadach budynku powstała główna sala, gdzie obraduje Rada Miasta (jej biuro znajduje się w innym budynku). Do dziś Ratusz pozostaje budynkiem, w którym mieści się siedziba Urzędu Miasta i Prezydenta.

Zabudowę zachowanych trzech pierzei Rynku tworzą jednopiętrowe lub rzadziej dwupiętrowe kamieniczki powstałe w okresie XV-XIX w. Domy rynkowe posiadały przestronne i głębokie piwnice, sklepy (były to tzw. sklepy wierzchnie i sklepy dolne - piwnice), długą sklepioną sień, reprezentacyjną tzw. wielką izbę, pomieszczenia mieszkalne, a od frontu podcienia wsparte na drewnianych słupach. Ostateczny wystrój architektoniczny otrzymały na przełomie XIX i XX w. Obecny stan zachowania zabudowy rynkowej jest bardzo różny, od pięknych domów do ruin.

Badania archeologiczne wykazały, że pierwotny układ zabudowy Starego Miasta znacznie odbiegał od stanu istniejącego, a poziom Rynku był dużo niższy. Jak niemal w każdym starym mieście, tak i pod rzeszowską Starówką znajdują się głębokie lochy i piwnice drążone przed wiekami w celach obronnych i gospodarczych (magazynowanie towarów).

Rynkowe kamieniczki posiadają z reguły dwa poziomy piwnic sięgających niekiedy 10-12 m w głąb ziemi. Pierwsze poziomy piwnic są murowane z kamienia lub cegły i sklepione, natomiast niższe kondygnacje zostały wydłubane w naturalnym gruncie lessowym. Układ piwnic jest bardzo różnorodny. Spotyka się tu tzw. gruby (komory) i szyje (korytarze), często wybiegają one przed frontony budynków. Górne kondygnacje piwnic powstały równocześnie ze wznoszeniem domów (XV-XVI w.), natomiast dalsze poziomy były dłubane zapewne później (XVI-XVII w.). Niezależnie od piwnic spotyka się podziemne lochy i korytarze murowane z kamienia, sklepione, łączące budynki lub prowadzące poza obręb miasta. 

Zabezpieczone piwnice pod niektórymi kamienicami i pod płytą rynkową wykorzystano do utworzenia Podziemnej Trasy Turystycznej. Jej długość, obejmująca 34 piwnice, wynosi 213 m. Piwnice położone są na różnych poziomach, najniższa - na głębokości 9,58 m. znajduje się pod Rynkiem. Trasa spina trzy jego pierzeje: południową, wschodnią i północną.

Więcej

Wejście do Podziemnej Trasy Turystycznej znajduje się w elewacji tylnej kamienicy Rynek 12, na poziomie II kondygnacji piwnic, zaś wyjście - z piwnicy na Rynku obok kamienicy nr 19. Piwnice tworzące Podziemną Trasę Turystyczną pochodzą z XV-XX w. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, w grupach do 20 osób.

Rynek opuszczamy ulicą Kościuszki, która kończy się skrzyżowaniem z ulicą 3 Maja i placem Farnym. Po prawej stronie stoi kościół parafialny pw. św. Stanisława i św. Wojciecha, popularna Fara. Jak stwierdzają stare zapisy kościół parafialny istniał już przed 1363 rokiem. Przypuszczalnie pierwszy kościół uległ zniszczeniu podczas wielkiego pożaru (około 1427 roku), natomiast powstanie obecnej budowli można datować na początku XV wieku.

Najprawdopodobniej najstarsza jego część, czyli gotyckie prezbiterium pochodzi z 1434 roku. W swojej obecnej postaci kościół tworzy masywną trójnawową budowlę utrzymaną w stylu barokowym.

Więcej

(fot.wikipedia "Rzeszów - Deptak") Opuszczamy kościół i skręcamy w ulicę 3 Maja, reprezentacyjny deptak Rzeszowa, zwaną dawniej Pańską, łączącą Plac Farny z zamkiem Lubomirskich. Historycznie pierwsza („brukowana” jeszcze belami drewnianymi) utwardzona ulica miasta, pochodząca najprawdopodobniej z czasów budowy pierwszego zamku w Rzeszowie.

Narożny dom od placu Farnego z księgarnią Domu Książki został zbudowany ok. roku 1840 przez Franciszka Skielskiego, który urządził tam pierwszą w Rzeszowie drukarnię, do której przylegają zabytkowe osiemnasto i dziewiętnastowieczne kamieniczki. Po przeciwnej stronie ulicy stoją cztery kamieniczki z przełomu XVIII i XIX w. Dalej po prawej stronie ulicy, w głębi małego placyku znajduje się gmach NBP wzniesiony w latach powojennych, a naprzeciw budynek domu handlowego "Delikatesy", z kawiarnią "Kosmos" na górnej kondygnacji. Budynek ten powstał w wyniku gruntownego przekształcenia okazałego, secesyjnego budynku dawnej Komunalnej Kasy Oszczędności z trzeciej ćwierci XIX stulecia.

Dalszą cześć ulicy zajmuje zabytkowy zespół obiektów dawnego konwentu Pijarów obejmujący: kolegium - obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Konarskiego, kościół pw. św. Krzyża powszechnie zwany gimnazjalnym i klasztor - obecnie Muzeum Okręgowe.

Zespół popijarski w swym obecnym kształcie powstał w toku kilku kolejnych faz budowy. Kościół i klasztor zostały zbudowane w latach 1644-1649 przez muratora Jana Cangera. Ostateczny kształt i architektura budowli jest wynikiem przebudowy dokonanej na przełomie XVII i XVIII w. przez wybitnego architekta Tylmana z Gameren.

Więcej

Okazała, późnobarokowa fasada dawnego konwentu zajmuje spory fragment ulicy. Pierwszy jego człon stanowi kolegium, jest to budynek jednopiętrowy, trójskrzydłowy, w zasadniczej części (skrzydło od ulicy) wzniesiony w latach 1703-1704. W części pomieszczeń na parterze zostały zachowane pierwotne sklepienia kolebkowe. W skrzydle północnym znajduje się okazała, trójbiegowa klatka schodowa, wykonana podczas rozbudowy budynku w 1872 r., ozdobiona posągami Nauki i Sztuki dłuta Krzysztofa Bukały i Mariana Konopackiego.

Więcej

Centralne miejsce w zespole popijarskim zajmuje kościół. Jest to nieduża, jednonawowa świątynia z węższym prostokątnym prezbiterium i dwoma wieżami w fasadzie oraz kaplicą od strony północnej. Zasadniczy trzon kościoła (nawa i prezbiterium) został wybudowany w tzw. stanie surowym w latach 1644-1649 w stylu późnego renesansu. W okresie kilkunastu następnych lat kościół był wykańczany i ozdabiany. W latach 1705-1707 Tylman z Gameren gruntownie przekształcił fasadę kościoła, dobudował dwie wysokie wieże, nadając jej - podobnie jak pozostałym obiektom - wystrój późnobarokowy. Podobno w podziemiach jednej z wież znajduje się schowek, w którym podczas wojny północnej pijarzy ukryli zakonne skarby, spoczywające tam do dziś.

Więcej

(fot.wikipedia "Rzeszów - Gmach PKO") Przyległy od południa klasztor, podobnie jak świątynia, był częściowo przebudowany i nadbudowany wg projektu Tylmana z Gameren w latach 1695-1708. Obiekt klasztorny to obszerna dwukondygnacyjna, trójskrzydłowa budowla z dwoma ryzalitami od południa i obszernym dziedzińcem (wirydarzem) pośrodku, otoczonym krużgankami. Pomieszczenia i krużganki klasztorne mają sklepienia krzyżowe i kolebkowe z lunetami. Na parterze, w krużgankach oraz obszernej sali aptecznej, określanej także nazwą sali gościnnej lub biblioteką i w refektarzu zachowały się ciekawe malowidła wykonane techniką temperową w latach 1688-1697 przez ojca Łukasza od św. Pantaleona Ziemeckiego, odkryte podczas restauracji budowli i odnowione w latach 1957-1959.

Budynek klasztorny w całości zajmuje Muzeum Okręgowe, posiadające bogate zbiory z zakresu sztuki i rzemiosła artystycznego, historii, etnografii i archeologii, eksponowane w formie stałych ekspozycji lub wystaw czasowych.

Tuż za zabudowaniami popijarskimi kończy się ulica  3 Maja, a rozpoczynają swój bieg ulica Zamkowa i Aleja Lubomirskich, w którą skręcamy.

Przy Alei Lubomirskich stoi dawny pałacyk letni Lubomirskich, poddany w latach 1981-85 gruntownej restauracji i adaptowany dla potrzeb rzeszowskiej filii Akademii Muzycznej w Krakowie. Został wzniesiony prawdopodobnie na przełomie XVII i XVIII wieku, według projektu Tylmana z Gameren. Zbudowany jest w stylu późnego baroku na rzucie litery "H", piętrowy, z mansardowym dachem. Elewację stanowi dekoracja ornamentalna w typie saskiego rokoka oraz umieszczone w nich kamienne popiersia mężczyzn i kobiet wykonane w połowie XVIII wieku przedstawiające członków rodziny Lubomirskich w strojach rzymskich senatorów. Ogród otacza stylowe ogrodzenie.  W skarpie, od strony południowej, widoczny jest tunel prowadzący do podziemi pałacu.

Z Alei Lubomirskich skręcamy w prawo, w Aleję pod Kasztanami. Doprowadzi nas ona do głównego wejścia do Zamku Lubomirskich, który jest jednym z najbardziej charakterystycznych obiektów zabytkowych Rzeszowa.

Budowę tej obronnej rezydencji rozpoczął, prawdopodobnie pod koniec XVI wieku, ówczesny właściciel Rzeszowa - Mikołaj Spytko Ligęza. Jest bardzo prawdopodobne, że w miejscu gdzie obecnie stoi zamek już wcześniej istniały jakieś zabudowania.

Można przypuszczać, że liczne zajazdy oraz atmosfera trwogi panująca w Polsce po klęsce pod Cecorą, wpłynęły na decyzję Ligęzy, wówczas już kasztelana sandomierskiego, o przystąpieniu od 1620 roku do zasadniczej przebudowy rezydencji i stworzenia z niej nowoczesnego na owe czasy zamku typu palazzo in fortezza. Usypane z lessu wały i bastiony w typie nowowłoskim, nawiązujące we fragmentach do fortyfikacji w typie staroholenderskim, częściowo obmurowano kamienno-ceglanym płaszczem, a częściowo odziano blokami z surowej gliny. Przy budowie nowego zamku, jako ściany zewnętrzne trzech skrzydeł nowej budowli wykorzystano mury kurtynowe poprzedniej fortecy, ze strzelnicami, czwarte skrzydło miał stanowić przedłużony budynek "dworu obronnego".

Więcej

W XIX wieku stan zamku uległ tak gwałtownemu pogorszeniu, że zaistniała potrzeba jego przebudowy. Już we wstępnej fazie zaawansowania prac budowlanych okazało się, że stan techniczny zamku (zarówno murów, jak też fundamentów) jest tak zły, że nie ma możliwości ich zachowania. Dlatego też zdecydowano się na budowę od podstaw gmachu na nowym, prostokątnym już rzucie, zbliżonym jedynie do historycznego obrysu. Nowy projekt nawiązywał także do dawnej XVIII-wiecznej formy architektonicznej rzeszowskiego zamku, którą znano z widoków Wiedemanna. Stary budynek zamkowy, oprócz części wieży, został zburzony. W jego miejscu w latach 1903-05, wzniesiono całkowicie nową budowlę, przystosowaną do potrzeb instytucji sądowych i na więzienie, która zachowała się do dziś.

Więcej

(fot.wikipedia "Rzeszów - Teatr Siemaszkowej") Jedyną pozostałością dawnej świetności założenia zamkowego jest będąca niestety w fazie zupełnego zniszczenia kordegarda (dawna wieża bramna, wartownia), jedna z dwóch, strzegących w okresie świetności wjazdu na teren posiadłości zamkowej. Znajduje się ona pomiędzy ulicą Zamkową i aleją Pod Kasztanami, na terenie dawnych ogrodów i byłego parku zamkowego, które, wobec skrajnego zaniedbania w okresie ostatniego pana na zamku i późniejszym, przejął w drugiej połowie XIX wieku magistrat rzeszowski i sprzedał w drodze licytacji bogatszym mieszczanom, przeznaczywszy wcześniej odpowiednimi zapisami urzędowymi pod zabudowę domami willowymi „w stylu szwajcarskim”, z których większość ma już dziś charakter zabytkowy.

Jeśli potrzebna jest nam chwila zadumy, warto udać się na Stary Cmentarz. Najwygodniej będzie dojechać tam samochodem. Cmentarz znajduje się na północny wschód od Zamku, przy ulicy Targowej.

Dzisiejszy Stary Cmentarz został założony pod koniec XVIII wieku po wydaniu przez władze austriackie zakazu grzebania zmarłych przy kościołach. Początkowo zajmował niewielki obszar przy kościółku, potem około połowy XIX wieku został powiększony do obecnych rozmiarów. Oficjalnie czynny był do 1910 r.; sporadycznie grzebano tu zmarłych jeszcze po ostatniej wojnie. W 1957 roku wydano ponowną decyzję o zamknięciu cmentarza. Z początkiem lat osiemdziesiątych, za sprawą kilku społeczników, zaczęto przywracać mu właściwą rangę. Teren cmentarny został ogrodzony i uporządkowany, restauracją objęto kilka cenniejszych i bardziej zniszczonych nagrobków. W 1968 r. cmentarz został w całości uznany za obiekt zabytkowy. Na cmentarzu, głównie w jego frontowej części, zachowało się jeszcze około 200 nagrobków, z których najstarsze sięgają końca XVIII wieku. Można zobaczyć tu skromne obeliski i okazałe nagrobne pomniki w kształcie sarkofagów, kapliczek, kolumn, rzeźbionych stelli i postaci. Stosunkowo najwięcej jest nagrobków klasycystycznych. Rzadziej spotyka się nagrobki empirowe, neogotyckie i romantyczne. Część z nich to dzieła sztuki kamieniarskiej o wysokiej wartości artystycznej.

U wejścia na cmentarz stoi klasycystyczny, ozdobiony czterokolumnowym portykiem kościółek pw. Świętej Trójcy. Wybudowany w 1720 roku, został w 1884 roku gruntownie przebudowany, a ostatnio w latach 1985-86 starannie odrestaurowany i powiększony. Wcześniej w tym rejonie stał kościółek św. Ducha, o którym wiadomo, że istniał już w 1469 roku. Po założeniu cmentarza kościółek spełniał rolę kaplicy cmentarnej. Wewnątrz znajduje się ołtarz z XVIII wieku, a w nim obraz świętej Trójcy malowany przez rzeszowianina Szczęsnego Potockiego oraz płyta nagrobna i epitafia aptekarza Edwarda Hubla i jego żony Klary ze Swobodów zmarłych w 1848 roku.

Opuszczamy Rzeszów i udajemy się do Łańcuta. Jedziemy znajdującą się obok cmentarza ulicą Lwowską w kierunku wschodnim, która przekształca się w drogę numer 4 (E 40). Do pokonania mamy niecałe 20 kilometrów.

 Najdawniejsze dzieje miasta są dziś trudne do ustalenia. Informacje pochodzące z badań archeologicznych przeprowadzonych na terenie Łańcuta potwierdzają istnienie osadnictwa ok. 4000 lat p.n.e. Brak źródeł nie pozwala też precyzyjnie określić dokładniej daty powstania miasta.

Więcej

(fot.wikipedia "Łańcut - Pałac Lubomirskich") Pierwszym właścicielem miasta był Otton z Pilczy - Pilecki herbu Topór, który otrzymał dobra łańcuckie od Kazimierza Wielkiego za zasługi w czasie pełnienia funkcji starosty ruskiego. Siedziba Pileckich mieściła się na terenach, gdzie dziś wznoszą się budynki probostwa. W rękach tego rodu Łańcut znajdował się do 1586 roku. Kolejnymi jego właścicielami byli: Stadniccy, Lubomirscy i Potoccy - aż do 1944 roku. Tak więc przez kilkaset lat miasto pozostawało w cieniu wspaniałej rezydencji magnackiej, z drugiej jednak strony ożywione życie gospodarcze latyfundium, kulturalne na zamku, przyjazdy możnowładców i królów wpływały korzystnie na rozwój miasta i jego znaczenie.

Za czasów Pileckich miasto leżące na ważnym szlaku handlowym przeżywało okres rozkwitu. Dobra łańcuckie odkupił w 1629 roku od Stadnickich Stanisław Lubomirski. Rodowi temu zamek zawdzięcza dzisiejszy kształt, jego uświetnienie i przekształcenie łańcuckiej fortecy we wspaniałą rezydencję o charakterze pałacowym. W ich posiadaniu Łańcut pozostaje do 1816 roku. Wtedy to po śmierci Księżnej Marszałkowej Izabeli Lubomirskiej sukcesorami dóbr łańcuckich zostali dwaj wnukowie - Alfred i Artur Potoccy. Po podziale majątku Alfred ustanowił ordynację, w której rządy do 1944 roku sprawowali Potoccy.

Więcej

(fot.wikipedia "Łańcut - Sala Balowa Pałac Lubomirskich") Najważniejszym zabytkiem Łańcuta jest Zamek. Obecny wygląd rezydencja łańcucka zawdzięcza przebudowie dokonanej w II połowie XVIII wieku przez Stanisława Lubomirskiego Marszałka Wielkiego Koronnego i jego żonę Izabelę z Czartoryskich, zwaną Księżną Marszałkową, kuzynkę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Z tego okresu pochodzi między innymi "Pokój pod Widokiem", "Apartament Brenny", "Apartament Chiński", "Apartament Turecki" - z zachowanym autentycznym wystrojem wnętrz. Staraniem Księżnej Marszałkowej założono wokół zamku park krajobrazowy.

W 1816 roku w spadku po Izabeli Lubomirskiej część majątku, w tym dobra łańcuckie, otrzymują jej wnukowie, synowie Jana Potockiego, znanego podróżnika i pisarza, autora "Parad" i "Rękopisu znalezionego w Saragossie".

Z inicjatywy Elżbiety z Radziwiłłów, żony Romana Potockiego w latach 1889-1912 zamek gruntownie przebudowano dostosowując go do wymogów współczesności, uwzględniając jednak zachowanie cennych wnętrz z czasów ks. Lubomirskiej. Założono instalację wodociągową, kanalizację, centralne ogrzewanie, przeprowadzano elektryfikację i zainstalowano telefony. Powiększono dwukrotnie powierzchnię parku, wybudowano Stajnie i Powozownię. Zamek otrzymał nową elewację w stylu neorenesansu francuskiego, którą podziwiamy do dnia dzisiejszego. Ostatni właściciel Alfred Potocki w okresie międzywojennym udostępnił zamek na spotkania dyplomatyczne.

Zamek w Łańcucie jest jedną z najpiękniejszych rezydencji arystokratycznych w Polsce. Słynie ze znakomitych wnętrz mieszkalnych oraz niezwykle interesującej kolekcji pojazdów konnych. Zespół pałacowy otacza stary, malowniczy park w stylu angielskim, w którym wznoszą się liczne pawilony i zabudowania gospodarcze, ściśle niegdyś związane z codziennym życiem łańcuckiej rezydencji.

Więcej

(fot.wikipedia "Łańcut - Rynek") We wnętrzach znajdują się liczne dzieła sztuki pochodzące z dawnych zbiorów łańcuckich oraz powojennych zakupów i depozytów z innych muzeów. Najstarsze eksponaty są częścią kolekcji tworzonej jeszcze przez księżną marszałkową Lubomirską i znalazły się w Łańcucie w 2 połowie XVIII wieku. Stanowiły wyposażenie wnętrz służąc zarówno celom użytkowym jak i dekoracyjnym. Część najcenniejszych z tej kolekcji obiektów dzisiaj można oglądać w Galerii Sztuki Starożytnej Muzeum Narodowego w Warszawie.

Kolejni właściciele z rodu Potockich pomnażali zbiory o nowe nabytki. Dzisiaj możemy w Łańcucie zobaczyć bogate i różnorodne kolekcje malarstwa i grafiki, mebli, instrumentów muzycznych, sreber, porcelany, szkła, laki, tkanin i wspaniały księgozbiór.

Biblioteka Zamkowa jest przykładem zachowanej niemal w całości, rodowej biblioteki magnackiej. Została wybudowana pod koniec XVIII wieku na zlecenie ówczesnej właścicielki Łańcuta Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej (1736-1816). Piętrowy pawilon biblioteczny zaprojektował Piotr Aigner. Obecny wygląd biblioteka zawdzięcza dwom architektom Armandowi Bauque i Albertowi Pio, którzy przebudowali ją w latach 1899-1903. Stworzyli oni pomieszczenie wysokiej klasy w stylu nawiązującym do późnowiktoriańskiego.

Wnętrze biblioteki urządzone jest wygodnymi angielskimi meblami z przełomu XIX i XX wieku. W szafach boazerii mieści się bogaty księgozbiór kolejnych spadkobierców Łańcuta – Potockich. Zbiory liczą ponad 22 tysiące woluminów. Składają się z siedmiu działów: druków i czasopism z XIX i początku XX wieku, starodruków, kartografii, grafiki, rękopisów nowożytnych oraz muzykaliów.

Na terenie otaczającym Zamek znajdują się między innymi dwa imponujące budynki zamkowych neobarokowych Stajni i modernistycznej z elementami klasycznymi Wozowni. Wzniesiono je na przełomie XIX i XX wieku według projektu francuskiego architekta Amanda Bauque i otoczono specjalnie założonym „przystajennym parkiem”. Urządzenie stajni, szorowani i siodlarni zamówiono w wiedeńskiej firmie R.Ph.Waagner.

Stajnie posiadają zachowaną oryginalną częścią dla koni wierzchowych oraz Szorownię Galową i Hol, w których ustawiono pojazdy konne należące do Muzealnej Kolekcji Pojazdów. Muzeum w Łańcucie posiada bowiem dwie oddzielne kolekcje pojazdów konnych: historyczną związana z rezydencją po rodzinie Potockich liczącą 55 pojazdów i muzealną, gromadzoną po II wojnie i wciąż otwartą, która liczy dzisiaj blisko 80 pojazdów.

(fot.wikipedia "Łańcut - fragment kolekcji powozów") Wozownia łańcucka ma olbrzymią z przeszklonym dachem Halę Zaprzęgową, dwie po jej bokach Żółtą i Czarną Wozownie oraz położoną na osi Szorownię. Ściany Hali ozdabia, kolekcja trofeów egzotycznych przywiezionych w 1924 z safari roku przez ostatniego właściciela oraz kilka trofeów europejskich. Stoją tutaj także pojazdy z Muzealnej Kolekcji. W Szorowni prezentowane są chomątowe i szorowe uprzęże wyjazdowe wyprodukowane w Paryżu firmach Hermes i Duprey oraz w Wiedniu u Schleuchtera i Nideltza.

Najwartościowszymi ruchomościami zgromadzonymi w Wozowni zamkowej jest bezcenna kolekcja pojazdów konnych po rodzinie Potockich. Są one luksusowe, o różnorodnych typach i zróżnicowanym przeznaczeniu, pochodzące z najbardziej renomowanych firm wiedeńskich, londyńskich i paryskich takich min. jak Marius, Lohner, Labourdette czy Rotchild. Stoją one w dwóch wozowniach, oddzielnie pojazdy reprezentacyjne, oddzielnie pojazdy używane w majątku, na tych samych miejscach, co za właścicieli. Choć nie remontowane a jedynie poddawane zachowawczej konserwacji i pomimo, że ponad stuletnie, zachowane są w doskonałym i oryginalnym stanie. To jedyna taka magnacka wozownia na świecie gdzie obok historycznej zamienionej na muzeum głównej rezydencji znajduje się kompleks hippiczny z wozownią, do tego tak bogatą, w której stoją pojazdy w rezydencji tej używane.

Zabytkowy park w Łańcucie sięga początków XVIII i XIX wieku, kiedy właścicielami Łańcuta zostali Stanisław Lubomirski, marszałek wielki koronny i jego żona Izabela z Czartoryskich. Następne zmiany układu kompozycyjnego nastąpiły pod koniec XIX wieku, za czasów Romana i Elżbiety Potockich, którzy przebudowali Zamek oraz zadbali o jego właściwe otoczenie. Trwające 14 lat intensywne prace ogrodnicze zmieniły zasadniczo układ kompozycyjny parku. W pracach uczestniczyli wybitni specjaliści, bardzo często z zagranicy. W tym czasie powiększono park prawie dwukrotnie dołączając duży teren od strony wschodniej. Taki układ z niewielkimi zmianami pozostał do 1944 roku, kiedy Zamek wraz z częścią parku został przejęty przez Ministerstwo Kultury i Sztuki i w dobrej kondycji pozostał do dnia dzisiejszego. W chwili obecnej wszelkie prace w parku zmierzają do jak najbardziej wiernego odtworzenia układu kompozycyjnego i składu gatunkowego roślin z początku XX wieku. W 1965 roku w zabytkowej oranżerii utworzono ogród zimowy ze stałą ekspozycją roślin i zwierząt.

Zamek wraz z budynkami i parkiem tworzy zespół zabytkowy o najwyższej światowej klasie. W 1995 roku Muzeum-Zamek w Łańcucie zostało wybrane do udziału w programie UNESCO "Szlaki zamków Europy Środkowo-Wschodniej".

Więcej informacji na temat Zamku znajduje się na stronie www.zamek-lancut.pl.

powrót