Grupa cennych historycznie i ciekawych architektonicznie drewnianych kościołów najczęściej konstrukcji zrębowej, z których najstarsze pochodzą z XIV wieku (za najstarszy uważa się kościół w Haczowie z 1388 roku). Zachowały się w dobrym stanie do czasów współczesnych i stanowią drugie najstarsze tego rodzaju skupisko drewnianych świątyń w Europie, zaraz po norweskich kościołach klepkowych tzw. stavkirke.
W województwie podkarpackim i małopolskim występuje duże zagęszczenie drewnianych kościołów. Prezentują style architektoniczne począwszy od gotyckiego, przez renesansowy, barokowy po nowsze style. Są cennymi zabytkami w skali Polski, Europy i świata. Część z nich została wpisana w 2003 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
W czasie naszej wycieczki odwiedzimy dziewięć miejscowości, w sześciu z nich (Binarowa, Blizne, Dębno Podhalańskie, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa) znajdują się kościoły już wpisane na listę, w trzech (Lachowice, Orawka, Szalowa) - zgłoszone, oczekujące na wpis. Razem do pokonania mamy około 360 kilometrów.
Zwiedzanie zaczynamy w miejscowości Lachowice.
Lachowice - wieś położona jest na zachód od Suchej Beskidzkiej, na wysokości 400-450 m n.p.m. Jest to duża wieś - zamieszkuje ją 2200 osób.
(http://pl.wikipedia.org)
Historia Lachowic sięga XIII wieku. Wtedy to w rejon podbabiogórski napłynęła ludność dwoma głównymi szlakami: z północnego zachody od śląska, brzegiem Skawy i z północnego wschodu od Krakowa doliną Raby. Pierwszymi osadnikami byli Wołosi, którzy pojawili się tutaj w XVI wieku. Jednak dopiero w XVII wieku wieś została oficjalnie założona przez Piotra Komorowskiego, właściciela dóbr suskich. Początkowo pojawia się pod nazwą Lubnica lub Kobylanka. Lachowice oraz kilka sąsiednich wsi tworzyły tzw. "państwo suskie", które przechodziło kolejno w ręce Wielopolskich, Branickich i Tarnowskich.
Najważniejszym zabytkiem wsi jest drewniany kościół św. Piotra i Pawła z 1789 roku. Kościół w Lachowicach reprezentuje typową dla tego obszaru Polski drewnianą architekturę sakralną, która nawiązuje swoim stylem do późnego średniowiecza, ale posiada także elementy barokowe.
Więcej
Z chwila rozpoczęcia budowy kościoła, wyburzono drewnianą kaplicę cmentarną z 1707 roku, która została ufundowana przez Annę Małachowską - dziedziczkę Suchej Beskidzkiej. Kaplica cmentarna służyła miejscowej ludności przede wszystkim do odprawiania modłów za swoich zmarłych, gdyż cmentarz parafialny był oddalony wówczas o 10 km i mieścił się przy kościele parafialnym w Suchej. Uroczyste poświęcenie nowego kościoła miało miejsce 1 stycznia 1792 roku.
Kościół jest konstrukcji zrębowej. Drewno zapewniła inicjatorka jego budowy hrabina Teresa Pankracja Wielopolska. Kościół jest orientowany, jednonawowy z dobudowaną do nawy wieżą o pochyłych ścianach opartych na czterech potężnych drewnianych słupach, nakrytą cebulastym hełmem z izbicą. Czubek wieży zdobi metalowy krzyż. Dach gontowy był wielokrotnie w swej historii zmieniany i poprawiany. Cały kościół otoczony jest zamkniętymi sobotami, które podobnie jak dachy kościoła są pokryte gontem. Zadaszenie sobót jest mniej spadziste niż kościelne, mają one wejścia od trzech stron. Po prawej stronie - patrząc od wejścia do kościoła w stronę prezbiterium - znajdują się drewniane drzwi, łączące soboty z wnętrzem świątyni, ze starą masywną, zdobioną metalową kłódką.
Przed kościołem, od strony głównego wejścia znajduje się cmentarz, na którym zmarli chowani są do dnia dzisiejszego. Całość terenu kościelnego otoczona jest drewnianym ogrodzeniem, które podobnie jak dach i soboty przykryte jest gontem.
We wnętrzu nad ołtarzem znajduje się kolebkowate sklepienie wsparte na wzdłużnych belkach podtrzymywane przez zdwojone krokwie. Na sklepieniu prezbiterium znajduje się duży obraz Niepokalanej wzorowany na słynnym obrazie mistrza hiszpańskiego Murillo. Na ścianach znajdują się postacie 12 apostołów wymalowane w 1891 roku. Cały kościół był malowany w 1794 roku, a potem kilka razy odnawiany, ostatni raz w 1930 roku.
Spośród obrazów największą wartość posiada namalowany na desce obraz Madonny, który zdobił ściany kaplicy cmentarnej, a następnie został przeniesiony do kościoła. Obecnie znajduje się w ołtarzu głównym.
Wychodząc ze świątyni, po prawej stronie, warto zwrócić uwagę na drewnianą dzwonnicę.
Kościół zgłoszony, oczekuje na wpisanie na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Z Lachowic wyruszamy w stronę Suchej Beskidzkiej, gdzie skręcamy na Maków Podhalański. Kilometr za Makowem skręcamy w drogę nr 957, która przez Zawoję doprowadzi nas aż do skrzyżowania z drogą 7, w którą skręcamy w lewo i zaraz za Sołtysowem dojedziemy do Orawki. Razem do pokonania mamy około 55 kilometrów.
Orawka - pierwsza wzmianka na temat tej wsi jest zawarta w orawskim rejestrze podatkowym pod datą 1567 rok, niewykluczone jednak, że powstała nieco później, gdyż figuruje nie w oryginalnym spisie podatkowym z tego roku, lecz na osobnej, doklejonej karcie, dołączonej prawdopodobnie około 1580 rok. Przywilej lokacyjny pochodzi z 1585 roku.
Więcej
W połowie XVII wieku miejscowość stała się siedzibą najwyższej katolickiej władzy kościelnej na Górnej Orawie, co jednak nie szło w parze z rozwojem gospodarczym wsi. Walki Kuruców i przemarsz litewskich wojsk pogrążyły ją w nędzy. W 1728 roku zaczęto uprawiać len, co przyniosło dodatkowe dochody - sprzedawano zarówno siemię jak i lniane nici.
W sąsiedztwie kościoła św. Jana Chrzciciela, który jest najcenniejszym zabytkiem, zachował się niewielki fragment dawnej zabudowy Orawki. Szpeci go wprawdzie współczesny budynek restauracji (stała tu XVIII-wieczna karczma, która spłonęła w latach międzywojennych), ale prawdziwą ozdobą są drewniane chałupy z przyczółkowo-naczółkowymi dachami, wpisane do rejestru zabytków. W ich pobliżu, po drugiej stronie drogi przebiegającej przez Orawkę, nieco na północny wschód od kościoła, stoi murowany budynek nazywany farbiarnią. Dzięki mansardowemu dachowi, określanemu jako siodłowy łamany, i zegarowi słonecznemu zdobiącemu południową, szczytową elewację zdecydowanie odbiega wyglądem od innych zabudowań Orawki. Niewiele wiadomo o jego dziejach, jedynie wygląd obiektu pozwala określić jego początki na połowę XVIII w. Według tradycji przekazywanej przez miejscową ludność, mieściła się tu komora celna i skład soli.
Orawka była niegdyś największym ośrodkiem wczasowym na Orawie Polskiej. Tu powstał pierwszy z międzywojennych pensjonatów, prowadzony przez Sabinę Obyrtacz. Miejscowość odwiedzało wtedy rokrocznie kilkaset osób.
Drewniany kościół św. Jana Chrzciciela wybudowany został w połowie XVII wieku. Jest to kościół jednonawowy, konstrukcji zrębowej, cały pokryty gontami, z charakterystyczna wieżą. Wewnątrz pokryty bardzo cenną polichromią z XVII i XVIII wieku. Na zachodniej ścianie kościoła widnieją różne herby, m.in. cesarstwa, sołtysów orawskich.
Więcej
Na belce tęczowej umieszczono piękną barokową Grupę Ukrzyżowania. Cenne wyposażenie kościoła pochodzi z XVII i XVIII wieku. Na uwagę zasługują: późnogotycka rzeźba Chrystusa Frasobliwego (przechowywana w zakrystii), gotycka monstrancja, barokowa puszka na hostie i kielichy (gotycki i barokowy). Organy kościelne datowane są na 1670 rok.
W 1728 roku do kościoła dobudowano kaplicę Matki Boskiej Bolesnej. Według tradycji, najstarszym elementem budowli jest wieża, stojąca niegdyś osobno (10 m bardziej na zachód niż obecnie), a później (1900) dosunięta do bryły świątyni. Wieża miała dawniej typowo barokowy, gontowy, baniasty hełm (gruszkowy z latarnią) - taki, jaki zachował się w kościele w Rabce. W czasie przebudowy dokonanej w 1901 roku zastąpiono go hełmem ostrosłupowym, a izbicę zaopatrzono w cztery, również ostrosłupowe, wieżyczki. Murowana kaplica z trójścienną apsydą, zbudowana na planie kwadratu, stanowiła niegdyś osobny budynek. W 1934 roku. przykryto ją i kościół wspólnym dachem. Wtedy również na kalenicy pojawiła się wieżyczka na sygnaturkę, zaprojektowana przez architekta Kramkowskiego.
Na terenie przykościelnym, oprócz typowego kamiennego krzyża fundacyjnego z 1857 roku, stoi wysoka kolumna zwieńczona kamiennym wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1758 roku.
Kościół zgłoszony, oczekuje na wpisanie na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Z Orawki wracamy do trasy nr 7, jedziemy nią w kierunku Jabłonki, gdzie skręcamy w lewo, w drogę nr 957. Mijamy Czarny Dunajec, dojeżdżamy do Nowego Targu. Tutaj wjeżdżamy na drogę nr 969 w kierunku Czorsztyna i dojeżdżamy nią do celu naszej podróży - Dębna Podhalańskiego. Do pokonania mamy około 40 kilometrów.
Dębno Podhalańskie - pierwsze zachowane wzmianki o wsi pochodzą z XIII wieku. Główną atrakcją miejscowości jest XV-wieczny gotycki kościół drewniany św. Michała Archanioła.
Pierwszy kościół w Dębnie wzniesiono prawdopodobnie w XIII wieku. Obecny kościół wybudowany został w II połowie XV wieku na miejscu starszej świątyni. Z tego okresu pochodzą nawa i prezbiterium. Jest to świątynia orientowana o konstrukcji zrębowej.
Więcej
Jest jednym z najlepiej zachowanych gotyckich drewnianych kościołów i jednocześnie jednym z najbardziej znanych polskich zabytków w kraju i zagranicą (otrzymał jako jedyny drewniany kościół nominację w konkursie siedmiu cudów Polski), wyróżnia się sylwetką (praktycznie niezmienioną od czasów budowy) - pięknie wkomponowaną w krajobraz i wyjątkowo cennym ruchomym wyposażeniem, a także unikatową polichromią patronową pochodząca z około 1500 roku, najstarszą, w całości zachowaną w Europie, wykonaną na drewnie. Niewątpliwie jest to najlepiej zachowana tego rodzaju polichromia w Polsce. Wykonana w 33 kolorach, zawiera aż 77 motywów w 12 układach. Najczęstsze to ornamenty roślinne i geometryczne. Występują także wątki figuralne i zwierzęta, wśród nich głównie jelenie. Szablony były wielokrotnie używane w różnych obiektach, te prawdopodobnie, ze względu na ich świecki charakter w dworach szlacheckich i magnackich.
Uwagę zwraca wizerunek orła jagiellońskiego nad belką tęczową. Wieżę z pochyłymi ścianami, silnie zwężającymi się ku górze, wzniesiono w konstrukcji słupowo-ramowej, z izbicą, w 1601 roku. Dziś jest to jedna z najstarszych konstrukcji tego typu w Polsce, sądzi się ze starsza jest tylko wieża kościoła w Binarowej. Dachy kościoła, zadaszenia i ściany wieży oraz jej hełm podbite są gontem, ściany izbicy wieży oszalowane zostały deskami z ozdobnie wyrzynaną koronką u dołu. We wnętrzu znajdują się cenne zabytki rzeźby i malarstwa gotyckiego. Do najcenniejszych należą:
Ołtarz główny, stanowiący cenny zabytek malarstwa tablicowego. Jest tryptykiem z początku XVI w. W jego polu środkowym znajdują się wizerunki Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Michała Archanioła z mieczem i wagą oraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej, na skrzydle lewym - św. Jana Ewangelisty oraz św. Stanisława, zaś na skrzydle prawym - św. Jana Chrzciciela oraz św. Mikołaja. Po zamknięciu widzimy sceny pasyjne: Chrystus w Ogrójcu, Ecce Homo, Biczowanie, Upadek pod krzyżem. Te malowidła są prawdopodobnie nieco późniejsze (około 1530 roku), widać na nich wyraźny wpływ renesansu;
Dwa ołtarze boczne wykonane w stylu barokowym. W lewym, z 1651 roku, znajduje się szafka z gotyckimi rzeźbami Matki Boskiej z Dzieciątkiem w części centralnej oraz świętych Cecylii i Katarzyny po stronie lewej, Barbary i Doroty po stronie prawej. Figury datowane są na około 1440 rok;
Malowane gotyckie tabernakulum na północnej ścianie wykonane z drewna w XIV wieku;
Krucyfiks z około 1380 roku na belce tęczowej. Prawdopodobnie jest to najstarszy zabytek w kościele. Niewykluczone, że był w wyposażeniu pierwszej świątyni w Dębnie. Jego ramiona są naturalnymi gałęziami drzewa. Na ich końcach, a także na dole umieszczono trzy koliste tarcze z godłami Ewangelistów. Po obu stronach krucyfiksu znajdują się drewniane figury Matki Bożej z lewej i św. Jana Ewangelisty z prawej strony;
Posąg św. Mikołaja z gotyckiego ołtarza wykonany w 1420 roku. Obecnie znajduje się na północnej ścianie. Umieszczony jest w prostokątnym drewnianym pudle, na którego wewnętrznych ścianach namalowano wizerunki św. Szczepana oraz św. Wawrzyńca.
Kopia pochodzącego z 1280 roku malowidła sztalugowego - najstarszego w Polsce. Malowidło wykonane na desce lipowej przedstawia św. Agnieszkę i św. Katarzynę trzymającą w rękach palmy. Oryginał został przeniesiony z kościoła do Muzeum Archidiecezjalnego w Krakowie.
Prócz tego w kościele zachowały się archaiczne elementy wyposażenia, w większości wykonane z desek pokrytych malowidłami. Kościół od początku jego istnienia otaczały soboty, jednak obecne wzniesiono na początku XIX wieku.
Atrakcją tego niezwykłego kościoła są cymbałki zazwyczaj leżące w prezbiterium. Są bardzo stare - mogły powstać nawet w V wieku. Szczególny dźwięk tych cymbałków, określany mianem gamy perskiej (dłuższe płytki dają wyższe tony), został uzyskany przez wykonanie płytek ze specjalnego stopu i zakopanie ich w ziemi na pewien okres.
W kościele znajduje się również szesnastowieczna haftowana chorągiew wojenna z wizerunkiem św. Stanisława ze Szczepanowa. Wedle niepotwierdzonych przekazów zostawiły ją wojska Jana III Sobieskiego powracającego spod Wiednia po zwycięstwie nad Turkami.
W kościele tym w filmie "Janosik" główny bohater brał ślub. Jednak widzom pokazano aż trzy kościoły - inny, kiedy młodzi do niego wchodzili, kościół w Dębnie - gdzie odbywała się cała ceremonia i jeszcze inny, gdy z niego wychodzili.
(http://pl.wikipedia.org)Uzasadnienie wpisu na Listę światowego Dziedzictwa UNESCO - w uznaniu wyjątkowych walorów historyczno-artystycznych. Kościół spełnia przede wszystkim ogromną rolę naukową i jest jednym z najcenniejszych obiektów tego typu w Europie.
UWAGA! W dni deszczowe wejście do kościoła jest ograniczone ze względu na dużą wilgotność powietrza, niebezpieczną dla zabytku. Zwiedzanie kościoła św. Michała Archanioła w Dębnie tylko grupowo - oprócz niedziel i świąt w godzinach: poniedziałek - piątek: 9.00 - 12.00 i 14.00 - 16.30 i sobota 9.00 - 12.00. Strona internetowa parafii: www.debno.diecezja.pl.
Z Dębna Podhalańskiego udajemy się do Lipnicy Murowanej. Kontynuujemy jazdę drogą numer 969 aż do łącka. Tam zjeżdżamy na drogę lokalną na Czarny Potok i jedziemy nią aż do wjazdu na drogę nr 28, w którą skręcamy w stronę Limanowej. Za Limanową zjeżdżamy z 28 w 965. Po około 20 kilometrach skręcamy w prawo w drogę 966, którą dojedziemy do celu tego etapu wycieczki. Do przejechania mamy około 90 kilometrów.
Lipnica Murowana otrzymała prawa miejskie w 1327 roku. Dziś stanowi przykład typowej zabudowy miejskiej średniowiecznej osady o charakterze targowym, zbudowanym w układzie owalnicowym. Parterowe domy podcieniowe, zwrócone szczytami ku rynkowi, zbudowano w XVIII wieku, w czasach, gdy miejscowość utraciła już swoje znaczenie. Są to głównie domy drewniane o konstrukcji zrębowej, nakryte dachami naczółkowymi, tylko niektóre częściowo murowane. Większość drewnianych podcieni wspiera się na skromnie ozdobionych słupach. W 1934 roku osada utraciła prawa miejskie.
Więcej
Miejscowość znajduje się na terenie Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. Położona jest malowniczo wśród zalesionych wzgórz Pogórza Wiśnickiego. Największe z nich to Paprotna (441 m n.p.m.). Atrakcją przyrodniczą miejscowości jest pomnik przyrody Kamienie Brodzińskiego pod jednym z wierzchołków Paprotnej, będący jedną większych atrakcji turystycznych tej gminy, położony na pograniczu miejscowości Lipnica Górna i Rajbrot. Kamienie Brodzińskiego to bardzo malownicza grupa 9 skał w kształcie baszt, grzybów, ambon i skalnych występów. Największy z ostańców zwany Wielki Kamieniem ma wysokość ok. 10 m i długość 16 m.
Lipnica Murowana słynie z konkursu na palmę wielkanocną, organizowanego od 1958 roku. Najwyższe palmy prezentowane w konkursie osiągały już ponad 30 metrów wysokości.
W Lipnicy Murowanej znajduje się ostatnia założona przez św. Urszulę Ledóchowską placówka sióstr Urszulanek SJK. Pierwsze siostry rozpoczęły w niej pracę w 1939 roku, już po śmierci św. Urszuli. Obecnie siostry prowadzą m.in. ogólnodostępny Dom Pielgrzyma.
(http://pl.wikipedia.org)
W Lipnicy warto zobaczyć gotycki kościół parafialny św. Andrzeja Apostoła z XIV wieku i barokowy kościół św. Szymona z Lipnicy z XVII wieku.
Gotycki parafialny kościół św. Andrzeja Apostoła wzniesiony został z fundacji króla Kazimierza Wielkiego w 1363 roku. We wnętrzu przykuwa uwagę gotycka figura Matki Bożej z Dzieciątkiem tzw. Piękna Madonna. Przy wejściu znajduje się pierwotna chrzcielnica z XIV wieku, przy której przyjął chrzest św. Szymon. Z sześciu ołtarzy najpiękniejszy i najstarszy znajduje się w kaplicy południowej, przedstawia scenę Ukrzyżowania. Kościół można zwiedzać pod opieką miejscowego przewodnika poza nabożeństwami.
Kościół św. Szymona z Lipnicy zbudowany został około 1636-1648 roku na miejscu domu rodzinnego św. Szymona na długo przed Jego beatyfikacją. Taki ofiarny gest Lipniczan spowodowany był wielkim kultem Szymona i licznymi cudownymi uzdrowieniami. Obok kościoła znajduje się studnia, którą wykopano z fundacji mieszczanki Stawinoskiej, której we śnie polecił to uczynić św. Szymon. Gdy spełniła to polecenie, została cudownie uzdrowiona z poważnej choroby. Ludzie używali tej wody w różnych dolegliwościach a szczególnie w chorobach oczu, gardła i niepłodności kobiecej. Wiele jeszcze innych cudownych uzdrowień miało i ma miejsce za przyczyną św. Szymona. Warto o nich posłuchać odwiedzając Lipnicę Murowaną.
Najważniejszym zabytkiem wsi jest drewniany kościół św. Leonarda z XV wieku. Drewniany kościółek cmentarny znajduje się nad rzeczką Uszwicą, poza historyczną granicą dawnych obwarowań miejskich, 500 m na północ od rynku. Kościół zbudowano prawdopodobnie pod koniec XV wieku, na miejscu wcześniejszej świątyni. Jednak według miejscowej tradycji pochodzi on z roku 1143 lub 1203 - taką datę można odczytać na północno-wschodniej ścianie prezbiterium - i stoi na miejscu dawnej pogańskiej gontyny.
Zachował się do dziś w stanie prawie niezmienionym i należy do najcenniejszych drewnianych kościołów gotyckich Polski. Jest to świątynia orientowana, o konstrukcji zrębowej, dwudzielna. Prezbiterium zamknięte jest wielobocznie. Nawa jest szersza, w kształcie kwadratu. W XVII wieku kościół został otoczony sobotami, w tym czasie dodano także sygnaturkę. Przy prezbiterium nie ma zakrystii, ale prawdopodobnie niegdyś istniała. Dach świątyni jest jednokalenicowy, o konstrukcji więźbowo-zaskrzynieniowej, kryty gontem. Zgodnie z dawną tradycją okna są tylko po stronie południowej, zaś drzwi wejściowe od południa i zachodu.
Wnętrze nakryte jest stropami z zaskrzynieniami w nawie. Na stropach znajduje się polichromia patronowa: w nawie z końca XV wieku, w prezbiterium z XVI wieku. Na zaskrzynieniach znajdują się deski z dekoracją o motywach kasetownowych, wykonaną w XVII wieku. Malowidła w prezbiterium pochodzą z 1689 roku. Na zamknięciu przedstawiono Ukrzyżowanie na tle draperii podtrzymywanej przez aniołów, na ścianie północnej Sąd Ostateczny, na południowej Ostatnią Wieczerzę i wizerunek Najświętszej Marii Panny adorowanej przez św. Szymona z Lipnicy. W nawie, na ścianie północnej, znajduje się polichromia z 1711 roku. Dekoracja chóru muzycznego składają się charakteryzujące się ludową ekspresją malowidła przedstawiające Dekalog.
W kościele znajdowały się dawniej trzy zabytkowe tryptyki. Zostały skradzione w 1992 roku, a następnie odzyskane. Zdecydowano się jednak umieścić je w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie. Dziś w Lipnicy można podziwiać ich kopie. Na wyposażenie świątyni składają się:
kopia tryptyku św. Leonarda z ok. 1500 roku. W polu środkowym św. Leonard z kajdanami w rękach, św. Wawrzyniec i św. Florian. Na skrzydłach bocznych ukazano sceny z życia św. Leonarda i wizerunki świętych;
kopia tryptyku św. Mikołaja z ok. 1530 roku. W polu środkowym św. Mikołaj, który ofiarowuje trzem biednym pannom posag w postaci trzech złotych kul;
kopia tryptyku Adoracji Dzieciątka Jezus z końca XV wieku;
grupa Pasji na belce tęczowej, w skład której wchodzą krucyfiks oraz figury Matki Boskiej i św. Jana;
barokowe obrazy na południowej ścianie nawy;
gotycka płaskorzeźba Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny z XIV wieku.
Ciekawym elementem jest też belka podtrzymująca ołtarz od tyłu. Rzekomo jest to dawna rzeźba świętowita. W posadzce nawy znajduje się płyta nagrobna Antoniego Ledóchowskiego, ojca sióstr - bł. Marii Teresy i Julii (św. Urszuli).
Kościół został poważnie uszkodzony przez powódź w 1997 roku. Woda podmyła wówczas fundamenty i dostała się do wnętrza. Całkowicie zniszczyła kryptę i znajdujący się w niej nagrobek. świątynię uratowali mieszkańcy wsi, przywiązując ją linami do potężnych drzew. Po ustąpieniu powodzi szybko przystąpiono do gruntownych prac remontowych.
(http://pl.wikipedia.org)
Informacja i zamawianie oprowadzania: 32-724 Lipnica Murowana 39, tel. 0-14 68 52 601, 68 52 110 lub 0-698 641 445.
Uzasadnienie wpisu na Listę światowego Dziedzictwa UNESCO - za nieprzeciętną wartość historyczną. Wnętrze kościoła - zupełnie inne niż w przeważającej większości katolickich kościołów w Polsce o podobnym rodowodzie, cechuje prostota i specyficzne ubóstwo, które stanowią paradoksalnie największe bogactwo tej wyjątkowej architektury sakralnej. Zabytek cechuje pełny autentyzm, z punktu widzenia naukowego, ascetycznego i emocjonalnego.
Z Lipnicy Murowanej ruszamy do Szalowej. Najpierw jedziemy dalej drogą nr 966, w Tymowej skręcamy w prawo, w drogę nr 75. W Jurkowie zjeżdżamy z ronda w drogę nr 980. Na kolejnym większym skrzyżowaniu skręcamy w prawo, w stronę Zakliczyna. Mijamy tę miejscowość i jedziemy dalej drogą 980. W Gromniku skręcamy w prawo, w 977. Mniej więcej kilometr za miejscowością Górki skręcamy w prawą w drogę lokalną, która doprowadzi nas wprost do Szalowej. Do pokonania mamy około 60 kilometrów.
Szalowa - jako osada została lokowana prawdopodobnie w XIII wieku na prawie niemieckim. Jako parafia zanotowana jest w watykańskich wykazach świętopietrza już w 1357 roku. W polskich dokumentach spotkać można Szalową w Długoszowej "Liber beneficjorum" pod nazwą Schalayewa.
Miejscowość ta była jedną z nielicznych wsi posiadających prawo organizowania jarmarków, co w znacznym stopniu przyczyniło się do jej rozwoju. W XVIII wieku Szalowa stała się środowiskiem kulturalnym znanym na całą okolicę. Założono tu bibliotekę parafialną. Z inicjatywy właściciela wsi Krzysztofa Jordana i miejscowego proboszcza księdza Wojciecha Stefanowskiego wybudowano na miejscu starego kościoła, nowy, drewniany kościół w stylu barokowym. Przy kościele istniała od 1595 roku szkoła.
Obecnie Szalowa jest ładną, gospodarną, tętniącą życiem wsią, w której zachowało się sporo pięknych wiekowych zabytków.
Więcej
Z powstaniem, nazwą miejscowości i jej historią wiąże się kilka legend. Jedna z nich mówi, że pierwotna nazwa miejscowości brzmiała Krasna łyska, a pochodziła od otaczających łysych wzgórz. W pracy zbiorowej pt. "Nad rzeką Ropą", Wanda Kłapkowska przytacza legendę o diabłach i wyczynianych przez nie złośliwościach w okolicach Bieśnika, Biesnej i Szalowej.
Elementem wyróżniającym szalowiaków były stroje regionalne. Męski strój składa się z białej lnianej koszuli z kołnierzem zawiązanym kolorowa wstążeczką, lnianych spodni, skórzanego pasa, błękitnej kamizelki z dwoma rzędami błyszczących guzików, lnianej płóciennicy, słomianego kapelusza i żółtych butów z cholewami. W zimie do podróży i na uroczystości mężczyźni ubierali zamiast płóciennicy wełniany płaszcz zwany cuwą, czapkę wełnianą krymkę zwaną magierką. Kobiecy strój składał się z białej lnianej koszuli z haftowanym kołnierzem i rękawami, białej spódnicy haftowanej dołem oraz gorsetu i zapaski w kolorze amarantowym. Najstarszym odzieniem na ramiona kobiet było odzionko, czyli prostokątna chusta z cienkiego białego płótna, niejednokrotnie na końcach haftowana, potem rozpowszechniły się chustki tybetówki i budrysówki.
Ciekawym zabytkiem Szalowej jest klasycystyczny drewniany dwór szlachecki, z pierwszej połowy XIX wieku, z czterokolumnowym portykiem. Dwór położony na niewielkim wzniesieniu, sąsiaduje z dwoma stawami. Parterowy, zbudowany na planie prostokąta, z wydatnym ryzalitem od ogrodu, pokryty jest czterospadowym dachem. We wnętrzu zachowały się nieliczne pamiątki należące do ostatnich właścicieli - Rylskich.
W obejściu zabytkowej budowli znajduje się drewniana oficyna dworska, spichlerz, stodoła oraz murowana obora. Całość otaczają resztki parku wraz z nielicznymi fragmentami kamiennego ogrodzenia.
(http://pl.wikipedia.org)
Najważniejszy zabytek Szalowej jest Kościół św. Michała Archanioła, który pochodzi z I połowy XVIII wieku. Trójnawowy, konstrukcji zrębowej, z fasadą dwuwieżową, dekorowany bardzo cenną iluzjonistyczną polichromią oraz portalami. Na łukach arkad naw bocznych stoją rzeźby apostołów. W szczycie fasady figura św. Michała Archanioła w walce z szatanem z XVIII wieku.
Wyposażenie wnętrza kościoła jest bogate, jednolite (barokowo-rokokowe), pochodzi głównie z XVIII w. Składają się na nie polichromia, wystrój rzeźbiarski i sprzęty. Polichromia jest rokokowa, iluzjonistyczna, figuralna, wielobarwna - dominuje kolor biały, zieleń i złocenia. Na szczególna uwagę zasługują: drewniane późnobarokowe ołtarze kolumnowe z dekoracją rokokową (XVIII w.), chrzcielnica z czarnego marmuru (XVIII w.), konfesjonały, ławki, ambona wraz z galeryjką kolatorską, obraz Veraicon (XVIII w.), chór muzyczny z (XVIII w.).
Jest to wybitny zabytek drewnianej architektury barokowej i obiekt unikatowy na skalę europejską.
Kościół zgłoszony, oczekuje na wpisanie na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Teraz przed nami krótki odcinek. Z Szalowej wyjeżdżamy drogą lokalną w kierunku Gorlic. Po dojechaniu do drogi nr 28 skręcamy w lewo, w Gorlicach skręcamy w prawo, w ulicę Węgierską, która następnie przechodzi w drogę 977 i doprowadzi nas do Sękowej. Do przejechania mamy 20 kilometrów.
Sękowa - wieś założył aktem wydanym 22 lutego 1363 roku Kazimierz Wielki. Jednocześnie uposażył parafię katolicką jednym łanem ziemi. W 1790 roku istniały na pograniczu wsi Siary i Sękowa studnie ropne, dzierżawione i eksploatowane przez chłopów pańszczyźnianych od właściciela pól, Jana Wybranowskiego.
We wsi warto zobaczyć neogotycki murowany kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Marii Panny. Kościół został ufundowany i całkowicie wyposażony przez Józefę Szymonowiczową, ówczesną właścicielkę wsi w 1885 roku. Nad ostrym łukiem zakończonym portalem napis: Z Daru Twego Panie Składa Ofiarę Józefa Szymonowicowa. Ponad nim kolista tarcza zegara. Z daleka widać bardzo wysokie strzeliste wieże. Dach przyozdobiony sterczynami w formie pinakli. Okna przyozdobione maswerkiem. Wewnątrz ładne wyposażenie. Uwagę zwraca obraz na ścianie prezbiterium przedstawiający Matkę Bożą wśród miejscowego ludu. Kościół został odrestaurowany remontowany po zniszczeniach, jakich doznał w czasie I i II wojny światowej.
Jednak najważniejszym zabytkiem wsi jest drewniany kościół parafialny św. Filipa i Jakuba. Ze względu na swoją historię oraz specyficzny wygląd często nazywany jest Perłą Beskidu Niskiego.
Wzniesiony na początku XVI wieku (około 1520 roku, najpóźniej w 1522), należy do najpiękniejszych polskich zabytków drewnianych. Jednonawowy z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, konstrukcji zrębowej. ściany z ręcznie ciosanych, modrzewiowych bali pokryte są w całości gontem. Węższe prezbiterium i szerszą nawę nakrywa wspólny stromy dach jednokalenicowy o więźbie storczykowej.
Więcej
Rozbudowany w XVII wieku (m.in. wieża konstrukcji słupowo - ramowej z pozorną, oszalowaną izbicą nakrytą kopulastym hełmem, otwarta w przyziemiu i soboty - otwarte wsparte na słupach nadające świątyni zindywidualizowany charakter oraz wieloboczna wieżyczka na sygnaturkę, z latarnią, nakryta ostrosłupowym, blaszanym hełmem), w 1819 roku przebudowano zakrystie i chór muzyczny, przed 1888 rokiem pokryty polichromią o motywach neogotyckich. Wnętrze nakrywają stropy płaskie w nawie z zakrzywieniami, otwór w ścianie tęczowej prostokątny, a w nim profilowana belką tęczowa z drewnianym krucyfiksem z XVI wieku.
Wewnątrz dość ubogie wyposażenie, ponieważ kościół został poważnie zdewastowany podczas działań wojennych na przełomie 1914 - 1915 roku w trakcie zaciętych walk bitwy pod Gorlicami (drewniany materiał posłużył na budowę okopów i na opał). Został poddany rekonstrukcji już w 1918 roku, a kolejnej w II połowie XX wieku. We wnętrzu na uwagę zasługują: późnorenesansowy, polichromowany ołtarz główny z XVII wieku, kamienna, późnogotycka chrzcielnica o kształcie kielichowym z 1522 roku, niewielkie fragmenty polichromii z XIX wieku, trzy portale późnogotyckie, ludowo-barokowe obrazy Drogi Krzyżowej z XVII wieku, ołtarze boczne wzorowane na renesansowych (współczesne, II połowa XX wieku).
Obiekt wyróżniony w medalem Europa Nostra w 1994 roku za wzorcowo prowadzone prace konserwatorskie. Kościół niezwykle popularny wśród malarzy XIX wieku i I połowie XX wieku (bogata ikonografia, malowali go m.in. Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Teodor Axentowicz, Włodzimierz Tetmajer, Jan Sas Zubrzycki i Kazimierz Skórewicz).
(http://pl.wikipedia.org)
Uzasadnienie wpisu na Listę światowego Dziedzictwa UNESCO - wyjątkowe walory estetyczne, architektoniczne i krajobrazowe.
Przed nami kolejny krótki odcinek. Z Sękowej wracamy do Gorlic, tam skręcamy w prawo, w drogę nr 28, w kierunku Biecza. Aby dotrzeć do tej miejscowości musimy opuści drogę główną. W Bieczu skręcamy w lewo, w ulicę Binarowską, która doprowadzi nas do Binarowej. Do przejechania mamy 21 kilometrów.
Binarowa to wieś na Pogórzu Ciężkowickim. W 1348 roku król Kazimierz Wielki wręczył na Wawelu w obecności świadków przywilej na lokacje wsi poniżej Biecza na 60 łanach, na prawie niemieckim sołtysom Mikołajowi Vlosniczar i Hermanowi. Akt lokacyjny uposażył sołectwo i określił przywileje oraz powinności sołtysów. Akt lokacyjny nie wymieniał nazwy wsi, a jedynie nazwę rzeki, nad którą wieś lokowano - Szczytnice dziś Sitniczankę. Jeszcze w roku 1547 wieś funkcjonowała pod niemiecką nazwą Bynarhaw.
W Binarowej znajduje się na cmentarzu głównym cmentarz wojenny gdzie grzebani byli polegli żołnierze austriaccy.
Kościół Michała Archanioła w Binarowej to późnogotycki kościół parafialny, który jest jednym z najcenniejszych zabytków Pogórza Ciężkowickiego.
Pierwszy kościół drewniany został zbudowany około 1400 roku (wspomina o nim Jan Długosz). Spłonął pod koniec XV wieku. Obecnie istniejąca świątynia została wybudowana około 1500 roku. Nie wiadomo, kiedy dokładnie odbyło się jej poświęcenie i konsekracja. W ciągu następnych stuleci przeprowadzono szereg konserwacji mających na celu zachowanie tego obiektu w jak najlepszym stanie. W 1908 roku poważnie zniekształcono świątynie m.in. poprzez zmianę pokrycia dachów (gont zastąpiono blachą miedzianą), szalunek gontowy ścian zastąpiono deskowaniem, a zaskrzynienia w nawie podparto arkadami filarowymi, a od 1992 roku podjęto zabiegi renowacyjne mające przywrócić jej pierwotny wygląd.
Więcej
Kościół jest jednonawowy, konstrukcji zrębowej z drewna jodłowego, z wieżą od zachodu z 1596 roku konstrukcji słupowo-ramowej (najstarsza znana drewniana wieża przykościelna). W latach 1602-1608 świątynię wzbogacono o wieżyczkę na sygnaturkę. W latach 1641-1650 świątynię gruntownie przekształcono: powstała kaplica pw. Aniołów Stróżów, przebudowano chór muzyczny, powiększono otwory okienne, wykonano nową polichromię. Wnętrze świątyni nakryte jest stropami płaskimi. W nawie, kaplicy i zakrystii znajdują się nadwieszone nad tymi pomieszczeniami chóry muzyczne.
W skład wyposażenia kościoła wchodzą: płaskorzeźby świętych w ołtarzach bocznych, ołtarz główny, wzorowany na ołtarzu głównym z kościoła parafialnego w Bieczu z figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem z około 1430 roku, kamienna chrzcielnica z 1522 roku, gotycki dzwon z XV wieku wiszący na neogotyckiej dzwonnicy z 1901 roku, gotyckie rzeźby (pozostałość ołtarza Czterech świętych Dziewic), ozdobne okucia drzwi prowadzących z kruchty do nawy, bogato rzeźbione ławki, konfesjonały pokryte malowidłami, tron celebransa, ambona.
Pod względem wartości historyczno-artystycznej kościół w Binarowej należy do najcenniejszych i najlepiej wyposażonych budowli tego typu zachowanych w Europie środkowej.
(http://pl.wikipedia.org)
Uzasadnienie wpisu na Listę światowego Dziedzictwa UNESCO: harmonijne połączenie walorów historycznych, architektonicznych i artystycznych, najcenniejsza polichromia spośród wszystkich drewnianych kościołów Małopolski.
W ramach programu Otwarty Szlak Architektury Drewnianej realizowanego przez Małopolską Organizację Turystyczną kościół udostępniony jest dla zwiedzających wraz z przewodnikiem od 15 maja do 15 października w piątki (godz. 12.00-16.00), w soboty (godz. 10.00-14.00) i w niedziele (godz. 12.00-16.00). W pozostałe dni można zwiedzać kościół po wcześniejszym uzgodnieniu lub zgłoszeniu się po przyjeździe. Klucz od kościoła znajduje się na plebanii, w wikarówce i u kościelnego (biały dom za rzeką). W czasie nabożeństw nie można zwiedzać kościoła. Strona internetowa parafii: www.binarowa.wiara.org.pl
Z Bianarowej wracamy na drogę nr 28 i jedziemy nią w kierunku Jasła. Mijamy Jasło tą samą drogą, następnie mijamy Krosno i jedziemy dalej, aż do skrzyżowania z drogą nr 9, w którą skręcamy w lewo. Po prawie 7 kilometrach skręcamy w drogę lokalną w prawo i przez Iskrzynię dojeżdżamy do Haczowa. Do pokonania mamy około 60 kilometrów.
Haczów - wieś rozciąga się na długości 7 km wzdłuż rzeki Wisłok i zajmuje powierzchnię ok. 25 km2. Pierwsze pisemne wzmianki o Haczowie pochodzą z 1352 roku, kiedy Kazimierz III Wielki wydał przywilej lokacyjny dla kolonii "Haczow", zakładanej na prawie magdeburskim. 7 lutego 1388 roku dokument lokacyjny potwierdził Władysław Jagiełło w czasie pobytu w Sandomierzu, (powołując się na Kazimierza Wielkiego, jako tego, który sołtysowi Janowi wystawił pierwszy dokument lokacyjny) i utworzył w Haczowie parafię rzymskokatolicką.
Więcej
Archeolodzy odkryli w Haczowie przy kościele pochówki z końca XIV lub początku XV wieku, co świadczy o wielkości tej miejscowości w tych czasach. Z tego też okresu pochodzi pieta ukoronowana przez Jana Pawła II w 1997 roku w Krośnie.
W 1624 roku wieś została znacznie zniszczona przez Tatarów, ocalał m.in. kościół. W tym okresie przez wieś przetoczyły się również liczne epidemie cholery, a w 1698 roku zniszczeń dokonał pożar.
Po I rozbiorze Polski w 1772 roku Haczów znalazł się w zaborze austriackim. W tymże roku nastąpiła likwidacja przykościelnego cmentarza w związku z nowymi przypisami dotyczącymi walki z epidemiami.
W Haczowie warto zobaczyć stary park podworski z zabudowaniami, murowaną oficynę z XVIII wieku, kaplicę z 1820 roku, drewniany szpital z końca XIX wieku, pomnik poległych w obu wojnach, a także cmentarz, na którym są klasycystyczne nagrobki kamienne; podkomorzego Adama Rosnowskiego z roku 1849 i jego żony z Urbańskich Rosnowskiej (zm. 1845 roku), w kształcie słupa zwieńczonego urną.
Najważniejszym zabytkiem Haczowa jest drewniany gotycki Kościół Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła, zbudowany pod koniec XIV wieku.
Kościół w Haczowie jest największym gotyckim drewnianym kościołem w Europie i jednocześnie najstarszym kościołem drewnianym konstrukcji zrębowej w Polsce.
Jest to drewniany gotycki kościół o konstrukcji zrębowej, zbudowany pod koniec XIV wieku (najprawdopodobniej w 1388 roku), rozbudowany w 1624 roku (budowa 25 metrowej wieży izbicowej, niezależnej od kościoła, wieżyczki na sygnaturkę, sobót, wykonanie kolistych otworów okiennych w nawie, budowa ziemnego wału obronnego) i w latach 1784-1789 (m.in. powiększenie zakrystii, budowa nowych sobót).
Więcej
Wnętrze zdobi unikalna polichromia figuralna z 1494 roku (najprawdopodobniej najstarsza polichromia tego typu w Europie, stanowi też największy piętnastowieczny zbiór malowideł figuralnych w Polsce), oraz późniejsza z około 1864 roku. Bardzo cenne w kościele są też: barokowy ołtarz główny z końca XVII wieku, nastawy ołtarzowe, sprzęty z XVII - XVIII wieku, gotyckie rzeźby z XV wieku, w tym najcenniejsza Pieta z 1400 roku, malowane krzyże konsekracyjne z I połowy XV wieku, kamienna chrzcielnica z XVI wieku, gotyckie portale, szczególnie jeden z misternymi okuciami drzwi.
W czerwcu 2006 roku rozpoczęła się wymiana gontów dachowych świątyni, których całkowita powierzchnia wynosi 1,5 ha. Koszt wymiany gontów oszacowano na ponad 100 tysięcy euro.
Kościół znalazł się na wizerunku monet: 2 i 20 złotowych wyemitowanych przez Narodowy Bank Polski 13 września 2006.
Uzasadnienie wpisu na Listę światowego Dziedzictwa UNESCO - najstarszy, największy i najlepiej zachowany gotycki kościół drewniany konstrukcji zrębowej w Europie, praktycznie niezmieniony pod względem konstrukcyjnym, z bogatym wystrojem malarskim i rzeźbiarskim; czytelne nawarstwienia form architektonicznych i dekoracyjnych od XV do XIX wieku.
Przed nami ostatni etap naszej wyprawy. Z Haczowa wracamy do drogi nr 9, skręcamy w prawo i jedziemy aż do połączenia z drogą 886, w którą skręcamy również w prawo i dojeżdżamy aż do miejscowości Blizne. Do pokonania mamy około 20 kilometrów.
Blizne znajduje się 4 kilometry na północny zachód od Brzozowa. Została ulokowana w tym miejscu przez Kazimierza Wielkiego w 1366 roku. Przez wieś przepływa rzeka Stobnica.
Przy drodze łączącej Blizne z Golcową na Górze św. Michała (423 m), w otoczeniu drzew znajduje się kaplica świętego Michała Archanioła. Z miejscem tym wiąże się legenda o napadzie Tatarów i cudownym ocaleniu ludzi, którzy tu szukali schronienia.
Liczne hordy Tatarów, które w 1624 roku napadały na tamte tereny, paliły wsie biorąc wielu ludzi w jasyr, dotarły do Bliznego. Część mieszkańców schroniła się na wzgórzu i odpierała ataki najeźdźców, modląc się o cudowne ocalenie. Rozpętała się burza i ludzie ujrzeli spływające z nieba zastępy uzbrojonych aniołów - rycerzy w białych szatach, którym przewodził sam święty Michał Archanioł. Tatarzy widząc to, przerazili się i pouciekali. Na pamiątkę tego cudownego wydarzenia wybudowano na wzniesieniu drewnianą kapliczkę pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Kapliczkę wzniósł prawdopodobnie ks. Jan Józef Nałogowski, proboszcz miejscowy, w 1atach 1670-1684, realizując ślub złożony przez ówczesnego duszpasterza w czasie najazdu Tatarów.
W 1750 roku kapucyni uzyskali pozwolenie na osiedlenie się na Górze św. Michała. Wtedy też rozpoczęła się budowa murowanego kościoła, do którego kamień węgielny został wzięty z drewnianej kaplicy. W 1788 r. nastąpiła kasacja klasztoru i kościoła, budynki zostały sprzedane i rozebrane, ale kult świętego Michała Archanioła trwał dalej. W 1877 roku ksiądz Józef Januszkiewicz postawił kaplicę dokładnie w miejscu dawnego kościoła, a wokoło posadził modrzewie. W tym stanie kaplica przetrwała do dnia dzisiejszego.
Najcenniejszym zabytkiem w Bliznem jest Kościół Wszystkich świętych
Jest to unikatowy w skali światowej zespół kościelno - plebański, usytuowany na pagórku otoczonym starodrzewem. Drewniany kościół parafialny Wszystkich świętych o charakterze obronnym, powstał najprawdopodobniej w XV lub XVI wieku (zapewne przed 1470 rokiem), w stylu gotyckim. W I połowie XVII wieku dobudowano do niego wieżę, a na początku XIX wieku rozebrano okalające soboty. W latach 1964-1980 obiekt został gruntownie odrestaurowany.
Więcej
Kościół zbudowany jest na zrąb z jodłowych bali. Zastosowano w nim pierwotnie, charakterystyczny dla średniowiecznego ciesielstwa małopolskiego, system więźbowo-zaskrzynieniowo-zaczepowy. Od zachodu przylega do niego masywna dzwonnica z nadwieszoną izbicą. Bryła świątyni pokryta jest gontami. Teren kościoła otoczony jest drewnianym ogrodzeniem z murowanymi kapliczkami.
Wnętrze składające się z kruchty, kwadratowej nawy i prezbiterium ma bogaty, kolorowy wystrój. Zdobią go bezcenne polichromie z około 1550 roku, 1649 i 1700 roku, o trzech różnych dekoracjach malarskich.
W wyposażeniu kościoła wyróżniają się: ołtarz główny z 1700 roku, dwa późnobarokowe ołtarze boczne z XVII wieku (lewy z rzeźbą Madonny z XVI wieku - pozostałość późnogotyckiego tryptyku), późnorenesansowa ambona z 1604 roku, chrzcielnica z I połowy XVIII wieku, belka tęczowa z barokową Grupą Pasji.
Uzasadnienie wpisu na Listę światowego Dziedzictwa UNESCO - doskonale zachowana substancja architektoniczna, niezwykle bogate wyposażenie ruchome, unikatowy zespół malowideł ściennych o wybitnych walorach artystycznych oraz unikalne otoczenie - m.in. zespół dziewiętnastowiecznych zabudowań plebańskich.
świątynia jest zazwyczaj zamknięta i na zwiedzanie dobrze jest się umówić wcześniej - tel. (013) 430 56 00.
powrót