Celem tej wycieczki jest Główne Miasto w Gdańsku. Czeka nas interesujący spacer po najciekawszych zabytkach. Najpierw pójdziemy tak zwaną Drogą Królewską, uliczkami do niej przyległymi i Długim Pobrzeżem. Zwiedzanie rozpoczniemy od Bramy Wyżynnej przy Targu Węglowym, miniemy Katownię i Wieżę Więzienną, przez Złotą Bramę wejdziemy na ulicę Długą, która doprowadzi nas aż do Długiego Targu. Następnie dojedziemy do nabrzeża, którym udamy się aż do Targu Rybnego i Baszty Łabędzia. Wrócimy nabrzeżem do ulicy Mariackiej, dojdziemy nią do Bazyliki Mariackiej, a następnie ulicą Piwną dojdziemy aż do Wielkiej Zbrojowni, gdzie zakończymy nasz spacer.
Na początek jak zawsze trochę historii. Gdańsk jest miastem królewskim i hanzeatyckim, swego czasu najludniejszym i najbogatszym w Rzeczypospolitej. Nazwa miasta jest pochodzenia słowiańskiego - prasłowiański rdzeń *gbd oznaczał teren wilgotny, mokradła, być może mokry las. Dokładna etymologia nie została ustalona jednoznacznie. Pierwsza wzmianka o Gdańsku pochodzi z Żywotu Świętego Wojciecha, który opisuje wizytę biskupa na tym terenie wiosną 997 i tę datę często przyjmuje się umownie jako początek dziejów miasta.. W dokumencie nazwa Gdańska zapisana jest jako Gyddanyzc. W swej historii miasto nosiło także nazwy Kdansk, Gdanzc, Dantzk, Dantzig, Dantzigk, Danzig, Dantiscum i Gedanum.
Więcej
Badania archeologiczne wskazują na istnienie w tym miejscu osady rzemieślniczo-rybackiej już w VII wieku. W X wieku znajdował się tu gród obronny książąt pomorskich. W 1217 i 1227 roku miały miejsce wyprawy pomorskie Leszka Białego i ustanowiono zwierzchność Krakowa nad Pomorzem Gdańskim. Po zwycięskiej wojnie z Pomorzanami Bolesław III Krzywousty przyłączył Pomorze Gdańskie do Polski. Po objęciu rządów na Pomorzu Gdańskim przez Świętopełka II, nastąpił okres uniezależnienia się regionu. W 1263 roku miasto otrzymało prawa miejskie wzorowane na prawie lubeckim. W 1271 roku Brandenburczycy zajęli miasto. Mściwój II dzięki pomocy Bolesława Pobożnego odzyskał miasto szturmem w 1272 roku. 15 lutego 1282 roku w wyniku układu w Kępnie władca Wielkopolski, Przemysł II, uzyskał zwierzchnictwo nad Pomorzem Gdańskim.
W sierpniu 1308 roku Brandenburczycy opanowali miasto bez grodu, obronionego przez sędziego Boguszę. Krzyżacy wezwani przez Łokietka do pomocy przy usunięciu Brandenburczyków zajęli już w październiku część grodu i po nadejściu posiłków zaatakowali miasto. 13 listopada 1308 roku, po wycofaniu się Brandenburczyków, Krzyżacy dokonali rzezi mieszkańców. W 1343 roku zawarto układ pokojowy z Krzyżakami, w wyniku którego król Kazimierz III Wielki zrzekł się Pomorza Gdańskiego. W tym samym roku prawa miejskie otrzymało Główne Miasto. 31 lipca 1346 roku wielki mistrz krzyżacki Heinrich IV Dusemer von Arfberg wydał dokument, który zlikwidował resztki działania prawa miejskiego według wzoru lubeckiego i zastąpił je prawem chełmińskim. W 1361 roku Gdańsk dołączył do Związku Miast Hanzeatyckich. W latach 1361, 1378, 1411 i 1416 wybuchały powstania antykrzyżackie, krwawo tłumione.
W 1410 roku, po klęsce Zakonu Krzyżackiego w Bitwie pod Grunwaldem, gdańska rada postanowiła uznać władzę Władysława Jagiełły, za co uzyskał liczne przywileje. Rok później Jagiełło w wyniku traktatu w Toruniu uwolnił Gdańsk od złożonej mu przysięgi. Gdańsk dotknęły represje ze strony Krzyżaków.
14 marca 1440 Gdańsk przystąpił do Związku Pruskiego. 11 lutego 1454, po 146 latach, zakończył się okres panowania Krzyżaków w Gdańsku. 6 marca tego roku król Kazimierz IV Jagiellończyk na wniosek poselstwa Związku Pruskiego, wcielił Gdańsk do Polski, udzielając mu jednocześnie przywileju bicia własnej monety. Gdańsk został zwolniony z prawa nabrzeżnego, a także dopuszczono przedstawicieli ziem pruskich do elekcji króla Polski. Był to okres, w którym Gdańsk stał się jednym z najbogatszych miast na świecie. Gdańsk przystąpił do wojny trzynastoletniej w 1455; gdańszczanie złożyli hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 25 maja 1457 miasto otrzymało Wielki Przywilej, zapewniający swobodny przywóz towarów Wisłą z Polski, Litwy i Rusi bez konieczności kontroli oraz inne przywileje, które miały wynagrodzić miastu wkład w wojnę. Zawarcie w 1466 pokoju toruńskiego zagwarantowało Pomorzu Gdańskiemu oraz Warmii pozostanie przy Polsce. W 1467 król zlikwidował urząd gubernatora i powołał na wzór Korony tytuł capitaneus Prussiae Generalis. Utworzone zostało województwo pomorskie.
W 1525 roku miał miejsce tumult gdański - wystąpienie luterańskiego pospólstwa i plebsu przeciwko burmistrzowi Eberhardowi Ferberowi, które obaliło stary magistrat. 17 kwietnia 1526 roku król Zygmunt wkroczył do Gdańska na czele 8-tysięcznego wojska, rozkazał ściąć buntowników i rozszerzył uprawnienia swojego burgrabiego. Król Zygmunt August specjalnym dekretem tolerancyjnym dla Gdańska z 1557 roku uspakaja nastroje społeczne i kładzie kres walkom religijnym w mieście. 16 grudnia 1577 Stefan Batory potwierdził przywileje miasta i rozszerzył tolerancję religijną na inne wyznania. Gdańsk stał się schronieniem dla obcokrajowców prześladowanych w swoich krajach za przekonania religijne wśród których były osoby wybitne i uzdolnione.
28 listopada 1627 roku na redzie gdańskiej rozegrała się morska bitwa pod Oliwą. 3 maja 1660 roku zawarcie pokoju oliwskiego zakończyło okres potopu szwedzkiego.
Gdańsk był głównym punktem oporu zwolenników Stanisława Leszczyńskiego w czasie wojny o sukcesję polską. Od lutego do września 1734 roku, był oblegany przez Rosjan i częściowo zniszczony przez ostrzał artyleryjski. Królestwo Prus zajęło w 1772 roku niektóre majątki Gdańska oraz Nowy Port. 23 stycznia 1793 roku Prusy dokonały zaboru Gdańska.
26 maja 1807 roku wojska napoleońskie zdobyły miasto. 9 lipca 1807 na mocy postanowień traktatu w Tylży, utworzono pierwsze Wolne Miasto Gdańsk. Od lutego 1814 roku Gdańsk ponownie znalazł się pod panowaniem Prus, co zostało potwierdzone na kongresie wiedeńskim w 1815 roku. Do połowy XIX wieku nastąpił ogólny upadek miasta. Po 1850 roku, gdy utworzono połączenia kolejowe z Bydgoszczą, Szczecinem i Berlinem, a następnie z Warszawą - stopniowo sytuacja miasta się poprawiała.
Od 1920 roku Gdańsk ponownie stał się Wolnym Miastem. Według szacunków w 1923 roku ludność polska mogła stanowić 15% mieszkańców miasta. W 1925 roku na terenie Wolnego Miasta została utworzona archidiecezja gdańska. W 1933, po dojściu nazistów do władzy i utworzeniu III Rzeszy, rozpoczęły się prowokacje antypolskie oraz prześladowania polskich działaczy i organizacji.
1 września 1939 salwa z okrętu Schleswig-Holstein na Westerplatte rozpoczęła II wojnę światową. W latach II wojny światowej Gdańsk stanowił silny ośrodek polskiej konspiracji. Pod koniec marca 1945 wojska radzieckie i polskie przystąpiły do szturmu na miasto, które Niemcy zamienili w twierdzę. 30 marca 1945 miasto zostało zdobyte. W rezultacie wojny Gdańsk został ponownie przyznany Polsce. Pozostała w mieście ludność niemiecka uległa wysiedleniu. Od 1946 Gdańsk był siedzibą województwa gdańskiego.
Podczas wydarzeń Grudnia 1970, rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej. Doszło do walk ulicznych i starć z organami bezpieczeństwa, a w efekcie do podpalenia gmachu KW Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w czasie trwającego wiecu protestacyjnego.
31 sierpnia 1980 podpisano porozumienia sierpniowe kończące falę protestów robotniczych i strajków. Porozumienie gwarantowało między innymi powstanie pierwszych niezależnych związków zawodowych. Wydarzenia te przyjmuje się jako początek procesu obalenia systemu komunistycznego we Europie Wschodniej. W 1987 do Gdańska z wizytą przybył Jan Paweł II.
http://pl.wikipedia.org)Nasz spacer poprowadzi nas uliczkami Głównego Miasta (wcześniejsze nazwy: Vicus Theutonicus 1227, Civitas Gedanensi 1236, Civitas Danczik 1236, Burgum Dantzike 1299, Rechtestadt Danczk 1420, Rechtstadt 1910, Prawe Miasto 1910, Główne Miasto 1945). Jest to reprezentacyjna część Gdańska w dzielnicy Śródmieście z odbudowanymi, w większości, po II wojnie światowej kamieniczkami. Znajduje się tu większość najbardziej znanych zabytków miasta, jak m.in. Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP, Złota Brama czy Ratusz Głównego Miasta, a jej główną trasą jest Droga Królewska składająca się z ul. Długiej i Długiego Targu.
Główne Miasto graniczy od strony wschodniej z Motławą, od Starego Przedmieścia oddziela je ul. Podwale Przedmiejskie, od Nowych Ogrodów - ul. Okopowa i Wały Jagiellońskie, a od Starego Miasta - ul. Podwale Staromiejskie.
W przeszłości Główne Miasto dzieliło się na następujące części:
Dzielnica Mariacka (niem. Frauenstadt) - historyczne osiedle w Gdańsku, na obszarze dzielnicy Śródmieście. Mianem Dzielnicy Mariackiej były nazywane tereny skupione wokół Kościoła Mariackiego, z których ludzie udawali się na nabożeństwa właśnie do tej świątyni. Można więc wywnioskować po dacie wybudowania kościoła, że taki podział powstał najwcześniej w XVI w.
Dzielnica Świętojańska - jest to północna połać Śródmieścia, w literaturze niemieckiej zwana Nowym Miastem (niem. Neue Stadt, łac. Nova Civitas). Powstała około połowy XIV w. na przejętych przez dominikanów podmokłych łąkach. Głównymi arteriami komunikacyjnymi na tym terenie były: ul. Szeroka (biegnąca od Targu Drzewnego do Motławy), i ul. Grobla I-IV, poprowadzona na nasypie ziemnym ku nieistniejącej już dzisiaj Bramie Zamkowej. Do 1380 roku istniała na tym terenie współczesna siatka ulic, a Targ Rybny był już czynny.
Przedwale (niem. Dominiksplan) - historyczne osiedle w Gdańsku, na obszarze dzielnicy Śródmieście. Mianem Przedwala były nazywane tereny na południe od ul. Ogarnej (niem. Hundegasse) bezpośrednio przylegające do pierwszych murów miejskich. Podział taki obowiązywał do czasu wybudowania nowych fortyfikacji za Starym Przedmieściem.
Współcześnie jednak tereny Głównego Miasta stanowią integralną całość, a jego podział na jakiekolwiek jednostki terytorialne nie istnieje.
Na Głównym Mieście znajdują się uliczki: Mariacka, Długa i Długi Targ, św. Ducha, Piwna, Chlebnicka oraz Długie Pobrzeże. To przy nich znajdują się najbardziej znane i reprezentacyjne obiekty w Gdańsku.
Zwiedzanie historycznego centrum Gdańska rozpoczynamy od Bramy Wyżynnej, położonej w pobliżu Targu Węglowego, by następnie przejść szlakiem Drogi Królewskiej. Brama Wyżynna została zbudowana w pasie umocnień wzniesionych w latach 1571-1576 od zachodniej, najbardziej zagrożonej atakiem, strony Głównego Miasta. Zachodni wał (usypany w 1573 roku) zaopatrzono w surowy w wyglądzie ceglany budynek bramny, pozbawiony początkowo jakichkolwiek ozdób. Była to pierwsza brama gdańska zbudowana według nowoczesnej sztuki fortyfikacyjnej.
Więcej
Brama, w otoczeniu imponujących wałów, rzeczywiście sprawiała wrażenie trudnej do zdobycia. Naprzeciw głównego przejazdu znajdował się most zwodzony przerzucony nad dość głęboką fosą, przeznaczony dla wozów i jeźdźców. Dwa mniejsze przejścia zaopatrzono w kładki dla pieszych. Całość przy użyciu specjalnych łańcuchów podnoszono do góry w wyznaczonych godzinach wieczornych.
W 1588 roku ceglana fasada została wymyślnie przyozdobiona przez uznanego rzeźbiarza Wilhelma van den Blocke. Stworzył on oprawę ścienną skomponowaną z płyt piaskowca, ozdobionych ornamentem z wgłębnie rzeźbionych liści.
Oglądając dokładnie Bramę Wyżynną zauważyć możemy trzy łacińskie sentencje, przypominające władzom oraz obywatelom o wartościach najbardziej pożądanych w życiu państwa i społeczeństwa: Iustitia et pietas duo sunt regnorum omnium fundamenta (Sprawiedliwość i pobożność są podstawą wszystkich państw), Civitatibus haec optanda bona maximae: pax, libertas, concordia (Dobrami najbardziej godnymi pożądania przez społeczeństwa są: pokój, wolność, zgoda), Sapientissimae fiunt omnia que pro republica fiunt (Najmądrzej czyni się wszystko, co czyni się dla Rzeczypospolitej).Uwagę przyciąga również imponująca rzeźba herbowa nad głównym przejściem bowiem umieszczono godło Rzeczypospolitej na owalnej tarczy podtrzymywanej przez dwa anioły.
Przed Bramą Wyżynną wielokrotnie miały miejsce wystawne ceremonie powitania polskich monarchów odwiedzających miasto. Warto tu przypomnieć, że pierwszym polskim władcą, który ujrzał bramę w dzisiejszej postaci był Zygmunt III Waza.
Podczas działań wojennych w latach 1939-1945 brama doznała niedużych uszkodzeń i dlatego dzisiaj możemy w pełnej okazałości oglądać tą zabytkową budowlę.
Tuż za Bramą znajduje się zespół Wieży Więziennej i Katowni, tzw. Barbakan Gdański, w którym obecnie zlokalizowane jest Muzeum Bursztynu. Jest to unikatowy w skali światowej zespół prostokątnego barbakanu, w postaci dwóch gotyckich budowli obronnych, Katowni i wieży Więziennej, połączonych murem (szyją). Są one przedbramiem ulicy Długiej, również dawnym wjazdem do miasta. W latach 1604-1858 znajdowało się tutaj jedno z najcięższych więzień europejskich. Kroniki nie notują żadnego przypadku udanej ucieczki skazańców. Katownia, dawniej siedziba kata, wygląda jak renesansowy pałacyk z bogato zdobionym dachem i wieżyczką. Nad wejściem do budynku znajduje się interesujący stary herb Gdańska z czasów Krzyżackich, przedstawiający dwa krzyże, jeszcze bez królewskiej, złotej korony. Ogromna, masywna Wieża Więzienna nakryta jest hełmem, zrekonstruowanym według dawnego projektu Antoniego van Opbergena, który pod koniec XVI wieku przebudował Katownię.
Za zespołem Wieży Więziennej i Katowni, znajduje się Złota Brama oraz Dwór Bractwa św. Jerzego.
Reprezentacyjną Złotą Bramę wzniesiono w latach 1612-1614. Zbudowano ją pod kierownictwem Jana Strakowskiego, zgodnie z projektem opracowanym przez Abrahama van den Blocke. Dwupoziomowa fasada bramy, zaopatrzona w trzy przejścia oraz cztery ogromne okna, zyskała wspaniałą oprawę gzymsowo-kolumnową oraz bardzo bogaty wystrój plastyczny. Bardzo ciekawym elementem jest wieńcząca bramę kamienna balustrada, uwagę przyciągają również rzeźby dłuta artysty gdańskiego Piotra Ringeringa. Od zewnętrznej strony zobaczyć możemy figury wyobrażające najcenniejsze dla miasta wartości: "Pokój", "Wolność", "Bogactwo", "Sławę". Od strony ulicy Długiej widnieją natomiast postacie symbolizujące: "Roztropność", "Sprawiedliwość" i "Zgodę". Złota Brama jest śladem najświetniejszego okresu w dziejach sztuki gdańskiej. To również doskonały dowód otwartości miasta na zagraniczne kanony budownictwa - brama jest bowiem znakomitym przykładem wykorzystania wzorów niderlandzkich oraz włoskich.
W okresie od 1803 do 1872 roku Złota Brama służyła jako siedziba Szkoły Sztuk Pięknych, kierowanej m. in. przez Johana Schultza - słynnego rytownika gdańskiego. Cenny zabytek uległ poważnym uszkodzeniom podczas ostatniej wojny. Odbudowany został w latach pięćdziesiątych i wraz z przyległym Dworem św. Jerzego przekazany na potrzeby Stowarzyszenia Architektów Polskich.
Dwór Bractwa św. Jerzego to późnogotycki budynek, wzniesiony w latach 1487-1494. Ma on zgrabną, regularną sylwetkę, czterospadowy dach z wieżyczkami i figurą św. Jerzego na szczycie, pochodzącą z 1566 roku. Dwór służył Bractwu aż do jego rozwiązania w 1798 roku.
Tuż za Złotą Bramą rozciąga się wspaniały widok na Drogę Królewską, czyli ulicę Długą i Długi Targ, należące niewątpliwie do najpiękniejszych ulic Gdańska. Droga Królewska biegnie przez środek Głównego Miasta Gdańska. Wieńczy ją z jednej strony Złota Brama, a z drugiej Brama Zielona. Mieszkali tu najzamożniejsi patrycjusze gdańscy. Niemal każda stojąca tu kamienica ma swoją własną ciekawą historię.
Reprezentacyjna ulica Długa jest lekko odchylona od linii prostej, ukazując w ten sposób w perspektywie najważniejsze budowle: Ratusz - siedzibę władz, Dom Uphagena z XVIII wieku, renesansowy Dom Ferberów z 1560 roku, renesansowy Lwi Zamek z 1569 roku, oraz Dom Schumanów z posągiem Zeusa na szczycie.
Więcej
W XIII wieku wraz z ulicą Długą, Długi Targ był traktem kupieckim, którego przedłużeniem był owalny plac targowy. Był to wówczas prawdopodobnie główny ciąg drożny Gdańska. Od 1331 roku Droga Królewska była określana w dokumentach miejskich jako Longa Platea. Za Bramą Kogi (dzisiejsza Brama Zielona) znajdował się solidny most, do którego mogły przybijać duże statki, m.in. właśnie kogi. Później wybudowano na jej miejscu znacznie okazalszą bramę, a od zielonkawego koloru detali wzięła się nazwa jej i mostu.
Znajdujące się przy Drodze Królewskiej kamienice należały do najzacniejszych patrycjuszy, kupców i ludzi piastujących wysokie urzędy. Z powodu uroczystych parad, przeprowadzanych tą drogą w latach 1457-1552, wzięła się jej nazwa Droga Królewska. Tu właśnie wynajmowano królom polskim obszerne kwatery, a z okazji świąt rodziny królewskiej wyprawiano huczne fajerwerki. W XIV i XV wieku w każdą sobotę przy Długim Targu handlowano mięsem, a na odcinku między Fontanną Neptuna a ratuszem sprzedawano żywe prosięta, stąd ten odcinek traktu przybrał nazwę Targu Prosiąt.
Na Długim Targu wykonywano także egzekucje czarownic, heretyków i złoczyńców, będących jednak wyłącznie szlachcicami lub prawowitymi obywatelami. Pozostałych tracono na Górze Szubieniczej bądź w Katowni.
Wygląd traktu bardzo się zmieniał. W XIX wieku zaczęły z niego znikać przedproża (ostatnie usunięto w roku 1872). Długa i Długi Targ zostały wybrukowane w 1882 roku kostkami importowanymi ze Skandynawii (wcześniej była pokryta kamieniami polnymi). W okresie późniejszym przez ulicę poprowadzono linię tramwajową.
Po II wojnie światowej ulica Długa i Długi Targ zostały całkowicie zniszczone, a dziś, po odbudowie, stanowią atrakcją turystyczną. Usunięto szyny tramwajów, a na miejscu starych kostek brukowych pojawił się szlifowany granit. Przy Długim Targu wznoszą się najważniejsze świeckie budowle Głównego Miasta: Ratusz Głównego Miasta i Dwór Artusa.
Trakt zdobią urokliwe, odrestaurowane kamieniczki, których pierwowzory wywodzą się w większości z XVI i XVII wieku. Jednak znajdziemy tu również nawiązania do gotyku. Jedną z najpiękniejszych kamieniczek przy ulicy Długiej 12 jest bez wątpienia Dom Uphagena, obecnie Oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.
Dom Uphagena jest jedyną w Polsce i jedną z niewielu w Europie kamienic mieszczańskich z XVIII wieku dostępnych do zwiedzania. Johann Uphagen nabył tę kamienicę w 1775 roku. W ciągu kilku lat (do 1787 roku) kamienica została gruntownie zmodernizowana i dostosowana do potrzeb nowego, zamożnego właściciela. Uphagen zamieszkiwał dom aż do śmierci w 1802 roku, następnie kamienica przeszła na kolejnych spadkobierców rodziny, pozostając - co było rzadkością w owych czasach - przez cały wiek XIX w rękach jednej rodziny. W 1911 roku utworzono w uphagenowskiej kamienicy muzeum, które działało do 1944 roku, wówczas to niemieccy konserwatorzy ewakuowali jej wystrój i wyposażenie. Zagłada domu, podobnie jak miasta, nastąpiła w marcu 1945 roku.
Więcej
Dom przy Długiej 12 odbudowano w niespełna dziesięć lat po wojnie z myślą o przywróceniu Gdańskowi popularnego niegdyś muzeum wnętrz mieszczańskich, jednak zamysł ten udało się zrealizować dopiero w trakcie prac prowadzonych w latach 1993 - 1998 i wówczas udostępniono obiekt zwiedzającym.
W kamienicy oglądać można sień, jest to wysokie wnętrze, o posadzce wyłożonej kamiennymi płytami, ze ścianami i sufitem dekorowanymi sztukateriami. W części zachodniej (na prawo od wejścia) wyodrębnione zostało pomieszczenie pełniące niegdyś funkcję kupieckiego kantoru (obecnie sklep muzealny). Na antresoli położony jest niewielki salonik, wyłożony drewnianymi boazeriami z namalowanymi scenami o tematyce chińskiej, modnej w XVIII wieku, stąd jego nazwa pochodząca z okresu międzywojennego określająca go jako herbaciarnię. W herbaciarni zachowany jest osiemnastowieczny piec pochodzący z gdańskiej wytwórni.
Na drugim piętrze w przedwojennej dużej i małej sypialni oraz w saloniku znajdują się obecnie sale wystaw czasowych.
Na pierwszym piętrze od ulicy położony jest salon - najbardziej reprezentacyjne wnętrze domu. Pomieszczenie dekorowane jest białymi boazeriami z płycinami przedstawiającymi antyczne budowle, ten temat cieszył się w XVIII wieku szczególną popularnością. Dekoracja snycerska jest złocona i barwnie laserowana. Pola ścian powyżej boazerii wyścielają tkaniny. W narożnej niszy ustawiony jest oryginalny piec, przeciwległą niszę dekorował niegdyś wspaniały zegar kurantowy, dzieło znakomitego gdańskiego zegarmistrza (zaginął po drugiej wojnie światowej). Sufit zdobi rozbudowana dekoracja sztukatorska, która była niegdyś złocona i laserowana barwnie. Obecnie wyposażenie wnętrza składa się z kilku mebli siedziskowych i dwóch komód.
Duża jadalnia położona jest od strony dziedzińca wewnętrznego, na boazeriach przedstawione zostały tematy mitologiczne i antyczne, rzymskie budowle, ściany wyściela adamaszkowa tkanina. Umeblowanie tego wnętrza jest obecnie kompletowane.
W skrzydle bocznym zlokalizowane są trzy niewielkie saloniki z boazeriami dekorowanymi przedstawieniami owadów, kwiatów, ptaków. Jeden z nich służył jako pokój muzyczny.
W oficynie znajduje się mała jadalnia ze stołem i krzesłami pochodzącymi z dawnego wyposażenia domu. Na parterze oficyny i skrzydła bocznego zlokalizowane zostały pomieszczenia gospodarcze - kuchnia i spiżarnia. W XVIII wieku w kuchniach gdańskich wykorzystywano nadal jeszcze trzony kuchenne o otwartym ogniu, kuchnia taka znajdowała się także w domu Uphagena. W tym pomieszczeniu pokazywane są także sprzęty kuchenne. Obok znajduje się spiżarnia ze sprzętami służącymi do przechowywania produktów spożywczych.
W dawnym kantorze kupieckim prezentowana jest wystawa stała pokazująca Dom Uphagena w dawnej fotografii.
Ze względu na swoje piękno na uwagę zasługują kamienice pod nr 28 - renesansowy Dom Ferberów; nr 35 - Lwi Zamek z manierystycznym portalem (swojego czasu siedziba NKWD), czy nr 45 - Dom Schumanów - siedziba PTTK i punkt informacji turystycznej.
Dom Ferberów (Dom Adama i Ewy) - kamienica powstała w 1560 roku w stylu renesansowym, jest zwieńczona herbami Polski, Gdańska i Prus Królewskich, zdobiona pilastrami, posągami i medalionem. Budynek jest udekorowany fryzem z motywami niderlandzkimi. Dom Ferberów należał do rodziny Ferberów, jednej z najbardziej wpływowych w Gdańsku, dała ona miastu: 6 burmistrzów, 3 ławników, 6 rajców, 3 kanoników i 1 biskupa.
Więcej
Drzwi wejściowe do kamienicy były zdobione figurami Adama i Ewy, o których legenda głosiła, że są siedliskiem diabelskiej mocy. Z tego powodu, od 1786 roku, po śmierci ostatniego potomka rodu Ferberów kamienica przez długi czas była niezamieszkana, dopiero po przebudowie i usunięciu drzwi wierzący w tę legendę uznali, że klątwa przestała ciążyć nad kamienicą.
http://pl.wikipedia.org)
Lwi Zamek - nazwa kamienicy pochodzi od dwóch rzeźb, przedstawiających lwy. Rzeźby znajdują się na portalu głównym kamienicy. Prawdopodobnie wcześniej znajdowały się na przedprożu kamienicy. Kamienica została zaprojektowana przez Hansa Kramera i wzniesiona w 1569 roku. Lwi Zamek był miejscem spotkań ludzi kultury i nauki w dawnym Gdańsku. W 1636 r. gościł tu król Władysław IV. Najnowsza historia budynku wiąże się ze Związkiem Sowieckim i Rosją. Mieścił się tu Klub Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, obecnie zaś gospodarzem jest Rosyjski Ośrodek Kultury i Nauki. Można tu kupić sławne matrioszki i zobaczyć niewielką ekspozycję obrazów rosyjskich malarzy.
Dom Schumannów to renesansowa kamienica mieszczańska przy ul. Długiej 45 i jednocześnie ostatni dom w południowej pierzei tejże ulicy. Szczyt kamienicy zdobi posąg boga Zeusa. W swych wnętrzach mieści obecnie miejską siedzibę PTTK oraz punkt informacji turystycznej. W 2006 roku została przeprowadzona renowacja fasady budynku od strony ul. Długiej.
Kolejny interesujący zabytek znajduje się na styku ulicy Długiej i Długiego Targu - jest to górujący nad zabudową ulicy gotycki Ratusz Głównego Miasta. Warto zwiedzić jego misternie zrekonstruowane wnętrza, w których mieści się obecnie siedziba Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.
Więcej
Dokładna data powstania budowli nie jest znana. Według siedemnastowiecznego kronikarza gdańskiego, Stephana Graua, budowę ratusza rozpoczęto na wiosnę 1327 roku i zakończono w grudniu 1336 roku. Gdański dziejopis nie podał jednak źródła, z którego zaczerpnął tę informację. Ratusz z pierwszej połowy XIV wieku był przypuszczalnie niewielkim, piętrowym budynkiem, wykonanym w konstrukcji szkieletowej z cegły i drewna.
Zachowana księga rachunkowa z lat 1379-1382 zawiera wiadomości o wydatkach na materiały budowlane i za prace prowadzone przy ratuszu przez mistrza murarskiego Heinricha Ungeradina. Polegały one na przebudowie i powiększeniu dotychczasowego budynku w kierunku zachodnim.
Kolejna rozbudowa gmachu nastąpiła w latach 1454-1457. W 1457 roku przebywał w Gdańsku król Polski Kazimierz Jagiellończyk. W powiększonym i odrestaurowanym Ratuszu Głównego Miasta polski władca dodał koronę do herbu Gdańska, jako widomy znak uznania go za królewskie miasto.
3 października 1556 roku wybuchł w Ratuszu groźny pożar, co zapoczątkowało jego przebudowę w stylu renesansowym. W 1561 roku na iglicy wieży umieszczono złocony posąg Zygmunta II Augusta. Od końca XVI wieku reprezentacyjną kondygnacją stało się pierwsze piętro, mieszczące najważniejsze sale Ratusza - Wielką Salę Rady (zwaną też Salą Czerwoną lub Letnią) ze stropem ozdobionym 25 obrazami autorstwa Izaaka van den Blocka, i Wielką Salę Wety, nazywaną także od czasu przebudowy w latach 1841-42 - od białego koloru sklepienia - Salą Białą.
Po zniszczeniach II wojny światowej, po wielu pracach muratorsko-konserwatorskich 2 kwietnia 1970 r. odbudowany Ratusz przekazano na siedzibę główną Muzeum Historii Miasta Gdańska, obecnie Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. Na ratuszowej wieży w 2000 roku zamontowany został nowy, 37-dzwonowy carillon, wykonany przez holenderską wytwórnię dzwonów i carillonów Royal Eijsbouts w Asten.
Idąc dalej znajdziemy się na "rynku" Głównego Miasta, czyli Długim Targu, który wraz z ulicą Długą pełnił w XIII wieku rolę traktu kupieckiego. Jest to ulubione miejsce spotkań zarówno turystów jak i autochtonów, stąd pełni rolę swoistego Starego Rynku w Gdańsku. To właśnie tu znajduje się symbol Gdańska, czyli Fontanna Neptuna.
Fontanna Neptuna powstała z inicjatywy burmistrza Bartłomieja Schachmanna i rady miejskiej. Zlokalizowana jest w najbardziej reprezentacyjnej części Gdańska - na Długim Targu przed wejściem do Dworu Artusa. Rzeźba przedstawiająca boga morza Neptuna została odlana w brązie w 1615 roku przez Piotra Hausena wg projektu Gerdta Benningka. Czasza oraz trzon, na której stoi posąg jest dziełem rzeźbiarza Abrahama van den Blocke.
Więcej
Uruchomienie fontanny nastąpiło w roku 1633. Rok później powstała żelazna krata otaczająca basen (autorem projektu - Abraham van den Blocke). Cechy architektoniczne fontanny nawiązują do manieryzmu flamandzkiego. Manierystyczna w swej koncepcji figura rzymskiego boga mórz i oceanów - Neptuna zbudowana jest w oparciu o łamaną linię (nawiązanie do figury serpentinata), przeznaczona jest do oglądania ze wszystkich stron. Wygląd rzeźby wskazuje na to, że autor znał rzeźby antyczne: głowa Neptuna przypomina głowę z posągu konnego Marka Aureliusza, zaś tors jest być może nawiązaniem do Torsu Belwederskiego. Powyższe analogie świadczą o tym, że XVII-wieczna fontanna Neptuna jest jednym z nielicznych przykładów obecności rzeźby antycznej na terenach Gdańska.
W 1762 Jan Karol Stender przebudował podstawę fontanny. Otrzymała wtedy bogato zdobiony styl rokokowy. Podstawowym źródłem strumieni wodnych jest trójząb trzymany przez władcę mórz i oceanów w prawicy, znajdujące się u jego stóp konie morskie oraz krawędź postumentu. Woda spada na czaszę fontanny, a stamtąd silnymi strumieniami wypluwanymi przez maszkarony opada w dół do dolnego basenu. Rzeźba fontanny najlepiej prezentuje się w widokach bocznych i przednio-skośnych. Uszkodzona w czasie II wojny światowej, została odrestaurowana i ponownie uruchomiona w 1954 roku.
Tuż za fontanną góruje Dwór Artusa, obok Nowy Dom Ławy, a nieopodal Złota Kamienica.
Dwór Artusa znajduje się nie opodal Ratusza Głównego Miasta w pierzei północnej. Jest jednym z dziesięciu obiektów, które powstały nad Bałtykiem od początku XVI wieku i jedynym zachowanym w tak oryginalnym stanie do końca XX wieku.
Więcej
Tradycje budowy dworów Artusa sięgają średniowiecza. Wywodzą się z etosu rycerstwa europejskiego. Wspólna nazwa dworów pochodzi od imienia legendarnego wodza Celtów Artura. W średniowieczu był on wzorem cnót rycerskich a "okrągły stół", przy którym zasiadał ze swymi dzielnymi rycerzami - symbolem harmonii i równości.
Mit o królu Arturze i rycerzach okrągłego stołu odpowiadał bogatym mieszczanom gdańskim, naśladującym feudalne obyczaje rycerstwa. W Dworze stworzono centrum życia towarzyskiego, ujętego w szczegółowe przepisy. Odbywały się tu spotkania, biesiady, wesela, a także grano sztuki teatralne. Od 1742 roku służył również jako giełda. Budynek dworu wzniesiono w latach 1476-1481. Odbudowę, po zniszczeniach drugiej wojny światowej, zakończono w 1997 roku. Wielką, gotycką halę dworu wypełniono dziełami sztuki fundowanymi przez bractwa Dworu Artusa od XV do XIX wieku.
Wnętrze składa się z jednej bardzo obszernej sali w stylu gotyckim. Do najważniejszych zabytków dworu należy największy piec kaflowy Europy, wysokości 10,64 metrów, składający się z 520 bogato zdobionych kafli, przedstawiających portrety najwybitniejszych władców europejskich, tak protestanckich - zwolenników Związku szmalkaldzkiego, jak i katolickich, wśród których są portrety Izabeli Portugalskiej i Karola V.
Obecnie Dwór Artusa gromadzi zbiory ilustrujące dzieje i funkcje całego zespołu na tle życia gospodarczego i publicznego miasta, formowanie się kultury świeckiej gdańskiego mieszczaństwa. W Dworze Artusa podejmowane są współcześnie (podobnie, jak w czasach jego największej świetności) najwybitniejsze osobistości odwiedzające Gdańsk, na przykład monarchowie i prezydenci państw.
http://pl.wikipedia.org)
W skład zespołu Dworu Artusa wchodzi również przylegająca od wschodu kamienica z końca XIV wieku (tzw. Nowy Dom Ławy), przebudowana w stylu barokowym, z wnętrzem zwanym Sienią Gdańską, w którym obejrzeć można historyczny wystrój z XVII i XVIII w. Oprócz wnętrz, które są niewątpliwie największą atrakcją, prezentowana jest w Dworze Artusa ekspozycja stała "Z dziejów Dworu Artusa w Gdańsku".
Złota Kamienica (ulica Długi Targ 41) powstała na miejscu starej, gotyckiej. Właścicielem tej posesji w początku XV wieku był Arnold Hecht, burmistrz Gdańska. Inicjatorem jej manierystycznej przebudowy był Jan Speimann, piastujący w pocz. XVII w. najwyższe godności i urzędy miejskie (od ławnika po burmistrza), stąd druga nazwa kamienicy: Dom Speimanna.
Więcej
Ze szczytowego okna kamienicy codziennie o godzinie 13.03, a w sezonie o 15.03 i 17.03 wygląda do przechodniów panienka z okienka, czyli ucharakteryzowana na XVII-wieczną panienkę młoda gdańszczanka, która została uwięziona tam przez wuja, bohaterka starego romansu "Panienka z okienka", napisanego w 1891 roku przez Jadwigę Łuszczewską (Deotymę). Ten starodawny "romansik" powstał po podróży 24-letniej Deotymy z rodzicami Wisłą do Gdańska w 1858 roku. Efektem była fascynacja miastem i jego historią. W powieści Deotyma zawarła niezwykle sugestywnie koloryt Gdańska, a przede wszystkim postać młodej gdańszczanki Hedwigi, wyglądającej przez okno wspaniałej kamienicy, w powieści nazywanej Bursztynowym Domem. W książce rozczytywały się kolejne pokolenia Polaków, by potem, podczas pobytu w Gdańsku, wypatrywać uwiecznionego na jej kartach domu, okienka, a w nim - ślicznej panny.
Złota Kamienica, a przynajmniej jej fasada została zaprojektowana i zrealizowana przez Abrahama van den Blocke, przy czym bogata i obficie złocona dekoracja plastyczna pochodzi dopiero z lat 1616-1618 i jest dziełem współpracującego z nim rzeźbiarza Jana Vogta, rodem z Rostoku. Fasada Złotej Kamienicy jest rzeczywiście pokryta cienką warstwą złota.
Podczas wojen Złota Kamienica poważnie ucierpiała, na szczęście ocalała większość elementów jej fasady. Obecnie zdobią ją posągi Kleopatry, Edypa, Achillesa i Antygony. W kamienicy, która nie jest udostępniana turystom, ma teraz swoją siedzibę Instytut Morski.
Kolejnymi atrakcjami wartymi obejrzenia są Zielona Brama (którą już widzimy na końcu Długiego Targu) oraz urocze Długie Pobrzeże.
Zielona Brama jest Oddziałem Muzeum, nie posiadającym i nie gromadzącym własnych zbiorów. Dwa główne pomieszczenia pełnią funkcję sal ekspozycyjnych, w których prezentowane są nie tylko wystawy czasowe przygotowane przez Muzeum Narodowe w Gdańsku, a także zbiory i kolekcje innych muzeów i instytucji. Stylowe wnętrza Zielonej Bramy bywają również miejscem spotkań, konferencji i pokazów.
Więcej
Przypominający pałac budynek Zielonej Bramy wzniesiony został przez Holendra Regniera z Amsterdamu oraz Hansa Kramera z Drezna w latach 1564-1568. Nazwę bramy należy wiązać z pobliskim mostem, przy budowie którego użyto surowca kamiennego o zielonkawym odcieniu. Wcześniej w niedalekim sąsiedztwie znajdowała się brama Kogi, o której wiadomo dzięki rycinie zamieszczonej w kronice z 1553 roku. Nowa brama zyskała formę nawiązującą do renesansu niderlandzkiego. Jako materiał budowlany wykorzystano sprowadzoną z Amsterdamu drobną cegłę holenderską oraz kamień, który posłużył do ozdoby przejazdu, przejść oraz okien.
Brama początkowo miała trzy przejścia, nad którymi zamieszczono herby Polski, Prus Królewskich oraz Gdańska. Czwarte przejście przebito dopiero w 1883 roku, umieszczając nad nim godło Prus.
Zieloną Bramę pierwotnie przeznaczono na potrzeby miejskie, jednak w 1569 roku słynna Komisja Karnkowskiego zażądała realizacji zobowiązań miasta względem Rzeczypospolitej, w tym także ufundowania miejskiego pałacu dla monarchów polskich. Władze miejskie podjęły więc decyzję o przekazaniu reprezentacyjnej bramy na potrzeby dworu królewskiego. W dniu 9 II 1570 roku odbyła się uroczysta ceremonia przekazania rezydencji wysłannikom polskiego władcy. Śmierć Zygmunta Augusta (1572) i ciężka komplikacja stosunków wewnętrznych Rzeczypospolitej umożliwiły miastu uchylenie się od obowiązku oddania królewskiej siedziby. Zaledwie raz (od 11 do 20 lutego 1646 r.) w przylegających do Zielonej Bramy trzech kamieniczkach mieszkała królowa Maria Ludwika Gonzaga, żona Władysława IV.
W latach 1747-1845 Zielona Brama służyła siedzibą Towarzystwu Przyrodniczemu. W 1880 roku znalazło się tu miejsce dla Muzeum Przyrodniczego.
W czasie działań II wojny światowej zabytkowy budynek padł ofiarą pożaru, później tylko częściowo odzyskał dawną świetność. Przez kolejne lata obiekt nie był odpowiednio konserwowany, przez co Zielona Brama zagrożona nawet była widmem katastrofy budowlanej. Wygląd tego niezwykle cennego zabytku został korzystnie zmieniony zakończonym niedawno gruntownym remontem.
Za Zieloną Bramą rozciąga się Długie Pobrzeże - ciągnący się wzdłuż Motławy na jej lewym brzegu, od Zielonej Bramy do Bramy Straganiarskiej deptak, na którym znajduje się ciąg gotyckich bram wodnych kolejno: Krowia z XIV wieku, Chlebnicka z XV wieku, Mariacka z XV wieku, Św. Ducha, odbudowana w latach 90-tych, oraz słynny Żuraw. Pierwotnie przed każdą z bram wodnych znajdował się pomost dla wyładunku towarów z wpływających na Motławę statków. Stopniowo pomosty te wydłużano, a następnie łączono ze sobą - już ok. 1400 roku istniało tzw. Małe Pobrzeże od Bramy Zielonej do Chlebnickiej, a w 1611 roku pomost dochodził już do Żurawia. Nieco później powstał odcinek od Żurawia do Bramy Świętojańskiej, zwany jeszcze na początku XIX wieku "Pobrzeżem Winnym". Ostatni odcinek zbudowano dopiero w 1861 - w ten sposób bulwar osiągnął swoją obecną długość i uzyskał połączenie z Rybackim Pobrzeżem, wyodrębnionym z Targu Rybnego.
Więcej
Podczas powojennej odbudowy Długie Pobrzeże zostało poszerzone i wyłożone płytami chodnikowymi. Jest to miejsce licznie odwiedzane przez turystów, szczególnie w miesiącach letnich. Na odbudowanym dopiero pod koniec XX wieku odcinku od Bramy Mariackiej do Żurawia znajdują się liczne kawiarenki i restauracje. Poniżej Żurawia zrezygnowano z rekonstrukcji budynków w stylu historycznym, znajduje się tutaj m. in. nowy hotel "Hanza". Planowane są dalsze prace na tym odcinku, w celu stworzenia jednolitej linii zabudowy.
Kierując się na północ, w stronę Żurawia, mijamy kolejno Bramę Chlebnicką i Bramę Mariacką.
Brama Chlebnicka to jedna z bram wodnych, stojąca u wylotu ulicy Chlebnickiej na Głównym Mieście. W swojej obecnej gotyckiej formie pochodzi z XV wieku, przy czym jest ona najstarszą z trzech zachowanych późnogotyckich bram wodnych - wskazuje na to nie tylko jej forma architektoniczna, ale także umieszczony nad przejazdem od strony Motławy herb Gdańska - dwa srebrne krzyże na tarczy w polu czerwonym, jeszcze bez dodanej w 1457 korony. Z kolei od strony ul. Chlebnickiej nad przejazdem umieszczono znak, obecnie najczęściej interpretowany jako lilia - dawny herb książąt Pomorza Gdańskiego z dynastii Sobiesławiców.
Więcej
Brama została zbudowana na planie wydłużonego prostokąta zamykającego wylot ulicy. Obie elewacje są rozczłonkowane wysokimi blendami, zamkniętymi od góry podwójnym ostrołukiem. Ściany zwieńczone są profilowanym ceglanym gzymsem. Całość nakrywa dach dwuspadowy o kalenicy biegnącej równolegle do rzeki. Nad przejazdami znajdują się schodkowe szczyty, także podzielone ostrołukowymi blendami i zwieńczone krenelażem. Od strony Motławy brama posiadała dwie ośmiokątne wieżyczki, z których zachowała się tylko północna. Spośród wszystkich bram wodnych, Brama Chlebnicka przetrwała koniec II wojny światowej w najlepszym stanie i posiada do dziś taką samą formę, jak na dawnych fotografiach.
Brama Mariacka stoi u wylotu ulicy Mariackiej, obok Domu Towarzystwa Przyrodniczego. Brama ma formę późnogotycką. Została zbudowana prawdopodobnie w ostatniej ćwierci XV wieku (po raz pierwszy wzmiankowana w 1484 roku) na planie wydłużonego prostokąta zamykającego wylot ulicy. Od Bramy Chlebnickiej różni ją większa asymetria oraz bardziej masywne, ośmiokątne wieżyczki flankujące wschodnią elewację. W przyziemiu znajduje się przejazd, nad którym umieszczono herby: od strony Motławy herb Rzeczypospolitej, któremu "kłaniają się" umieszczone po bokach herb Gdańska i herb Prus Królewskich (tzw. pokłon heraldyczny), zaś od strony ulicy Mariackiej herb Gdańska trzymany przez dwa lwy. Elewacje rozczłonkowane są blendami (częściowo podwójnymi), zamkniętymi od góry podwójnym ostrołukiem. Całość nakrywa dach dwuspadowy o kalenicy równoległej do Motławy.
Więcej
Po dość znacznym zniszczeniu w 1945 roku, bramę odbudowano w latach 1958-61 i przeznaczono do użytku Muzeum Archeologicznego. Podczas odbudowy powiązano pomieszczenia w bramie z sąsiednimi Domu Towarzystwa Przyrodniczego. W 1998 wmurowano od strony Motławy tablicę, upamiętniającą Alexandra von Humboldta i jego związki z Gdańskiem, w tym honorowe członkostwo w gdańskim Towarzystwie Przyrodniczym.
Dom Towarzystwa Przyrodniczego, Dom Przyrodników to jedna z najbardziej okazałych kamienic Gdańska, obecnie w stylu manierystycznym (zwanym też północnym albo niderlandzkim renesansem) stoi Bramy Mariackiej, z boczną fasadą od strony Długiego Pobrzeża. Zbudowano ją w latach 1597-99 dla kupca Hansa Köpego, prawdopodobnie według projektu Antoniego van Obberghena.
Więcej
Bardzo wysoka (30 m do kalenicy) fasada frontowa otrzymała dość powściągliwą dekorację kamieniarską ze skromnym portalem. Szczyt ozdobiony jest typową manierystyczną ornamentyką przecinających się prostych i okrągłych taśm. Architekt zastosował za to oryginalne, niespotykane w innych gdańskich kamienicach elementy, by urozmaicić potężną bryłę budowli widoczną od strony Motławy. Boczna elewacja została wzbogacona wielopiętrowym wykuszem, zakończonym podwójnym szczytem. Kryty blachą dach otrzymał formę falującą, powtarzającą linie szczytów frontowej i tylnej fasady. Do frontowej fasady dostawiono 36-metrową (wysokość łącznie z iglicą) wieżę zwieńczoną pięknym hełmem z latarnią.
Historia kamienicy w XVII i XVIII wieku nie jest zbyt dobrze znana. Prawdopodobnie łączyła ona funkcje budynku mieszkalnego i składowego, w którym poszczególne pomieszczenia były wynajmowane zagranicznym kupcom. Według przekazów zebranych w XIX wieku, mieściły się tutaj też mieszkania i pracownie korporacji szewskiej. W 1846 roku kamienicę zakupiło Towarzystwo Przyrodnicze w Gdańsku, które urządziło w jej wnętrzach sale posiedzeń, pracownie naukowe, małe muzeum oraz bibliotekę. W 1866 roku na wieży umieszczono obserwatorium astronomiczne - zniknął z niej wtedy hełm, zastąpiony obrotową kopułą. W wysokiej piwnicy natomiast mieściła się restauracja "Zum Grünen Gewölbe" (Pod zielonym sklepieniem).
W 1945 roku budynek został bardzo poważnie zniszczony, ale ocalała frontowa fasada wraz z wieżą. Odbudowano go w latach 1956-58 z przeznaczeniem na siedzibę Muzeum Archeologicznego. Na wieżyczce przywrócono hełm w kształcie sprzed 1866 roku.
Kolejnym etapem naszego spaceru wzdłuż Motławy jest słynny Żuraw gdański. Jest to najstarszy zachowany dźwig portowy w Europie. Został zbudowany w latach 1442 - 1444 w formie dwóch ceglanych baszt, miedzy którymi zainstalowano drewniany mechanizm dźwigowy. Pełnił potrójną funkcję: dźwigu przeładunkowego, fortyfikacji obronnej i bramy miejskiej.
Więcej
Mechanizm wyciągowy Żurawia, uruchamiany początkowo przez jedno koło, był kilkakrotnie modernizowany, ostatecznie przyjmując kształt dwóch par kół deptakowych. Dolna para kół służyła do przeładunku towarów, górna do stawiania masztów na statkach. Koła wprawiane były w ruch przez robotników chodzących w ich wnętrzu. Mechanizmem są dwa bębny o średnicy około sześciu metrów. Jako siłę napędową wykorzystywano ludzi stąpających wewnątrz tych bębnów.
Żuraw został całkowicie spalony w 1945 roku, gdy miasto zdobyła Armia Czerwona. W miarę ocalały mury okalające drewnianą konstrukcję. Po II wojnie światowej zbudowano wierną replikę.
http://pl.wikipedia.org)
W czerwcu 2002 roku w Żurawiu otwarto ekspozycję "Gdańsk od XVI do XVIII wieku - życie portowego miasta". Kolejne części wystawy zatytułowane są: "Nawigacja w dawnym porcie gdańskim", "Techniki przeładunków", "Kantor kupca", "Pokój w domu mieszczańskim", "Walka o głębię"' oraz "Rzemiosła pomocnicze szkutnictwa".
Kontynuując spacer wzdłuż Motławy mijamy Bramę Świętojańską i Bramę Straganiarską. Następnie - wzdłuż Targu Rybneg dojdziemy do Baszty Łabądź.
Brama Świętojańska została zbudowana pod koniec XIV wieku u wylotu ul. Świętojańskiej. Przebudowana w XIX wieku, zyskała klasycystyczny fronton, umieszczony od strony rzeki. Zniszczona podczas II wojny światowej, odbudowana w latach 1976-1978. Obecnie siedziba Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa. Dokładnie naprzeciw bramy, po drugiej stronie Motławy, jest przycumowany parowiec SS Sołdek - pierwszy statek zbudowany po wojnie całkowicie w Polsce.
Brama Straganiarska powstała u wylotu ulicy Straganiarskiej. Zbudowana w latach 1481-1492, jest najbardziej wysuniętą na północ, spośród dziś istniejących bram Głównego Miasta. Od strony Motławy bramę zdobią, wykute w kamieniu herby Prus Królewskich, Polski i Gdańska. Obecnie Brama Straganiarska służy celom mieszkalnym. W latach 1959-1963 mieszkał w niej aktor Zbigniew Cybulski. Dokładnie naprzeciw bramy, po drugiej stronie rzeki znajduje się Filharmonia Bałtycka.
Mijamy Targ Rybny i dochodzimy do Baszty Łabędź.
Targ Rybny (niem. Fischmarkt), to plac targowy położony w północno-zachodnim narożniku Głównego Miasta, nad Motławą, w pobliżu dawnego zamku krzyżackiego. Targ utworzono na mocy przywileju wielkiego mistrza Ludolfa Königa w 1343 roku, przy czym Krzyżacy zagwarantowali sobie pierwszeństwo w zakupie ryb. Początkowo Targ Rybny był otwarty od strony Motławy, ale już w 1448 roku oddzielono go od rzeki murem, w którym istniała jedna furta (później zwana Bramą Tobiasza). W 1482 powstała nowa brama, zwana dziś Straganiarską. Stopniowo mur pomiędzy bramami i od Bramy Tobiasza do Baszty Łabędź został obudowany domami, tak, że Targ Rybny został podzielony na dwie części: położoną nad wodą, zwaną Rybackim Pobrzeżem, gdzie koncentrował się handel rybami, oraz odciętą od wody część zwaną żartobliwie "kartoflanym Targiem Rybnym" (Kartoffel-Fischmarkt albo Bulwen-Fischmarkt).
Więcej
Po zniszczeniach w 1945 roku, odbudowano jak dotąd tylko część pierzei Targu Rybnego, obecnie jest on więc znów otwarty od strony Motławy. Nie powrócił jednak do swojej historycznej roli. Obecnie jest to miejsce odwiedzane przede wszystkim w miesiącach letnich, szczególnie podczas Jarmarku św. Dominika, kiedy znajdują się tutaj stoiska kolekcjonerów i "pchli targ". W 2007 roku na dwóch działkach placu rozpoczęły się nowe inwestycje - budowa hotelu oraz zespołu apartamentowego.
Nieco dalej przy Baszcie Łabędź mają swój przystanek w sezonie tramwaje wodne do Sopotu i na Hel oraz piracki statek Galeon Lew. W XIV wieku na miejscu dzisiejszej wieży stała już podobna budowla, tzw. Baszta Rybacka. Wzniesiona została przez Krzyżaków, a jej zadanie polegało na zaryglowaniu dostępu do komturskiego zamku od strony miasta. W 1454 roku zbuntowani gdańszczanie zniszczyli większość krzyżackich obiektów militarnych w tym również Basztę Rybacką. Na jej miejscu, zresztą przy wykorzystaniu fundamentów zniszczonej wieży, wzniesiono dzisiejszą Basztę Łabędź. Przypominała ona wyglądem Basztę Rybacką, różnica polegała na zwróceniu kierunku ostrzału w stronę przystani portowej.
Więcej
W 1740 wybudowano utrzymany w barokowym stylu budynek klasztorny ufundowany przez rodzinę Radziwiłłów prawdopodobnie ze względu na wstąpienie do tego zakonu Anny Katarzyny Radziwiłł. Autorem projektu był włoski architekt Antonio Solari.
Dzisiejsze kształty wieży pochodzą z XVI wieku, gdy powiększono najwyższe piętro oraz poszerzono okna, ułatwiając w ten sposób obserwację portu. W latach późniejszych obiekt stopniowo tracił znaczenie obronne i dlatego opleciony został ciasną zabudową niedużych kamieniczek.
W 1945 roku baszta poważnie ucierpiała natomiast obramowanie z domków zostało całkowicie zniszczone. W 1967 roku Baszta Łabędź została odrestaurowana. Mieści się w niej obecnie siedziba Polskiego Klubu Morskiego.
Spod Baszty Łabędź zawracamy do Bramy Mariackiej, prowadzącej na jedną z najbardziej urokliwych uliczek w Europie, czyli uliczkę Mariacką. Kiedyś nazywała się "Frauengasse", dlatego też autorzy dawniejszych polskich przewodników i informatorów tłumaczyli ją: "Panieńska". Nie ulega jednak wątpliwości, że zarówno jej nazwa, jak i najwcześniejsze łacińskie określenia w rodzaju: "platea dominae Mariae" bądź "platea dominae nostrae", pochodzące z roku 1350, były bezpośrednim nawiązaniem do świątyni Najświętszej Marii Panny, której część ołtarzowa wieńczy zachodnią pierzeję i wylot tej właśnie ulicy.
Więcej
Prawdopodobnie w połowie XIV wieku, ze względu na podmokłe bagniste tereny ulica Mariacka nie mogła jeszcze przebiegać od kościoła aż do samej Motławy. Stało się tak zapewne z chwilą wybudowania Bramy Mariackiej, na temat której pierwsze wzmianki mamy z roku 1484. Jeszcze w wiekach średnich znajdowały się tu liczne warsztaty szewskie, co potwierdzają wykopaliska. Istniały tu również ciągnące się w stronę ulicy św. Ducha ławy miejskie, tzw. jatki.
Na całej długości ulicy Mariackiej, i to po obu jej stronach, ciągną się przedproża. Stanowią sugestywne świadectwo dawnych mieszczan i patrycjuszy, ich smaku artystycznego, szacunku dla sztuki oraz niebywałego kunsztu rzeźbiarskiego (kamieniarka), metaloplastycznego (kraty) i snycerskiego. Same tylko motywy zwierzęce, głównie rzygacze odprowadzające wodę z rynien, tworzą tu jedyny w swoim rodzaju jakże gdański bestiariusz, którego uzupełnienie znajdziemy wysoko na szczytach kamieniczek. Minione wieki, poczynając od gotyku, wycisnęły więc swe wyraźne piętno nie tylko na fasadach wąskich na ogół domów, lecz przede wszystkim na owych "gankach", pod którymi dawne pomieszczenia piwniczne przekształcono z czasem w niewielkie sklepiki. Lecz nie tylko dla handlu przybywali tu przyjezdni. Zachodzili na Mariacką przede wszystkim za względu na niepowtarzalną scenerię tego zakątka, dla wzruszeń artystycznych i estetycznych, a także po to, by kontemplować - w cieniu wielkiej "fary", dawną świetność Gdańska. Była też i pozostaje od wieków ulica Mariacka miejscem, gdzie spotykali się zakochani.
Ulica, choć od dawna zamknięta dla ruchu kołowego, tętni życiem przez cały rok. Można tu zawsze spotkać turystów rodzimych i zagranicznych. Wędrują po starym granitowym bruku, podziwiając kunszt dawnych mistrzów i maestrię współczesnych artystów gdańskich, którzy z największą pieczołowitością przywracali pod okiem konserwatorów dawną świetność ulicy, jakże zniszczonej podczas ostatnich działań wojennych.
Samą wąską i pełną stoisk z bursztynami uliczkę Mariacką zwieńcza wielka, monumentalna świątynia. To Bazylika Mariacka - największy kościół ceglany na świecie i jeden z największych kościołów w ogóle.
Więcej
Początkowo w tym miejscu stał sześcioprzęsłowy kościół o układzie bazylikowym z niską wieżą zbudowany w latach 1343- ok. 1360. Pozostałościami po tym pierwotnym kościele są filary korpusu nawowego i 2 najniższe kondygnacje wieży.
W 1379 roku mistrz murarski Henryk Ungeradin rozpoczął wznoszenie obecnego kościoła pod niemiecką nazwą Marienkirche. Do roku 1447 ukończono część wschodnią, w latach 1452-66 podwyższono wieżę o 2 kondygnacje. Od 1485 roku przy budowie pracował architekt Hans Brandt - jego udziałem wzniesiono korpus nawowy. Budowę ostatecznie ukończono po roku 1496 pod kierunkiem Henryka Haetzla, który w latach 1499-1502 dokonał przesklepienia całego wnętrza.
Tragiczna dla świątyni była II wojna światowa: w 1945 roku spłonęły dachy, większość sklepień runęła, a duża część wyposażenia uległa zniszczeniu. Rekonstrukcję kościoła ukończono w roku 1956, a wysokie hełmy narożnych wieżyczek odtworzono dopiero po roku 1970.
W XVII wieku, obok kościoła Mariackiego, zaczęto budować barokową , katolicką Kaplicę Królewską, która powstała z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego. Wybudowana została jako tymczasowa kaplica katolicka dla wiernych w czasie, gdy kościół Mariacki był w rękach protestantów. Architektem kaplicy był Tylman z Gameren, twórcą wystroju wnętrza Andreas Schlüter.
Sam kościół jest trójnawową halą o rozbudowanym i bogatym programie przestrzennym: trójnawowy transept i również trójnawowe prezbiterium tworzą we wschodniej części wrażenie przestrzeni centralnej, w której wszystkie kierunki są prawie równoważne, co było ideałem późnogotyckiej architektury miejskiej. Pewne nieregularności planu w miejscu połączenia północnego ramienia transeptu z prezbiterium wynikają z konieczności dostosowania się do istniejącej zabudowy miejskiej.
Popisem mistrzostwa architekta są sklepienia, częściowo rekonstruowane po ostatniej wojnie. W nawie głównej, transepcie i prezbiterium są to sklepienia sieciowe o bogatym układzie żeber, w nawach bocznych - sklepienia kryształowe. Sklepienie rozpięte jest prawie 30 metrów nad posadzką, jest podtrzymywane przez 27 filarów.
Wygląd zewnętrzny kościoła zdominowany jest przez gładkie płaszczyzny ścian, w których znajdują się wysokie ostrołukowe okna. Takie ukształtowanie ścian zewnętrznych stało się możliwe dzięki wprowadzeniu skarp do wnętrza kościoła i utworzeniu między nimi kaplic. Od góry elewacje zamykają szczyty, które są dzielone pinaklami. Z naroży wyrastają ośmioboczne wieżyczki nakryte spiczastymi hełmami (zrekonstruowanymi po roku 1970). Nawa ma 105 metrów długości. Dach pokryty jest ponad ośmioma tysięcy m2 czerwonej dachówki ceramicznej. Kościół majponad pół hektara powierzchni i może pomieścić ponad 25 tysięcy osób.
Najcenniejszy element wyposażenia, tryptyk "Sąd Ostateczny" Hansa Memlinga (1467-73), jest przechowywany w Muzeum Narodowym w Gdańsku (w kościele znajduje się jego kopia).
We wnętrzu podziwiać jeszcze możemy m.in.: dębowy, późnogotycki ołtarz główny pochodzący z lat 1510-1517, belkę tęczową z grupą Ukrzyżowania. Czterometrowe postaci Chrystusa, Marii i św. Jana oraz 10-metrowy krzyż zostały wykonane w 1517 roku. Przy Zakrystii znajduje się rekonstrukcja słynnego zegara astronomicznego z lat 1464-1470, dzieło H. Duringera z Torunia. Dwunastometrowy zegar pokazuje godziny, fazy księżyca i znaki zodiaku.
Organy wybudowała w 1985 roku niemiecka firma Braci Hillebrand z Isernhagen koło Hannoveru. Instrument nawiązuje ściśle do starych organów Mertena Friesena z lat 1625-1629, które spłonęły w czasie II Wojny Światowej. Ozdobą owego dzieła jest manierystyczny prospekt organów z Kościoła św. Jana w Gdańsku, datowany na lata 1625-1627.
Instrument posiada 46 głosów oraz pełną trakturę mechaniczną, wzorowaną na dawnym instrumencie Friesena. Całość materiału jest rozmieszczona przestrzennie w czterech sekcjach: Hauptwerk - 11 głosów, Brustwerk - 10 głosów, Rückpositiv - 12 głosów, Pedal - 13 głosów rozłożonych w dwóch symetrycznych wieżach pedałowych.
Na lewo od głównego wejścia znajdują się schody prowadzące na szczyt 78-metrowej wieży, skąd za niewielką opłatą można obejrzeć panoramę Gdańska. W wieży dzwonowej znajdują się dwa dzwony: Gratia Dei o tonie uderzeniowym fis0 i wadze 7 850 kg, odlanym w roku 1970 w ludwisarni Janusza Felczyńskiego w Przemyślu, oraz mniejszym, o wadze 2 600 kg, dzwonie Ave Maria, o tonie uderzeniowym cis1.
http://pl.wikipedia.org)
Po wyjściu z Bazyliki wchodzimy w ulicę Piwną, która jest przedłużeniem ulicy Chlebnickiej zaczynającej się Bramą Chlebnicką. Na końcu ulicy znajduje się Wielka Zbrojownia (zbudowana na początku XVII wieku i pełniąca funkcje miejskiego arsenału), współcześnie zaadaptowana na potrzeby handlu.
Trakt ten nazwany został ulicą Piwną w roku 1945. Wcześniej zwano ja ulicą Jopejską (niem. Jopengasse). Nazwa pochodzi od przyrządu używanego w piwowarstwie - jopy (niem. Schöpfkelle).
Najznamienitszym gdańszczaninem mieszkającym na ulicy Piwnej był żyjący na przełomie XVI i XVII w. architekt Jan Strakowski.
Przy ulicy Piwnej 1 znajduje się wczesnobarokowa kamienica, tzw. Dom Schlütera (niem. Schlüterhaus). Zbudowana w latach 1638-40 dla Hansa van Endena, prawdopodobnie przez Andreasa Schlütera starszego. Należy do najcenniejszych zabytków Głównego Miasta, jest bowiem jedną z nielicznych oryginalnych kamienic, które przetrwały II wojnę światową. Ponadto fasada Domu Schlütera stanowi ważne ogniwo w ewolucji gdańskich kamienic od form manierystycznych do barokowych.
Więcej
Wyjątkowo rozbudowany szczyt zdobiony jest motywami małżowinowymi oraz roślinno-zwierzęcymi. Wieńczy go figura lwa stojącego na tylnych łapach, a przednimi wspierającego się na kamiennej kuli, co prawdopodobnie nawiązuje do herbu Endenów. Bogaty portal o formach wczesnego baroku ozdabiają atlanty i maszkarony oraz rzeźby postaci symbolicznych, zapewne personifikacji cnót. Fasada podzielona jest na trzy kondygnacje za pomocą wąskich fryzów, ozdobionych główkami w turbanach i wieńcach laurowych. Najważniejszy motyw dekoracyjny stanowią rozmieszczone w kilku kondygnacjach na filarach międzyokiennych kamienne medaliony: m.in. głowy Aleksandra Wielkiego, Herkulesa, królów polskich Zygmunta III i Władysława IV, rycerzy, mędrców, przedstawicieli różnych ras ludzkich. Być może wystrój ten miał stanowić aluzję do zwycięskich walk obu Wazów z muzułmańskim przeciwnikiem. Około 1750 roku dom otrzymał przedproże z rokokowymi słupkami i balustradą, o płytach zdobionych motywem antycznych ruin.
Na krańcu ulicy Piwnej widnieje przed nami bryła Wielkiej Zbrojowni, zwanej również Arsenałem. Jest to jeden z najokazalszych świeckich budynków renesansowej zabudowy Gdańska. Inspiracją do powstania stały się Hale Mięsne w Haarlemie.
Więcej
Rosnące zagrożenie ze strony Szwecji w końcu XVI wieku skłoniło gdańskich mieszczan do przygotowań na wypadek wojny. Odczuwając brak magazynów na produkowany w mieście i okolicach sprzęt wojenny, podjęli decyzję o budowie specjalnego arsenału. Jednak w realizacji projektu nie ograniczono się do wzniesienia magazynu o ściśle użytkowej funkcji.
Zbrojownia została wzniesiona w latach 1602 - 1605. Jest dziełem jednego z najwybitniejszych gdańskich architektów tamtej epoki, Antoniego van Obbergena. Zbudowano ją z drobnej, czerwonej, holenderskiej cegły zdobionej dekoracjami z piaskowca oraz bogatymi złoceniami. Konstrukcja sprawia wrażenie, jakby budynek składał się z czterech, pozornie oddzielnych kamieniczek.
Główną fasadę budynku od ulicy Piwnej zdobią dwa wielkie rustykowane portale, zwieńczone kartuszami z herbami Gdańska, podtrzymywanymi przez lwy, posąg Minerwy umieszczony we wnęce usytuowanej na wysokości górnej kondygnacji, kamienne maski, ornamenty okuciowe, postacie gdańskich wojowników (trzech pikinierów, halabardzisty i wachmistrza), szczyty z wąsatymi sfinksami i wybuchającymi granatami, po obu stronach fasady wznoszą się dwie ośmioboczne, wysokie wieżyczki, zwieńczone hełmami z blachy, mieszczące ślimakowate schody.
Fasada od strony Targu Węglowego ma nieco skromniejsze portale i szczyty. Umieszczono na nich postacie dwóch muszkieterów, chorążego, konstabla i kapitana. Figura z leżącą u jej stóp ściętą głową przedstawia Kozaka, który ściął na rynku lwowskim głowę swego dowódcy, Iwana Podkowy, samozwańczego hospodara mołdawskiego, nieuznanego przez króla Stefana Batorego.
Budynek został spalony podczas działań wojennych w 1945 roku. Odbudowano go w latach 1947-1965, z rekonstrukcją hełmów wież i kamieniarki szczytów. W latach 2000-2005 odnowiono obie fasady, przywracając efektowne złocenia od strony ulicy Piwnej.
Wnętrze Zbrojowni przyciągało wielu podróżnych zwiedzających Gdańsk. Trzypiętrowy budynek mieścił w sobie nie tylko przeróżnego rodzaju broń, zbroje, uprzęże, ale również obrazy i posągi. Ponadto zgromadzone przedmioty były eksponowane w sposób przyciągający uwagę zwiedzających, na przykład zbroje zaprezentowano na manekinach, które usadzono na kukłach udających rumaki. Manekiny te były ruchome, co potęgowało zainteresowanie oglądających.
Parter budynku o powierzchni 2000 m2 ze sklepieniem na 15 granitowych słupach zajmuje obecnie pasaż handlowy, na wyższych kondygnacjach mieści się Akademia Sztuk Pięknych.
Zbrojownię można porównać do dzisiejszych muzeów sztuki militarnej, z zastrzeżeniem, iż w XVII-wiecznym Gdańsku liczono się z koniecznością praktycznego wykorzystania posiadanych zbiorów.
Przechodząc przez pasaż Wielkiej Zbrojowni lub obchodząc ją urokliwą uliczką Teatralną, znajdziemy się ponownie na Targu Węglowym. Zlokalizowany jest tu między innymi Teatr Wybrzeże, będący obok Teatru Narodowego w Warszawie i Teatru Starego w Krakowie jedną z trzech narodowych scen dramatycznych, podlegających bezpośrednio Ministrowi Kultury.
Na przestrzeni ograniczonej z jednej strony Teatrem Wybrzeże, a z drugiej Barbakanem, mieści się Targ Węglowy, który w okresie wakacyjnym jest miejscem organizacji imprez kulturalnych czy handlowych.
Więcej
Na co dzień Targ Węglowy pełni rolę jednego z większych parkingów w Śródmieściu. Największą imprezą jaka odbywa się na Targu Węglowym jest Jarmark Św. Dominika i z nim już w XV wieku był kojarzony. W XV wieku dzisiejszy Targ Węglowy zajmował o wiele większą powierzchnię, rozciągając między wschodnim murem obronnym Głównego Miasta a kanałem Raduni przy ulicy Wały Jagiellońskie. Formę placu w pojęciu urbanistycznym uzyskał w XVII wieku gdy jego przestrzeń została zamknięta od strony zachodniej i północnej przez nowożytne fortyfikacje.
Zanim zbudowano teatr, w XVIII wieku zachodnią część placu, przy wałach fortyfikacji zabudowano niskimi domkami z kramami, handlowano tam starzyzną. Dziś w tym miejscu stoi budynek LOT -u i Pasaż Królewski.
Na Targu Węglowym kończymy nasz spacer po Głównym Mieście w Gdańsku.
powrót