Położone na Pojezierzu Iławskim miasto doskonale wykorzystuje wielki atut, jakim jest pięć jezior w jego granicach. Latem nad wodą koncentruje się życie kulturalno-rozrywkowe, jeziora przyciągają coraz liczniejsze rzesze turystów, a najważniejszym zabytkiem i największą atrakcją Ostródy jest stary kanał. Jego budowa w XIX w. zapewniła ówczesnej prowincjonalnej mieścinie dynamiczny rozwój.
Zabudowa 33-tysięcznego miasta wspina się na kilka wzgórz - dobrych punktów widokowych. Chcąc "popłynąć" statkiem po szynach, trzeba do Ostródy zawitać latem. Wiosna i jesień to stosowne pory do rowerowych wycieczek po malowniczych, pofałdowanych okolicach.

Zamek
Ostródzki zamek uświadamia, jak wielką rolę w tego rodzaju budowlach odgrywają wieże, machikuły, portale i inne, zbędne z pozoru detale. Trójskrzydłowa, przyciężka i niska budowla wygląda na najstarszy ze wszystkich zachowanych zamków krzyżackich, ale i na najmniej interesujący.
Przejazd bramny, przed którym stoi stare działo, wiedzie na gotycki dziedziniec. Wyrwę po zniszczonym skrzydle wschodnim zamknięto murem, wzdłuż północnego poprowadzono drewniany ganek. Dawniej ganki otaczały cały dziedziniec, o czym świadczą zamurowane odrzwia górnej kondygnacji.
Zamek tętni życiem. Na dziedzińcu i w dawnej fosie odbywają się koncerty, festyny i turnieje rycerskie. W obiekcie działa biblioteka, dom kultury, galeria sztuki i maleńkie muzeum, w którym zgromadzono makiety Ostródy z XVI w. i z 1920 r., pamiątki historyczne, a także przedmioty odnalezione podczas renowacji zamku: przerdzewiałe miecze, topór, ceramikę.

Zamek, ul. Mickiewicza 22,
tel. 0896422971,
www.zamek.ostroda.pl
pn.-pt. 8.00-16.00,
w sezonie:
pn.-pt. 8.00-18.00, sb. i nd. 10.00-14.00,
nd. bezpł.
Brak parkingu i miejsc postojowych, najlepiej zostawić auto na pobliskim rynku (200 m na południowy wschód od zamku).

Na zachód od zamku skrzą się w słońcu wody Jeziora Drwęckiego. Jego brzegi otacza zaciszny, osłonięty parkiem bulwar, który przechodzi nad kanałami łączącymi jezioro z Jeziorem Pauzeńskim, obok zawieszonych nad wodą potężnych wierzb, przystani żeglarskich i nowego mola. Szerokie molo ma - łącznie z bocznym pirsem - 80 m długości. Z ażurowej rotundy na końcu głównego pomostu zarówno miasto, jak i jezioro prezentują się wyjątkowo ładnie. Obok mola cumują statki białej floty, którymi można popłynąć Kanałem Ostródzko-Elbląskim lub wyruszyć w rejs spacerowy po jeziorze.

fot. Renata i Marek Kosińscy

Otwarty w 1852 r. kanał jest nie tylko zabytkiem techniki, ale i unikatowym szlakiem wodnym. Aby zniwelować 99-metrową różnicę poziomów między Ostródą a Elblągiem, zbudowano kilka śluz wodnych i pięć pochylni, które statki pokonują na szynach, "płynąc" po trawie w dół (lub w górę - w zależności od kierunku rejsu). Na długich odcinkach kanał przypomina bezkresne pasmo szuwarów przecięte wąską drogą wodną.

Ewangelicka świątynia z 1907 r. przyciąga uwagę szeroką, ozdobną dzwonnicą, nakrytą podwójnym hełmem. Ewenementem jest też publiczna toaleta w kościele. W skromnie wyposażonym wnętrzu nie ma żadnych cennych sprzętów, jedynie w prezbiterium stoi ołtarz i loża pastora.
Latem kościelna dzwonnica zamienia się w punkt widokowy. Po pokonaniu 105 schodków wiodących na jej szczyt można podziwiać przepiękny widok na jeziora. Kondygnacje wieży przypominają lamus, są tu bowiem składowane najrozmaitsze XX-wieczne przedmioty użytkowe: maszyny do szycia, żelazka i jeden z pierwszych krajowych telewizorów.

Przy ul. Sienkiewicza 10,
wstęp na wieżę 11.00-14.00 i 16.00-20.00.

Mimo kilkusetletniej historii niewiele przetrwało z dawnej Ostródy, zniszczonej w 1945 r. Wznoszący się przy ul. Zamkowej kościółek św. Dominika Savio, szary i skąpo zdobiony, jedynie grubością murów poświadcza swój XIV-wieczny rodowód. Przy jego prezbiterium widać kawałek dawnych murów miejskich. Neogotyckie gmachy przy ul. Drwęckiej oraz eklektyczne i klasycystyczne kamienice w centrum pochodzą z przełomu XIX i XX w.
Wyjeżdżając z miasta ul. Olsztyńską, warto przystanąć przy XIX-wiecznym cmentarzu Polska Górka i wejść przez klasycystyczną bramę w świat zapomnianych żydowskich i polskich nagrobków. Na cmentarzu pochowany jest Gustaw Gizewiusz, obrońca polskości Mazur.

Położone na wzniesieniu miasto góruje nad otaczającymi je rozległymi polami. Najwyżej wyrastają wieże kościołów, gdzieniegdzie między budynkami szarzeją stare mury obronne. Rynek przypomina nowoczesny zieleniec, ale kręte, obiegające go uliczki zachowały średniowieczny układ. Wszedłszy w którąkolwiek ulicę odchodzącą od rynku, dochodzi się po kilkunastu minutach do ostatnich domów Lubawy.
Lubawa jest jednym z najstarszych miast regionu. Po dawnych właścicielach, biskupach chełmińskich, pozostały fundowane przez nich kościoły i malownicze ruiny zamku. Rozciągający się przy południowych rogatkach (dojazd ul. 19 Stycznia) romantyczny park - Łazienki Miejskie - najpiękniej wygląda wiosną i wczesną jesienią.

Samochód najlepiej zostawić na rynku lub na pl. 700-lecia, po wschodniej stronie starego miasta.

Nie sposób nie zauważyć wysokiej fary z XIV w., stojącej przy ul. Kościelnej. Jednonawowa budowla odznacza się kunsztownym szczytem tylnym i ozdobnymi przyporami. Kościelną wieżę przebija przejazd tak wysoki, że przejechałby nim wóz strażacki.
Kościół, z zewnątrz gotycki, w środku zachwyca renesansowo-barokowym wyposażeniem. Ołtarz główny, wykonany z ciemnego drewna i gustownie złocony, sięga aż do iluzorycznego sklepienia kolebkowego. W kaplicy Mortęskich, przylegającej do południowej ściany, w złoconym medalionie ołtarza tkwi słynąca cudami figurka Matki Boskiej Lipskiej. Wejścia do kaplicy i do bocznej kruchty ujmują reprezentacyjne portale kolumnowe.
Po południowej stronie świątyni widać najlepiej zachowany odcinek murów obronnych, od strony miasta wysoki na 5 m, a od przedpola na 8 m. Przed lico wysuwa się baszta zaadaptowana na budynek mieszkalny.

Drewniany kościółek z II połowy XVIII w. jest najcenniejszym zabytkiem Lubawy. Głównie dlatego, że niezrównanej urody ołtarz główny, otaczające go ołtarze boczne i zwieszająca się nad nimi finezyjna belka tęczowa sprawiają wrażenie niepodzielnej całości, jakby wykonano je z jednego kawałka drewna. Uwagę przyciąga również wieloramienny świecznik u powały.

Od rynku ul. Grunwaldzką, już za rogatkami starego miasta wyznaczonymi przez rzeczkę i długi ciąg murów miejskich, na których nadbudowano domy.

Wysmukła późnorenesansowa świątynia zwraca uwagę cebulastym hełmem wieży, podwyższonym latarenką. Pustawe wnętrze, pozornie trójnawowe, podzielone jest rzędami drewnianych słupów. Ozdobą jest unikatowy strop: prosty, kasetonowy, pokryty barokowymi wizerunkami świętych. W prezbiterium stoi barokowy ołtarz i rzeźbione stalle.
Do kościoła przylega XVII-wieczny klasztor pozbawiony stylowych cech, w którym od XIX w. mieści się szkoła.

Kościół wznosi się przy ul. Kupnera, doskonałym drogowskazem jest wieża.

Po spalonym w 1813 r. zamku pozostał czworobok grubych, wysokich na 3 m murów z basteją od północy. Do południowo-zachodniego naroża dobudowano w XIX w. ozdobne schody, ale nie zrealizowano w pełni planów przeobrażenia ruin w romantyczny zakątek.
Zamkowy majdan wypełnia po szczyty murów ziemia, w której tkwią kikuty fundamentów. Niesamowite wrażenie wywiera ostrołukowy kamienny portal, jakby zawieszony w powietrzu.

Naprzeciwko kościoła św. Jana Chrzciciela.

Mekka wodniaków, letnia stolica jazzu, brama Mazur, raj wędkarzy. Latem miasto kojarzy się głównie z tłumami na ulicach, zapachem grilla, tłokiem w przystaniach i tysiącami samochodów jadących na Mazury, ale mimo to jest wciąż miejscem atrakcyjnym.
Rozległa, niska i w większości willowa zabudowa Iławy okrąża południowy skraj Jezioraka. Poza nią ciągną się po widnokrąg pola i łąki. Przez miasto biegnie ruchliwa trasa z Bydgoszczy do Olsztyna.
Najlepiej zajrzeć tu latem, by w pełni skorzystać z rekreacyjnych walorów Jezioraka i zabawić się na jednym z licznych festynów czy koncertów.

41,5 km powierzchni, 16 wysp, 27,5 km rozpiętości, najdłuższa wśród polskich jezior linia brzegowa, połączenie z Kanałem Ostródzko-Elbląskim - więcej rekomendacji nie trzeba! Nic dziwnego, że jezioro przyciąga tysiące żeglarzy, którzy przepadają w jego licznych odnogach na całe tygodnie.
W Iławie istnieje doskonała baza wodniacka, a cała linia brzegowa jeziora jest świetnie zagospodarowana. Zarówno przy wielkim akwenie, jak i nad jego odnogą - Małym Jeziorakiem - można bawić się przez całą dobę: za dnia korzystać z kąpielisk, pomostów i wypożyczalni sprzętu wodnego, a noce spędzać w rozlicznych kawiarenkach, barach i plażowych dyskotekach.

Duży Jeziorak oddziela od Małego wzgórze, na którym w XIV w. wzniesiono kościół. Gotycką jednonawową bryłę o dekoracyjnych szczytach przedłuża długie prezbiterium, w którego narożu wyrasta wieża z hełmem siodłowym, osłoniętym attykami.
Mimo ozdobnych ołtarzy (główny rokokowy, boczne neobarokowe ) i XVII-wiecznego tabernakulum kościół wydaje się pustawy. Jednak prowadzone wciąż prace rekonstrukcyjne mają przywrócić mu dawną świetność utraconą w czasie wojny i pożaru w latach powojennych. W kruchcie umieszczono stare płyty nagrobne.

Poniżej kościoła stoi neorenesansowy ratusz zbudowany na planie litery H. Budowlę zdobi wieża i podcienia przy lewym skrzydle. W zwornikach okien głównej fasady widnieją groteskowe maszkarony.
Biegnącą na wschód od ratusza ul. Niepodległości ocienia wąskie, długie pasmo pięknego parku. Na styku zielonej enklawy i chodnika ustawiono cztery barokowe rzeźby, przywiezione ze zniszczonego pałacu w Kamieńcu. Przedstawiają one greckich bogów.
Przy dworcu PKP, w południowej części Iławy, można obejrzeć zabytkową lokomotywę (a nawet jej dotknąć). Przy wyjeździe na Lubawę stoi koło remizy stuletni wóz strażacki, który aż prosi się, by fotografować w nim dzieci.

Zapewne wszystkie budynki Szymbarku można by zgromadzić na dziedzińcu zamku, a i tak sporo miejsca jeszcze by zostało.
Prześwietne ruiny otacza wieniec wiekowych drzew. Potężny czworobok zewnętrznych murów wzmacnia 10 wież, każda innej wysokości i innego kształtu (dawniej było ich 12). Na zamek prowadzi wysoki most arkadowy, niegdyś zwodzony.
Dziedziniec, podwyższony w stosunku do zewnętrznego poziomu o kilkanaście metrów, sprawia przygnębiające wrażenie - resztki fundamentów, odgruzowane piwnice i pustka ziejąca za wyszczerbionymi murami. W baszcie przybramnej zachowało się ładne sklepienie krzyżowe z gotyckimi ornamentami.

Aby trafić do zamku, należy we wsi Szymbark skręcić przy ceglanej kapliczce w stronę jeziora i jechać do końca drogi.

Jabłonowo Pomorskie jest młodym, niespełna 4-tysięcznym miastem, o wiejskiej po części zabudowie. Po zachodniej stronie miejscowości wyrasta stroma i wielka Góra Zamkowa, okryta czapą zieleni. Już z oddali widać wystające spomiędzy drzew bajkowe wieże.

Zamek
Potężną wiktoriańską rezydencję wzniesiono w 1854 r. na wzór francuskiego zamku Miramare. Główne założenie na planie litery L wzmacnia pośrodku ośmioboczny donżon, w narożach budowli tkwią cztery wieże: dwie czworoboczne, jedna cylindryczna i jedna ośmioboczna. Do zamku przylegają tarasy, kaplica i długi łącznik prowadzący do przypominających wieże oficyn. Całość zdobią krenelaże, gzymsy, finezyjne fryzy i sterczyny. Zamek otoczony jest starym parkiem. W budowli mieści się klasztor żeński i sanktuarium - po uzyskaniu zgody możliwe jest zwiedzanie kaplicy.

Zjazd do zamku gruntową drogą za rogatkami, drogowskaz na sanktuarium.

Kościół św. Wojciecha
Na Górze Zamkowej, tuż przy szosie, stoi śliczny biały kościółek neogotycki. W skład wyposażenia wchodzą szarobiałe, bogato rzeźbione ołtarze, ambona i konfesjonały.

Wznoszące się na południowym krańcu rozległej wioski sanktuarium maryjne jest celem pielgrzymek polskich Romów. Świątynia, zbudowana na początku XVIII w., ma skromną, pozbawioną wież fasadę i bogaty barokowy wystrój. Kilka ołtarzy zastawia nisze okienne. Do kościoła przylega zwalisty klasztor.

Niewielkie miasteczko, pięknie położone na rozległym wzgórzu, jest jednym z najstarszych w regionie. Już w VI w. istniała tu osada, którą na początku XI w. zdobyli Prusowie. Wkrótce potem miejscowość stała się łupem Bolesława Chrobrego, a w 1231 r. przeszła w ręce Krzyżaków.

Kościół św. Anny
Nieopodal rynku stoi potężna gotycka świątynia, której ściany zdobią naprzemiennie okna i blendy. Od zachodu przylega do niej renesansowa kaplica, a u styku głównej bryły z prezbiterium wyrasta czworoboczna dzwonnica z hełmem wiciowym. W środku warto zwrócić uwagę na barokowe polichromie i wystrój kaplicy Dąbrowskich.

Ruiny zamku Z krzyżackiej warowni zbudowanej w Radzyniu na przełomie XIII i XIV w. pozostały jedynie ruiny. Z zamku wysokiego ostały się przyziemia i mury skrzydła południowego, flankowane przez 36-metrowe wieże, ułomki gdaniska i murów obwodowych. Od wschodu wielki czworobok niskich murów wyznacza zarys podzamcza, jednego z dwóch dawniej istniejących. Przy szosie, wstęp 10.00-18.00.

fot. M. Rawluk/ga.com.pl

W małej miejscowości leżącej na trasie z Radzynia Chełmińskiego do Grudziądza wznosi się malowniczy kompleks krzyżackich ruin, całkowicie skryty w lesie. Wstęp do lasu otwiera niewielka, ozdobna brama. Dalej brukowana droga prowadzi do resztek zamku wysokiego i zabudowań gospodarczych z ogromnym, zapadającym się spichlerzem.
Na wschód od ruin ciągną się w głąb lasu grube mury podzamcza. Choć zachowały się miejscami do wysokości 6 m, giną pod roślinną czapą.

Przy południowym wjeździe do wioski. Na prawo od szosy stara stodoła, na lewo - lasek z ruinami. Chodzenie po ruinach jest niebezpieczne.

Grudziądz zajmuje wysoki, prawy brzeg Wisły, a poprzedzielane parkami osiedla sięgają daleko na północ i południe. 100-tysięczne miasto stanowi ważny węzeł drogowy i kolejowy - grudziądzki most jest jednym z głównych na Wiśle. Na drogach panuje duży ruch, ale na szczęście omijają one szerokim łukiem zabytkowe centrum. Początki Grudziądza sięgają X w. Przejęty i ufortyfikowany przez Krzyżaków, otrzymał w 1291 r. prawa miejskie. Później dzielił losy Prus Królewskich: rozwój gospodarczy, niszczące najazdy szwedzkie, zabór pruski. Za panowania Prusaków miasto zamieniono w nowoczesną twierdzę, jedną z najsilniejszych w Europie. W czasach II Rzeczpospolitej działała tu słynna szkoła kawalerii.

fot. Renata i Marek Kosińscy

Prawie wszystkie uliczki starego miasta są jednokierunkowe i mają dość nieprzewidywalny układ, najwygodniej więc będzie pozostawić samochód przy ul. Starorynkowej, a dalej ruszyć pieszo.

Na północny zachód od kościołów wznosi się niewielka, lecz stroma góra, częściowo oddzielona od miasta murem obronnym. Znad muru widać północną część Grudziądza z klasztorem Reformatów, w którym dziś mieści się więzienie dla kobiet. Klasztorny kościół z 1751 r. ma ciekawą, polichromowaną fasadę.
Widniejące poniżej szczytu ruiny krzyżackiego zamku robią spore wrażenie. Z budowli pozostał kawał muru o wymiarach 2 m na 3 m na 5 m i drugi nieco mniejszy, z łukowym przejściem. Trzeba ogromnej wyobraźni, by z tych kilku cegieł odtworzyć w myślach kształt zamku, podobno dużego.

Największą (także dosłownie) osobliwością Grudziądza jest zwarty rząd 26 spichlerzy, przesłaniający widok na Wisłę i uniemożliwiający dostrzeżenie, że stare miasto leży około 20 m powyżej rzeki. Budowle imponują wysokością - od strony miasta mają po dwie kondygnacje, a od strony Wisły po pięć, sześć lub siedem, czyli niewiele ustępują współczesnym wieżowcom.
Wsparte masywnymi przyporami, brzydkie i ponure budynki są w jakiś sposób imponujące, szczególnie oglądane z przeciwnego brzegu rzeki. Niektóre pamiętają wiek XIV, większość jednak liczy "tylko" po 300-400 lat, gdyż część pierwotnych spichlerzy spłonęła podczas potopu szwedzkiego. Nowsze budowle tylko w przyziemiach mają gotyckie cegły. Spichlerze dawniej tworzyły ważny i mocny punkt fortyfikacji miejskich, dziś ich część zaadaptowano na budynki mieszkalne. Zabudowania ciągną się od Zamkowej Góry po gotycką bramę Wodną.

Od południa stare miasto zamyka kompleks klasztorny, składający się z trójskrzydłowego barokowego budynku, wygiętego w szeroki łuk. Dziedziniec klasztorny przesłania od strony miasta kościół Świętego Ducha o XIV-wiecznym rodowodzie.
Zabudowania zakonne dopełnia od strony ul. Klasztornej miniaturowy pałac Opatek. Dawniej był masywną furtą, którą przebudowano w 1730 r. Zgrabny budyneczek wyróżnia się finezyjną fasadą o dwu kondygnacjach nisz, w których ustawiono posągi ośmiu świętych benedyktynów i benedyktynek.
Za klasztorem ciągną się dobrze zachowane, podwójne mury obronne, wysokie na 8 m. Poniżej biegnie szeroka, sucha fosa zamieniona w zaciszny trakt spacerowy.

Zbiory muzealne zajmują kilka zabytkowych budowli miasta. Największe działy - galerię współczesnego malarstwa polskiego i ekspozycję poświęconą historii Grudziądza - umieszczono w klasztorze Benedyktynek. W pałacu Opatek działa Muzeum Kawalerii, które zapełniają pamiątki po dawnych kawalerzystach: lance, szable, mundury, odznaki wojskowe. Ozdobą kolekcji jest buława gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego i szabla płk. Władysława Beliny-Prażmowskiego.
W spichlerzach przy ul. Spichrzowej 9-11 eksponowane są zbiory archeologiczne i średniowieczna biżuteria, głównie srebrna. Ciekawie zaaranżowana wystawa "Gródek rycerski w Plemiętach" ukazuje życie ludzi w XII i XIII w.

Muzeum, ul. Wodna 3/5,
tel. 0564659063,
www.muzeum.grudziadz.pl
wt. 10.00-16.00, śr.-sb. 10.00-15.00,
nd. 10.00-14.00, nd. bezpł.

11 mln cegieł zużyto u schyłku XVIII w. do budowy ogromnej cytadeli, osłaniającej miasto od północy. By je zdobyć, założono kilka cegielni i rozebrano zamki w Grudziądzu oraz Rogóźnie. Tylko raz, w 1807 r., twierdza okazała swą przydatność, wytrzymując 11-miesięczne oblężenie wojsk Napoleona.
Garnizon grudziądzki jest obecnie likwidowany i nie wiadomo, jaki los czeka cytadelę. Na razie dostępne są najstarsze forty, które skrywa las ciągnący się od ul. Jagiełły po nadwiślańską skarpę. Porośnięte roślinnością kazamaty otaczają głębokie, obmurowane fosy, toteż dostęp do nich jest mocno utrudniony i niebezpieczny.

Na wschodnim skraju wioski zachowały się pozostałości jednej z największych warowni krzyżackich, mającej niegdyś siedem bram i 22 baszty. Zrujnowana przez Szwedów, podzieliła losy zamku grudziądzkiego.
Ruiny wznoszą się tuż nad szosą, ale łatwo je przeoczyć, bo zamkowe wzgórze porasta las. Dostępu do nich broni bardzo stromy stok i dżungla wysokich na 2 m pokrzyw. Z zamku wysokiego zachowała się imponująca wieża bramna z przejazdem zamkniętym broną i fragmenty przyziemia z narożną basztą. Rozległe przedzamcze, o pełnym murze południowym, zajmuje prywatna stadnina.
Zamkowe wzgórze jest terenem prywatnym; o zgodę na wstęp należy pytać właściciela stadniny. Spacer po ruinach raczej do bezpiecznych nie należy.

Samochód można pozostawić przy szkole lub przy bramie stadniny. Atrakcja tylko dla odważnych.

• Miejski Punkt Informacji Turystycznej, ul. M. Skłodowskiej-Curie 19, tel. 0564612318, www.it.gdz.pl, w sezonie pn.-pt. 9.00-17.00, sb. 9.00-14.00, nd. 10.00-14.00, poza sezonem: pn.-pt. 9.00-17.00.

• Punkt informacji turystycznej, ul. Niepodległości 13, w ratuszu, tel. 0896485800, www.ilawa.pl, www.it.ilawa.com.pl, VI-IX pn.-pt. 9.00-19.00, sb. i nd. 10.00-14.00, X-III pn.-pt. 8.00-16.00.

• Punkt informacji turystycznej w budynku Żeglugi Ostródzko-Elbląskiej nad jeziorem, ul. Mickiewicza 9a, tel. 0896463871, www.ostroda.pl, pn.-pt. 7.00-19.00, IX do 15.00; czynny tylko w sezonie.
• Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego PTTK, pl. 1000-lecia 1, tel. 0896423000, 0896421666, www.it.ostroda.pl, www.zlot.mazury.pl

• Karczma Czarci Młyn, ul. Chełmińska 208, www.czarci.pl, nd.-czw. 10.00-22.00, pt. 10.00-24.00; zajazd w starym młynie; w menu potrawy regionalne; latem wieczory przy muzyce ludowej.
• Ratuszowa, ul. Ratuszowa 1, tel. 0566428201, 13.00-22.00; kuchnie świata.
• Rad, ul.Chełmińska 144, tel. 0564655506; restauracja z kuchnią polską, specjalność: pstrąg w sosie holenderskim; drink-bar, jedzenie na telefon i na wynos.
• Bayer Caffe, ul. Długa 1, 10.00-20.00; ciekawy wystrój, duży wybór kaw i herbat.
• Kameralna, ul. Szewska 23, nd.-czw. 11.00-22.00, pt.-sb. do 23.00; dania barowe, ciastka, napoje.
• Kwadrat, ul. Chełmińska 68, 16.00-24.00; w pt. i sb. dyskoteki.
• Mayero-Steakhouse, ul. Kościelna 15/17, od 13.00 do ostatniego gościa; kameralny pub w piwnicach; dania barowe, z grilla, drinki.
• Ola, ul. Długa 28, 10.00-22.00, www.ola.skylan.pl; pizzeria.

• Kormoran, ul. Chodkiewicza 3, 7.00-22.00, sb. od 20.00 dansing; przyjemna restauracja z widokiem na jezioro; urozmaicona kuchnia polska, dużo dań rybnych; jedzenie na wynos.
• Pizzerie: Nil, ul. Sobieskiego 55, 11.00-23.00, pt.-sb. do 24.00; Leśna, ul. Sienkiewicza 9, 8.00-22.00.
• Restauracja Tawerna Kacper, ul. Jana III Sobieskiego 10, tel./fax 0896486373; specjalność: bukiet mięsny z grilla; drink-bar, jedzenie na wynos.

Przy północnym brzegu Małego Jezioraka, w parku miejskim, zbudowano długi pasaż barów i kawiarenek, czynnych na ogół od 9.00 do 23.00. Ciasne, z przyjemnymi letnimi ogródkami oferują napoje, słodycze, proste posiłki, dania z grilla i ryby.

• Ósemka,, ul. Wyszyńskiego 39, 12.00-24.00; pizzeria, dyskoteka, bilard.
• Ryba Fryta, ul. Niepodległości 3a, 9.00-21.00.

• Przy molo, (ul. Mickiewicza 13a) sąsiadują ze sobą: restauracja Columb (kuchnia arabska, 10.00-22.00), La Luna (kuchnia polsko-włoska, 11.00-22.00), pizzeria San Biaggio (10.00-24.00) i Cliff Cafe (kuchnia meksykańska, większy wybór kaw niż u sąsiadów, 11.00-22.00). Wszystkie serwują dania z grilla i pizze oraz zapewniają świetny widok na jezioro. 50 m dalej jest smażalnia ryb i Bar Bistro (w sb. dyskoteki).
• Mazury, ul. Grunwaldzka 55, 10.00-20.00; kuchnia polska.
• Restauracja Park Hotelu, u, ul. 3 Maja 21, 7.00-23.00; malowniczy widok, dużo zieleni; kuchnia międzynarodowa; ceny przystępne.
• Waza, ul. Czarnieckiego 19, pn.-pt. 10.00-22.00, sb. i nd. 11.00-23.00; sympatyczna restauracja z urozmaiconym menu; ceny umiarkowane.

• Jaszczur, ul. Waryńskiego 11; restauracja całodobowa z domowymi obiadami i widokiem na ruiny zamku.

• Przy rynku działa pizzeria, bar Piotruś Pan (dania barowe, piwo, desery), czynne od 10.00.

• RAD***, ul. Chełmińska 144, tel. 0564655507, www.hotel-grudziadz.pl; pokoje z TV i łazienkami.
• Kowalkowski***, ul. Chopina 1/3, tel. 0564613480, www.hotel.grudziadz.net; restauracja (12.00-24.00), drink-bar, sauna, solarium, bar letni.
• Ułan**, ul. Legionów 53, tel. 0566439313, www.hotel-ulan.iq.pl; 42 miejsca w pokojach z wygodami; bar z kuchnią włoską.
• Schronisko młodzieżowe, ul. Hallera 37, tel. 0566435540; pokoje 1-3-os. przystosowane dla osób niepełnosprawnych; miniklub dla gości.

• Kormoran, ul. Chodkiewicza 3, tel. 0896482677; piętrowy bungalow nad Jeziorakiem; przestronne pokoje z łazienkami; restauracja, sauna, kąpielisko i wypożyczalnia rowerów.
• Tawerna Kaper, ul. Jana III Sobieskiego 10, tel. 0896486373; restauracja (do 23.00, w sb. dansingi do 3.00).
• Wielka Żuława, ul. Ostródzka 3, tel. 0896487676; 15 pokoi z łazienkami w zajeździe; dobra restauracja (7.00-22.00).
• Leśna, ul. Sienkiewicza 9, tel. 0896488188; pokoje z natryskami, część z TV; restauracja i bar, sauna; duże pole kempingowe.
• Szkolne schronisko młodzieżowe, ul. Mierosławskiego 10a, tel. 0896486464; kat. I; do dyspozycji gości kuchenka.

• Hotel OSiR, ul. Łąkowa 8, tel. 0896453848; 10 pokoi z łazienkami, TV i telefonami w hoteliku przy stadionie; bar, siłownia, restauracja, sauna.

• Dwór, Nowa Wieś Szlachecka 70, 6 km na północ od Jabłonowa Pomorskiego, tel. 0564958119; pokój z łazienką w oficynie dworu dla 6 osób; kawiarenka, latem stołówka, obok czyste jezioro.

• Park Hotel, ul. 3 Maja 21, tel. 0896462227; w zacisznym parku nad Jeziorem Drwęckim; eleganckie pokoje z wszelkimi wygodami.
• Promenada, ul. Mickiewicza 3, tel. 0896428100; dobry standard, pokoje z łazienkami i TV.
• Sajmino, ul. Kajki 6, tel. 0896466947, www.sajmino.pl; pokoje z łazienkami i TV; restauracja (12.00-22.00).
• Hindenburg,, ul. Mickiewicza 7, www.hotelhindenburg.webpark.pl, tel. 0896463035; hotel nad jeziorem; pokoje z umywalkami, część z TV, łazienki wspólne; tanie posiłki w barze.
• Kemping, ul. Słowackiego 40, tel. 0896464761.

• Jaszczur,ul. Waryńskiego 11, tel. 0566886041; kameralny motel z widokiem na ruiny zamku; 21 miejsc w pokojach z łazienkami i TV; restauracja, bar, sala rycerska z bilardem.

• Getermia Marusza, ul. Warszawska 36, tel. 0564617009, www.marusza.pl, pn.-sb. 8.00-20.00, nd. 10.00-20.00; groty solankowe, tężnie, krioterapia, sauna, jacuzzi, czyli zdrowie, uroda i relaks pod jednym dachem.
• Jazda konna, Rywal, ul. Waryńskiego 63. tel. 0566425353.
• Loty widokowe, Aeroklub Grudziądzki - Lisie Kąty, na lewym brzegu Wisły, tel. 0564681833, www.lisie.prv.pl.

• Izba Twórczości Ludowej Jana Kowalskiego, pul. Brodnicka 19, tel. 0896495056.
• Rejsy, al. Pojednania, tel. 0896491631; wycieczki tramwajem wodnym po Jezioraku.
• Wypożyczalnie sprzętu wodnego, Pod Omegą, ul. Sienkiewicza 24, tel. 0896484093, www.podomega.com.pl (jachty, kajaki, łodzie, rowery wodne); MOS, ul. Chodkiewicza 5 (jachty, kajaki); Skarbek, ul. Malczewskiego 24, tel. 0896486440.

• Kino Świt, ul. Mickiewicza 34a, tel. 0896422703.
• Wypożyczalnie sprzętu wodnego, Klub Żeglarski Ostróda, ul. Sowińskiego 12, tel. 0896462164 (łodzie typu Omega, Raja, Mikro, Nash i Venus); przystań LOK-u, ul. Słowackiego 38A, tel. 0896463454 (omegi, szalupy, kajaki); przystań KKS Sokół, ul. Słowackiego 40, tel. 0896464761 (omegi, kajaki, łodzie, rowery wodne).
• Rejsy statkiem, Żegluga Ostródzko-Elbląska, ul. Mickiewicza 9A (molo), tel. 0896463871; w rejs po kanale statek wypływa o 8.00, podróż do Elbląga trwa 11 godz. Można jednak popłynąć tylko do Miłomłyna (2 godz.), Małdyt (4 godz. 20 min) czy Buczyńca (6 godz.) i wrócić do Ostródy autobusem lub statkiem płynącym z Elbląga. Koszt wyprawy, w zależności od jej długości, wynosi 20-85 zł. Na dwugodzinne rejsy spacerowe po Jeziorze Drwęckim dużym kołowcem można wypłynąć o godz. 9.00 (tylko zorganizowane grupy), 11.10, 13.20 i 15.30; godzinne rejsy małym kołowcem rozpoczynają się, gdy zbierze się grupa 6 osób. Windyki
• Jazda konna, Windyki 2, 4 km od Iławy drogą na Tynwałd, tel. 0896485015; nauka jazdy, bryczki, kuligi.

• Grudziądzkie Spotkania Operowe, Centrum Kultury Teatr, ul. Focha 19, www.teatr.grudziadz.pl, IV.
• Grudziądzkie Biegi Uliczne, IX.

• Jeziorak Szanty, międzynarodowe towarzystwo śpiewa nocami szanty w amfiteatrze nad Małym Jeziorakiem, VII.
• Złota Tarka - Międzynarodowy Festiwal Jazzu Tradycyjnego, na którym Louis Armstrong był tylko jedną z wielu gwiazd... VIII.

• Dni Morza, regaty dla żeglarzy, koncerty i śpiewanie szant, VI.
• Międzynarodowy Zlot Motocykli, głośna impreza dla twardzieli, VII.
• Ogólnopolski Festiwal Muzyki Disco Polo, głośna impreza dla nietwardzieli, VII.
• Ostróda Summer Hot Days, impreza podzielona na dwa weekendy, pierwszy to: turnieje, walki rycerskie, inscenizacja zdobycia zamku, wszystko to przy dźwiękach muzyki dawnej; forma drugiego weekendu jest współczesna: konkursy, ogólnopolski wyścig pokoju i koncerty, VIII.