Tym razem chcę zaproponować Państwu wycieczkę inną od poprzednich. Połączymy w niej spacer po Warszawie i wycieczkę po jej okolicach. A trasę wyznaczy nam sam Fryderyk Chopin.

(http://pl.chopin.nifc.pl) Fryderyk Chopin urodził się w Żelazowej Woli na Mazowszu, gdzie ojciec Fryderyka - Mikołaj - był guwernerem w majątku hrabiostwa Skarbków. Data urodzin kompozytora jest niepewna, gdyż według rodzinnej tradycji chłopiec przyszedł na świat 1 marca, natomiast w księdze parafialnej widnieje data 22 lutego 1810 roku. Kilka miesięcy później Chopinowie przenieśli się do stolicy.

Ojciec Fryderyka – Mikołaj Chopin – był Francuzem. W wieku 16 lat przyjechał do Polski i osiadł tu na stałe. Był nauczycielem języka francuskiego i wychowawcą. Matka – Justyna z Krzyżanowskich zajmowała się dziećmi i była ich pierwszą nauczycielką gry na fortepianie. Fryderyk miał trzy siostry: starszą Ludwikę oraz dwie młodsze, Izabellę i Emilię.

Fryderyk, nazywany w domu Fryckiem, bardzo wcześnie ujawnił swoje uzdolnienia muzyczne. W wieku 6 lat rozpoczął systematyczną naukę muzyki i publiczne występy. Grywał na salonach arystokracji i brał udział w koncertach dobroczynnych, stając się ulubieńcem publiczności i atrakcją przyjęć.

Jako szesnastolatek rozpoczął studia w Szkole Głównej Muzyki. Ukończył je w 1829 roku ze znamienną oceną profesora Józefa Elsnera: „szczególna zdatność, geniusz muzyczny”.
Chopinowie starannie pielęgnowali polskie tradycje. Utrzymywali też żywe kontakty towarzyskie, dzięki czemu młody i ciekawy świata Fryderyk bywał nie tylko na warszawskich salonach ale też odbywał liczne podróże po kraju. Patriotyzm otoczenia i muzyka ludowa miały ogromny wpływ na jego talent.

W październiku 1830 roku Fryderyk Chopin po raz ostatni wystąpił przed warszawską publicznością, a jesienią następnego roku osiadł w Paryżu. Przez kolejne dwadzieścia lat swego niezwykle aktywnego życia, komponował, koncertował i nauczał, zyskując europejski rozgłos. Ogromnie dużo podróżował. Przyjaźnił się z wybitnymi muzykami swego pokolenia, między innymi Franciszkiem Lisztem i Vincenzo Bellinim.

Fryderyk Chopin zmarł 17 października 1849 roku. Pochowano go na paryskim cmentarzu Père-Lachaise, lecz jego serce, zgodnie z ostatnią wolą kompozytora wróciło do Warszawy.

Co prawda tuż po narodzinach syna Chopinowie przenieśli się do stolicy, jednak mały Frycek często odwiedzał mazowieckie dwory i malownicze wioski. Podczas spędzanych na wsi letnich wakacji (m.in. w Szafarni, Antoninie, Sannikach) z ogromnym zainteresowaniem przysłuchiwał się miejscowym pieśniom, notował teksty i melodie. Z pasją uczestniczył w obrzędach i muzykował z wiejskimi grajkami. Ślady tego folkloru odnajdujemy w wielu późniejszych utworach.

Naszą wycieczkę śladami sławnego kompozytora zaczynamy oczywiście w miejscu jego urodzenia, w Żelazowej Woli.

(Fot. P. Kucharski) Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1579 roku z akt grodzkich, gdzie jako właścicieli Żelazowej Woli wymieniono Mikołaja i Piotra Żelazo. Pod koniec XVIII wieku właścicielami byli Łuszczewscy a potem Paproccy. Od tych ostatnich w 1802 roku wieś zakupiła rodzina hrabiów Skarbków (Kacper i Ludwika) i zamieszkała w dworze z dwiema oficynami (budynek w kształcie podkowy; obecny 'dworek' to wschodnia oficyna). Guwernerem ich dzieci był Mikołaj Chopin.

1 marca (lub 22 lutego) 1810 urodził się Fryderyk, jako drugie dziecko Chopinów. Rodzina Chopinów mieszkała w oficynie dworu do 1 października 1810 kiedy to przeniosła się na stałe do Warszawy. W 1812 dwór Skarbków spłonął, z czego ocalały dwie oficyny. W 1818 roku Ludwika Skarbek odsprzedała Żelazową Wolę synowi Fryderykowi zachowując prawo do korzystania z dworu i oficyny do swej śmierci. W 1825 roku odkupił dwór od brata Fryderyka najmłodszy syn Michał Skarbek i mieszkał tam do końca życia. Korzystał z w oficyn gdyż dwór po spaleniu nie nadawał się do zamieszkania. Coraz większe kłopoty finansowe przyczyniły się do samobójstwa Michała Skarbka. W roku 1834 powiesił się we dworze na postronku z końskiego włosia.

W 1834 roku Skarbkowie odsprzedali Żelazową Wolę Szubertom, a ci Peszlom. Kolejnym właścicielem w latach 1859-1879 był Adam Towiański. Od 1879 dwór pozostawał w rękach Aleksandra Pawłowskiego, który w miejscu urodzenia Chopina urządził magazyn gospodarczy. W 1894 roku z inicjatywy rosyjskiego kompozytora Milija Bałakiriewa odsłonięto w parku Pomnik Fryderyka Chopina według projektu Bronisława Żochowskiego.

Podczas I wojny światowej spłonęła prawa oficyna dworu. W 1928 roku Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Domu Chopina i Komitet Chopinowski z Sochaczewa kupiły oficynę i 3 ha ziemi wokół budynku za 40000 zł od Rocha Szymaniaka, który był właścicielem terenu od 1918 roku. Podczas II wojny światowej stacjonowali w dworku żołnierze niemieccy, pod koniec wojny znajdował się tam szpital.

Od maja 2010 roku zwiedzający mogą oglądać wyremontowany dworek, odświeżoną ekspozycję muzealną i odrestaurowany park. Wybudowano też dwa nowoczesne pawilony obsługi turystów. W pierwszym z nich mieści się kawiarnia, sklep i sala multimedialna, w drugim restauracja i sala przeznaczona do organizacji koncertów, konferencji i pokazów filmów.

Zwiedzający rozpoczynają wizytę od filmu, a następnie otrzymają przewodniki audio, które poprowadzają ich przez park do dworku. Ekspozycja dworku po rewitalizacji została podzielona na dwie części, odpowiadające ich pierwotnemu charakterowi: mieszkalną i gospodarczą. Zwiedzający znajdą tu, między innymi, dwa wydruki dokumentów związanych z narodzinami kompozytora, pokazujące rozbieżności wokół daty urodzin Fryderyka Chopina. Są też portrety rodziny Chopina i rękopis nut poloneza g-moll.

Poważnym przedsięwzięciem było odnowienie parku: posadzenie kilkuset nowych roślin, położenie pod ziemią 120 kilometrów rur nawodnienia i 30 kilometrów kabla elektrycznego oświetlenia, umożliwiającego korzystanie z parku także po zachodzie słońca. Park, podobnie jak wszystkie budynki, jest przystosowany dla niepełnosprawnych.

W sezonie letnim od maja do września, w każdą niedzielę o godzinie 12.00 i 15.00 w Żelazowej Woli odbywają się koncerty.

Z Żelazowej Woli wyruszamy do Brochowa. Skręcamy w lewo w drogę nr 580 i dojeżdżamy nią do ronda, na którym skręcamy w prawo, a następnie (zaraz po minięciu torów kolejowych) na skrzyżowaniu znowu w prawo, w ulicę Wyszogrodzką. Jedziemy cały czas prosto, aż do Brochowa. Do przejechania mamy niecałe 12 kilometrów.

Pierwsza wzmianka o Brochowie pochodzi z 1113 roku i dotyczy drewnianego kościoła pobudowanego kilkanaście lat wcześniej. W XII wieku wieś była własnością Oltona, Wojewody Mazowsza i Kujaw. Olton zapisał Brochów opatom z Czerwińska. W 1304 roku Bolesław II przekazał tę miejscowość w lenno rycerzowi Janowi Sówce z rodu Przewdziców.
Na przełomie XVI i XVII wieku wieś stała się własnością rodziny Lasockich, herbu Dołęga.
W 1666 roku król Jan Kazimierz nadał wsi prawa miejskie, lecz lokacja nie doszła do skutku i Brochów nie uzyskał statusu miasta.

Wieś jest silnie związana z rodziną Fryderyka Chopina. W chwili urodzin Chopina ŻelazowaWola leżała w parafii Brochów. W kościele brochowskim brali ślub rodzice kompozytora i później jego siostra Ludwika. Sam kompozytor był ochrzczony w Brochowie. W archiwum parafialnym można obejrzeć kopie dokumentów - metryki ślubu Mikołaja Chopina i Justyny Krzyżanowskiej (rodziców Chopina), metryki ślubu siostry kompozytora ­Ludwiki z Józefem Jędrzejewiczem i metryki urodzenia oraz chrztu Fryderyka Chopina. 

Kościół pod wezwaniem Św. Rocha i Św. Jana Chrzciciela w Brochowie to unikalny w skali Europy kościół łączący funkcje sakralne z obronnymi. Ma trzy wieże, otoczony jest murem z pięciobocznymi bastionami na narożach i otworami strzelniczymi. Zbudowany był w latach 1551-1561 w stylu gotycko-renesansowym. Został poważnie zniszczony w czasie I i II wojny światowej. We wnętrzu znajduje się pamiątkowa tablica poświęcona Chopinowi. Przed kościołem stoi rzeźba Św. Rocha z XIX wieku. 

Opuszczamy Brochów drogą lokalną w kierunku północnym. Dojeżdżamy do trasy nr 50 Wyszogród-Sochaczew i skręcamy w lewo – na Sochaczew. Jedziemy nią aż do skrzyżowania z drogą nr 577, w którą skręcamy w prawo, na Gąbin. Po około 20 kilometrach dojedziemy do miejscowości Sanniki. Razem do przejechania mamy 34 kilometry.

(http://pl.wikipedia.org) Sanniki to typowa osada na Mazowszu położona pomiędzy Pojezierzem Gostynińskim, Równiną Kutnowską, Puszczą Kampinoską i Doliną Wisły. Spośród wielu innych wsi mazowieckich wyróżnia się bogactwem kulturowym. Sanniki są aktywnym ośrodkiem chopinowskim i centrum miejscowego folkloru. Specyficzny i wyjątkowy charakter tego regionu kształtował się przez stulecia, obecnie żyzne ziemie sannickie są zagłębiem tradycyjnego polskiego rolnictwa i miejscem gdzie można zapoznać się z "żywym" folklorem, który zanika w innych rejonach Mazowsza. Do dziś zachowanych jest wiele miejsc, gdzie czas zatrzymał się w szumie mazowieckich wierzb.

Największą atrakcją turystyczną na terenie gminy Sanniki jest Zespół Pałacowo-Parkowy im. Fryderyka Chopina. Pałac w Sannikach to dawna własność Pruszaków, a później Dziewulskich. W okresie średniowiecza Sanniki, podobnie jak i inne wsie ziemi gostynińskiej były jedną z osad służebnych książąt płockich. W Sannikach przebywali bardzo często dwaj młodzi książęta z linii płockiej, synowie Władysława I - Ziemowit VI i Władysław II Rawski. Książę Ziemowit VI 1 stycznia 1462 r. zmarł w Sannikach, prawdopodobnie otruty przez Gotarda z Rybna. W lutym tego roku podobny los spotkał Władysława II. Zdążył on jednak przed śmiercią nadać Sanniki wraz z całą ziemią gostynińską swej matce, księżnej Annie.

Z 16 stycznia 1775 r. pochodzi pierwszy, zachowany opis sannickiego dworu. Zgodnie z nim był to mieszkalny dwór drewniany o łamanym dwuspadowym dachu otoczony ogrodem z lipową aleją. Na początku XIX w. Sanniki stały się własnością rodziny Pruszaków. Od 1808 r. nowym właścicielem Sannik został Aleksander Pruszak. Zajął się on przebudową sannickiego dworu, do którego od strony traktu Sochaczew - Gąbin, przez murowaną bramę prowadziła aleja dojazdowa wysadzana kasztanami. Wkrótce wokół dworu powstał duży park i ogród. Obecny wygląd i kształt pałac zawdzięcza architektowi Władysławowi Marconiemu. Neoklasycystyczny pałac wybudowano w 1910 roku dla Antoniny z Natansonów i Stefana Dziewulskich.

Przygoda Sannik z Chopinem rozpoczęła się latem 1828 r., kiedy młody Fryderyk Chopin spędzał wakacje w Sannikach, u swojego szkolnego kolegi Konstantego Pruszaka. Na frontowej ścianie noeoklasycystycznego pałacu widnieje tablica upamiętniająca ten pobyt. Wmurowali ją w roku 1925 ówcześni właściciele pałacu Antonina i Stefan Dziewulscy.

Miłośnicy muzyki Chopina mają możliwość kontemplowania muzyki Mistrza w przypałacowym parku, to tutaj na wakacjach u przyjaciela osiemnastoletni Chopin przerobił swoje "Rondo C-dur" na dwa fortepiany. Chopin był tutaj i nie ulega wątpliwości fakt, że bogaty w ludowe tradycje region sannicki zainspirował jego twórczość.

Od 1981 r. od lutego do października, odbywają się tutaj koncerty chopinowskie połączone z recytacją pięknej poezji polskiej. W lutym i w październiku koncerty organizowane są w niedziele najbliższe dacie urodzin i śmierci F. Chopina, natomiast w pozostałe miesiące - w każdą pierwszą niedzielę miesiąca.

W Sannikach występują najwybitniejsi pianiści polscy i zagraniczni.
Przybywają tu wielbiciele muzyki i poezji z Warszawy, Łodzi, Płocka, Gostynina, całej środkowej Polski.

Sannicki pałac jest Ośrodkiem Pamięci Fryderyka Chopina, a wspomniane koncerty i stojący w parku pomnik Chopina, upamiętniają pobyt wielkiego kompozytora w Sannikach w roku 1828 r.

We wnętrzu Pałacu znajduje się sala koncertowa oraz niewielkie muzeum pamięci po wielkim kompozytorze.

W przypałacowym parku znajdują się  piękne aleje lipowe, grabowe i kasztanowe, okazy wiązów piramidalnych. Rośnie tu także miłorząb japoński, nazywany przez mieszkańców Sannik "palmą Chopina".

W parku występują liczne okazy drzew w tym niektóre uznane za pomniki przyrody. Drzewostan parku stanowią wiązy, dęby błotne, kasztanowce, sosny czarne, chojny kanadyjskie, brzozy, buki, jesiony, świerki i graby.

Wiekowe drzewa "pamiętają" pobyt Chopina w Sannikach, więc spacer w sannickim parku może dostarczyć szczególnych przeżyć.

W 1908 roku Stefan Celichowski wykonał i zrealizował projekt ogrodu dworskiego w Sannikach. Park był wielokrotnie uzupełniany i zmieniany kompozycyjnie i funkcjonalnie. W ten sposób można podziwiać pozostałości wspomnianego w opisie z 1775 roku szpaleru lipowego. W I połowie XVIII wieku na terenie Polski modne stały się rozwiązania charakterystyczne dla późnego baroku. Stąd w rozwiązaniu ogrodowym pojawił się wgłębnik, być może z ozdobnym parterem, zamknięty z trzech stron szpalerem lipowym. Taki element przestrzenny budowano zazwyczaj w bezpośredniej bliskości dworu. Na koniec XVIII wieku datowana jest aleja kasztanowców.

Niestety w 2010 roku Pałac w Sannikach jest zamknięty dla zwiedzających z powodu remontu.

Z Sannik wracamy do Warszawy, ale nieco nietypową trasą, ponieważ po drodze odwiedzimy jeszcze Milanówek, gdzie w kościele  św. Jadwigi przechowywano serce kompozytora podczas II wojny światowej.

Wracamy tą samą trasą, na rondzie skręcamy w stronę Sochaczewa. W Sochaczewie wyjeżdżamy na trasę poznańską w kierunku Warszawy. Dojeżdżamy nią do Błonia, w którym skręcamy w prawo, na Grodzisk Mazowiecki. W Grodzisku skręcamy w lewo, w ulicę Królewską, która doprowadzi nas do Milanówka. Razem do pokonania mamy około 70 kilometrów.

Historia osadnictwa na terenie dzisiejszego Milanówka sięga epoki brązu. W XV wieku istniała tu osada o nazwie Milanów lub Milanowo.

Dzieje współczesnego Milanówka rozpoczęły się w 1899 r., kiedy właściciel majątku Milanówek, Michał Lasocki, utworzył spółkę, która dokonała podziału folwarku milanowskiego na działki i rozpoczęła pozyskiwanie osadników, głównie wśród mieszkańców Warszawy.

Od początku swego istnienia Milanówek był przede wszystkim letniskiem dla zamożnych mieszkańców Warszawy, którzy stawiali tu wystawne domy letniskowe, które często, gdy właściciele postanawiali przenieść się na stałe, zamieniały się w okazałe wille. Najsłynniejszym letnikiem z pierwszych lat był Bolesław Prus. Stałym mieszkańcem miasteczka był m.in. rzeźbiarz Jan Szczepkowski.

W okresie międzywojennym rozwijała się, dominująca do dziś w starszej części miasta, architektura willowa. W latach 20. powstała Centralna Doświadczalna Stacja Jedwabnicza, po wojnie przekształcona w Zakłady Jedwabiu Naturalnego "Milanówek".

W czasie II wojny światowej w kościele św. Jadwigi w Milanówku przechowywano przez ponad rok (od 9 września 1944 roku) przeniesioną z Kościoła Świętego Krzyża na Krakowskim Przedmieściu urnę z sercem Fryderyka Chopina.

Świątynia powstała w latach 1910-12, a plac pod budowę podarował Michał Lasocki. Architekt Tadeusz Okoń połączył w budowli formy romańskie i gotyckie - przetworzone w duchu wczesnego modernizmu. Obecny kształt świątynia ma od rozbudowy w latach 1947-49 według projektu Stanisława Leszczyńskiego. Uwagę zwróci podcienie przed fasadą wsparte na dwóch spiralnych kolumnach z kamienia.

W czasie trwania powstania warszawskiego do Milanówka przeniosły się najważniejsze organy Polskiego Państwa Podziemnego, co zyskało mu przydomek "małego Londynu" i status faktycznej stolicy wolnej Polski.

Z Milanówka wracamy do Warszawy. Do przejechania mamy około 30 kilometrów.

(http://pl.wikipedia.org) W Warszawie rozpoczynamy drugi etap naszej wyprawy śladami Fryderyka Chopina. Fryderyk Chopin jest bez wątpienia najbardziej znanym Warszawiakiem. Spędził tu 20 pierwszych lat swego życia. Tu uczył się muzyki, zdobywał ogładę i dawał pierwsze koncerty. O cudownym dziecku pisały warszawskie gazety. Spacerując ulicami miasta trafiamy na miejsca, w których mieszkał lub bywał. W Warszawie znajduje się najbogatsza na świecie kolekcja chopinianów.

Wyruszamy z placu Krasińskich. Stał tu budynek Teatru Narodowego, gdzie w marcu 1830 r. Fryderyk Chopin, zaprezentował swój Koncert f-moll. Tu też, w październiku 1830 roku odbył się ostatni, pożegnalny występ artysty przed jego wyjazdem z kraju. Chopin grał tym razem nowy Koncert e-moll.

Zlikwidowany po powstaniu listopadowym teatr był ośrodkiem życia artystycznego stolicy Dziś na tym miejscu stoi gmach Sądu Najwyższego i Pomnik Powstania Warszawskiego.

Na placu Krasińskich znajduje się jedna z chopinowskich ławeczek multimedialnych. Ławki wykonano z polerowanego czarnego kamienia. Na każdej z nich znajduje się schematyczna mapka z trasą spaceru oraz krótki opis miejsca (w języku polskim i angielskim) oraz tzw. fotokod, czyli złożony z figur geometrycznych i znaczków mały obrazek. Jego „magia” ujawnia się, gdy zrobimy mu zdjęcie telefonem komórkowym –  automatycznie uzyskujemy bowiem darmowy dostęp do zbioru multimediów. Na telefon możemy ściągnąć krótkie utwory Chopina, zdjęcia z jego pobytu w stolicy, a także informacje o dziełach, życiu czy podróżach kompozytora.

Ruszamy w kierunku Wisły ulicą Miodową, na której skupiało się życie towarzyskie stolicy. Tutejsze kawiarnie „Pod Kopciuszkiem” „Dziurka” i „Honoratka” były miejscami spotkań artystów i młodzieży. Rozprawiano na tematy kulturalne i polityczne – w patriotycznym duchu. Fryderyk bywał tu niemal codziennie, odwiedzając znany skład nut Antoniego Brzeziny, wydawcy jego pierwszych kompozycji. Istniejąca dziś na rogu ul. Kapitulnej restauracja „Honoratka”, nazwą swą przywołuje pamięć dawnej kawiarni, którą po powstaniu listopadowym, podobnie jak i dwie pozostałe – zamknięto.

Z ulicy Miodowej skręcamy w stronę Starego Miasta. W miejscu, gdzie dziś jest plac nad tunelem Trasy WZ, znajdowało się niegdyś Konserwatorium Muzyczne, gdzie Fryderyk Chopin, studiował kompozycję. Konserwatorium zajmowało niegdyś budynki klasztoru i kościoła zakonu panien bernardynek. Pierwszym rektorem tej uczelni był Józef Elsner. W roku 1826 połączono ją ze Szkołą Główną Muzyki, stanowiącą część Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1826-1829 Chopin, pod kierunkiem Elsnera, studiował tu kompozycję.

Wracamy do ulicy Miodowej i skręcamy w ulicę Kozią. Ta wąska uliczka była w czasach Chopina ważnym szlakiem komunikacyjnym. Tu, w kawiarni „U Brzezińskiej” najchętniej bywał Chopin i cała brać studencka. Była tu prasa krajowa i zagraniczna oraz kelnerki w ludowych strojach.

Z Koziej wychodzimy na Krakowskie Przedmieście. Tutaj, pod numerem 25  mieści się Pałac Wesslów, inne nazwy to pałac Ostrowskich lub Poczta Saska. Stąd, 2 listopada 1830 r. Fryderyk Chopin wyruszył dyliżansem w podróż po sławę - do Wiednia, i dalej - do Paryża. Zabrał ze sobą garść ziemi ojczystej, pamiętnik z wpisami znajomych i przyjaciół, nuty i listy polecające. Nigdy już nie wrócił do ojczyzny.

Pałac powstał w połowie XVIII w. Pierwszy znany jego widok znajduje się w obramieniu planu Warszawy z 1762 roku autorstwa Piotra Ricauda de Tirregaille. Najpierw późnobarokowy pałac stanowił własność generała Franciszka Jana Załuskiego, starosty grójeckiego. W 1761 roku sprzedał go Teodorowi Wesslowi, podskarbiemu koronnemu, który w 1764 roku sprzedał go Antoniemu Ostrowskiemu, biskupowi kujawskiemu, późniejszemu prymasowi. Pałac wielokrotnie zmieniał właścicieli.

W 1780 roku kupił go na użytek poczty Franciszek Ignacy Przebendowski - wojewoda pomorski i dyrektor poczty. Od tego czasu w pałacu mieściła się poczta przeniesiona z kamienicy Wasilewskich. Poczta znajdowała się tu do 1874 roku. Gdy w 1882 roku przystąpiono do poszerzania ulicy Trębackiej, zburzono narożną trzyokienną kamienicę przylegającą do pałacu. W następstwie tego gruntownie przebudowano pałac według projektu architektów Aleksandra Woydego i Władysława Marconiego ścinając narożnik i dając nową elewację od poszerzonej ulicy. Dobudowano też trzecie piętro. Od 1887 roku w pałacu mieściła się przez czas jakiś redakcja 'Kuriera Codziennego' i 'Tygodnika Ilustrowanego'.

W okresie międzywojennym miał tu siedzibę antykwariat 'Pałac Sztuki'. Rok 1944 rok przyniósł pożar budynku. Po wojnie przywrócono mu wygląd sprzed przebudowy w 1882 roku, rekonstrukcją kierował Jan Bieńkowski. Obecnie mieści się tu Prokuratura Apelacyjna i Instytut Wymiaru Sprawiedliwości.

Po przeciwnej stronie Krakowskiego Przedmieścia, na prawo od pomnika Adama Mickiewicza, znajduje się Pałac Radziwiłłów, który od 1993 roku jest rezydencją Prezydenta RP. 24 lutego 1818 roku ośmioletni Fryderyk Chopin po raz pierwszy wystąpił tu publicznie.

(Fot. Marcin Białek) Pałac Prezydencki jest najokazalszym gmachem przy Krakowskim Przedmieściu i jednocześnie największym z warszawskich pałaców. Pierwotnie wyglądał inaczej, swój zaś obecny wygląd i tradycyjną nazwę (Pałac Namiestnikowski) zyskał w XIX wieku podczas gruntownej przebudowy. Specyfiką tego gmachu jest fakt, że rzadko posiadał głównych mieszkańców, a głównie spełniał szereg funkcji publicznych.

Pierwotnie był to barokowy pałac w stylu rezydencji genueńskich, z pierwszym w Warszawie ogrodem typu włoskiego, schodzącym aż do rzeki Wisły (biegnącej w tamtych czasach u podnóża skarpy), przy którym znajdowała się przystań dla statków. Projektantem pałacu był Constantino Tencalla – ówczesny nadworny architekt króla Władysława IV, autor m.in. kolumny Zygmunta. Budowę rozpoczął w 1643 hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski, z przeznaczeniem na swoją warszawską rezydencję (jego główną siedzibą były Brody). Zmarł jednak w 1646, a prace dokończył jego syn, Aleksander.

Po śmierci Aleksandra, jego syn, Stanisław, sprzedał pałac w 1659 hetmanowi polnemu i marszałkowi wielkiemu koronnemu Jerzemu Sebastianowi Lubomirskiemu. Jednak już w 1674, pałac przeszedł w ręce Radziwiłłów z linii nieświeskiej. Za Radziwiłłów pałac był częstym miejscem zgromadzeń publicznych, uczt i balów. Jednym z bardziej znanych właścicieli pałacu był książę Karol Stanisław II Radziwiłł zwany Panie Kochanku, który jednak poróżniony z Czartoryskimi i królem Stanisławem Augustem Poniatowskim, przestał bywać w stolicy, a budynek w latach 1768-1778 został wynajęty Franciszkowi Ryxowi i zaadaptowany na teatr, w którym specjalną lożę miał także król. M.in. właśnie w tym budynku w 1778 odbyła się premiera pierwszej polskiej opery "Nędza uszczęśliwiona", skomponowanej przez Macieja Kamińskiego. W tym samym roku Radziwiłł pogodzony z Czartoryskimi wrócił do Warszawy, jednak budynek musiał niemal siłą przejmować z powrotem od artystów.

W czasie Sejmu Czteroletniego, w latach 1791-1792 pałac był siedzibą Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej.

Pałac pozostawał rezydencją Radziwiłłów do 1818, kiedy to został kupiony przez rząd Królestwa Kongresowego z przeznaczeniem na siedzibę namiestnika. Został wtedy gruntownie przebudowany w stylu klasycystycznym, a boczne, niskie skrzydła zostały dociągnięte do linii ulicy. Praktycznie tylko parter pozostał nienaruszony z powodu masywnych sklepień. Reszta korpusu została przebudowana, z zupełnie nową elewacją w porządku korynckim. Autorem przebudowy był Chrystian Piotr Aigner. Od tej pory pałac zwany jest Pałacem Namiestnikowskim, pomimo tego, że był siedzibą tylko pierwszego namiestnika, gen. Józefa Zajączka, do jego śmierci w 1826. Później, w czasach zaborów spełniał różne role. W 1821 r. od strony ulicy dostawiono, istniejące do dzisiaj, kamienne lwy – dzieło Camillo Laudiniego. Jego architektura zachowana jest do dzisiaj, pomimo tego, że główny korpus praktycznie całkowicie spłonął w wyniku pożaru w 1852. Odbudowany został w 1856. W lipcu 1870 w miejscu przeznaczonym na pomnik księcia Józefa Poniatowskiego wywieziony do Homla, odsłonięty został pomnik Iwana Paskiewicza.

W latach 1899-1901 z prawej strony pałacu wyburzono Pałac Tarnowskich i w jego miejscu postawiono, przylegający do Pałacu Namiestnikowskiego, gmach luksusowego hotelu Bristol.

W okresie rozbiorów, po śmierci gen. Zajączka pałac był wykorzystywany do rozmaitych celów. W okresie powstania listopadowego mieszkał w nim dyktator powstania gen. Józef Chłopicki oraz rezydował Rząd Narodowy. W 1856 w świeżo odbudowanym gmachu urządzono dla cara Aleksandra II wielki bal. W 1879 w jego największej sali – sali kolumnowej wystawiono po raz pierwszy w Warszawie obraz Matejki "Bitwa pod Grunwaldem".

Jeszcze w 1917 pomnik znienawidzonego przez Polaków namiestnika Paskiewicza został zburzony. W 1918 pałac został odnowiony i stał się oficjalną siedzibą premiera i rządu. Boczne skrzydła zajmowało Prezydium Rady Ministrów, zaś gmach główny wykorzystywany był do celów reprezentacyjnych.

Okres II wojny światowej pałac przetrwał wyjątkowo bez większych uszkodzeń, aczkolwiek jego wnętrza zostały przez Niemców przebudowane na luksusowy hotel z kasynem nazwany Deutsches Haus.

Po wojnie pałac został poddany remontowi i przebudowie, którą prowadzili Antoni Brusche i Antoni Jawornicki. Budynek służył Radzie Ministrów aż do jej przeniesienia do gmachu w Alejach Ujazdowskich. Później spełniał rolę reprezentacyjną, wykorzystywany do różnego rodzaju oficjalnych spotkań, szczególnie o charakterze uroczystym, np. wręczano tu nominacje profesorskie, urządzano noworoczne bale będące spotkaniem władzy z artystami itp. To właśnie w Pałacu Namiestnikowskim podpisano w 1955 Układ Warszawski, w 1970 układ o normalizacji stosunków PRL z RFN, natomiast w 1989 toczyły się w nim obrady Okrągłego Stołu.

W 1965 ustawiono przed pałacem pomnik księcia Józefa Poniatowskiego – kopię rzeźby duńskiego artysty-rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena w 1832, który pozostawił w Warszawie także wiele innych swoich dzieł, m.in. pomnik Kopernika. Pomnik Poniatowskiego został zniszczony w grudniu 1944 przez hitlerowców (znajdował się wtedy na Placu Saskim). Kopia pomnika została ufundowana i wykonana przez Duńczyków na podstawie modelu oryginału, który zachował się w muzeum Thorvaldsena w Kopenhadze i pierwotnie postawiona w 1951 przed Starą Pomarańczarnią w Łazienkach.

W 1990 rozpoczął się gruntowny remont pałacu z przeznaczeniem na siedzibę Prezydenta RP i jego kancelarii. Od tego czasu pałac posiada oficjalną nazwę – Pałac Prezydencki. Drugie piętro w całości zajmują prywatne apartamenty prezydenta i jego rodziny. Jako pierwszy zamieszkał w nim w 1994 prezydent Lech Wałęsa, przenosząc się z dotychczasowej siedziby prezydenta w Belwederze.

(Fot. Vindur) Idziemy dalej Krakowskim Przedmieściem. Za skwerem Hoowera, nieco cofnięty od pierzei ulicy, znajduje się Kościół Wizytek. W czasach Chopina odbywały się tu niedzielne msze dla uczniów Liceum Warszawskiego, na których 15-letni Fryderyk Chopin, wyróżniony funkcją „organisty licejskiego”, grywał na organach. Organy te to instrument oryginalny i choć przez lata jego piszczałki zastępowano nowymi, na dwóch, trzech z pewnością grywał jeszcze Chopin.

Siostry Wizytki sprowadziła z Francji do Polski Ludwika Maria Gonzaga. W 1654 wprowadziła zakonnice do przygotowanego dla nich niewielkiego, drewnianego klasztoru z kościołem. Kamień węgielny pod murowany kościół pod wezwaniem św. Józefa położył prymas Polski Wacław Leszczyński w 1664. Równolegle postępowała budowa klasztoru, w którym królowa była częstym gościem. Niedokończony kościół spłonął w 1695.

Dopiero w 1728 rozpoczęto budowę nowego kościoła w jego obecnym kształcie. Kościół ten projektował Karol Bay, fundatorką była Elżbieta Helena Sieniawska. W 1734 budowę przerwano z braku funduszów i w kilka lat później kontynuowano ją dzięki pomocy córki fundatorki, Marii Zofii Czartoryskiej i innych ofiarodawców, choć pod innym kierownictwem, gdyż Karol Bay zmarł w 1740. W 1754 zawalił się dach, co ponownie opóźniło budowę. Autorem zwieńczenia fasady i wielkiego ołtarza został Efraim Schroeger. Rzeźby na fasadzie i ambonie są dziełem Jana Jerzego Plerscha. Zarysowanie sklepień kościoła w 1765 spowodowało konieczność wymurowania skarp bocznych. 15 sierpnia 1761 odprawiono w kościele pierwszą mszę św., a konsekracji kościoła 20 września dokonał biskup kijowski Józef Andrzej Załuski.

Od tamtych czasów kościół przetrwał do dziś w niezmienionym stanie, przybywały jedynie pewne elementy we wnętrzu. Jeden z zabytków warszawskich nie zniszczonych w czasie II wojny światowej. Od 1960 roku aż do emerytury ksiądz i poeta - Jan Twardowski - był rektorem tego kościoła.

Fasada kościoła jest jednym z najciekawszych elementów budowli. Jej twórcą (poza zwieńczeniem) jest Karol Bay, który stworzył dzieło charakterystyczne dla okresu dojrzałego baroku. Falujący, jakby w ruchu będący mur podzielony parami kolumn, rozbudowany, łamany gzyms daje doskonałe efekty światłocieniowe i wzbogaca bryłę budowli. Zwieńczenie fasady jest nieco bardziej płaskie. Nad portalem herb Zakonu Wizytek - serce przebite strzałami, zwieńczone krzyżem. Jest to kościół jednonawowy z rzędami kaplic. Na końcu nawy znajduje się zamknięte prosto prezbiterium, przykryte sklepieniem kolebkowym z lunetami, opartym na pasach sklepieniowych. Nad kolumnami bardzo szerokie belkowanie, bogato urozmaicony gzyms. Delikatna dekoracja stiukowa o charakterze rokokowym głównie na łukach arkad otwartych do nawy.

W kościele znajduje się epitafium ks. Jana Twardowskiego w formie klęcznika z wyrytym jednym z ostatnich wierszy księdza-poety.

W latach 2009-2010 elewacje kościoła zostały poddane starannej konserwacji. Jednocześnie wycięto drzewa, zasłaniające fasadę kościoła od strony Krakowskiego Przedmieścia.

Tuż obok Kościoła Wizytek, na terenie Uniwersytetu Warszawskiego, znajduje się Pałac Kazimierzowski. W 1817 roku w pałacu ulokowano Liceum Warszawskie oraz, założony właśnie, Królewski Uniwersytet Warszawski. Tu, w prawej oficynie (Gmach Prorektorski), zamieszkali Chopinowie. Rodzice Fryderyka prowadzili tu wysoko ceniony pensjonat dla uczniów Liceum z rodzin ziemiańskich. Z wieloma z nich artysta przyjaźnił się całe życie. Na sławnych „czwartkach” bywało tu znakomite profesorskie grono. Tablica z portretem kompozytora, umieszczona na wschodniej ścianie prawej oficyny, przypomina, że: „W gmachu tym mieszkał Fryderyk Chopin w latach 1817-1827”.

Pałac, obecnie noszący nazwę Kazimierzowski, wzniesiony został w latach 1637-1641 jako pałac letni Villa Regia wg projektu włoskiego architekta Giovanni Trevano w stylu wczesnego baroku dla króla Władysława IV.

Dwukrotnie przebudowywany w latach 1652 i po 1660 po zniszczeniach potopu szwedzkiego według projektu Izydora Affaita starszego lub Tytusa Burattiniego. Nazwany został Pałacem Kazimierzowskim, na cześć fundatora króla Jana Kazimierza, dla którego pałac ten stał się ulubioną siedzibą. Opuszczony po 1667, stał się później własnością króla Jana III Sobieskiego. W 1695 budynek całkowicie został zniszczony przez pożar.

Od około 1724 własność króla Augusta II, w tym okresie powstaje brama wjazdowa od strony ul. Krakowskie Przedmieście, a na dziedzińcu osiem budynków koszarowych poprzecznie do fasady pałacu. W 1735 własność hrabiego Aleksandra Sułkowskiego - powstaje tu cegielnia, fabryka pieców i browar, a w latach 1737-1739 odbudowuje on pałac prawdopodobnie wg projektu Jana Zygmunta Deybla i Joachima Daniela Jaucha.

W roku 1765 lub 1766 nowym właścicielem zostaje Stanisław August Poniatowski, który lokuje tu Korpus Kadetów Szkoły Rycerskiej, po przebudowie wnętrz przez Dominika Merliniego. W 1794 po upadku insurekcji kościuszkowskiej szkoła ta zostaje zlikwidowana.

W 1814 pożar niszczy saskie budynki koszar przez pałacem i w 1816 na ich miejscu powstają początkowo dwa boczne pawilony projektu Jakuba Kubickiego. W tym roku też pałac staje się siedzibą Uniwersytetu Warszawskiego. Jednocześnie od 1817 do 1831 mieści się w nim Liceum Warszawskie. W latach 1818-1822 następuje rozbudowa o dwa równoległe do Krakowskiego Przedmieścia pawilony projektu Michała Kado.

W 1824 pałac zostaje gruntownie przebudowany w stylu klasycystycznym wg projektu prawdopodobnie Hilarego Szpilowskiego i Wacława Ritschela. Około 1820 roku powstają kolejne dwa pawilony przy samym budynku pałacu - północny i południowy. Następnie w latach 1840-1841 powstaje kolejny pawilon projektu Antoniego Corazziego, pierwotnie przeznaczony na siedzibę gimnazjum realnego, później Szkoły Głównej. Około roku 1863 przebudowano pawilony wg projektów Antoniego Sulimowskiego.

W latach 1891-1894 na dziedzińcu pałacu, pomiędzy bramą od strony Krakowskiego Przedmieścia a korpusem pałacu, powstaje gmach Biblioteki projektu Antoniego Jabłońskiego-Jasieńczyka i Stefana Szyllera, a w 1910 powstaje nowa brama wjazdowa.

W latach 1929-1931 dokonano przebudowy gmachu biblioteki, a w roku 1930 wzniesiony został gmach Auditorium Maximum wg projektu Aleksandra Bojemskiego. W okresie II wojny światowej pałac został zniszczony wraz z innymi budynkami uniwersyteckimi - ucierpiał zarówno w czasie obrony Warszawy w 1939 i w czasie powstania warszawskiego.

Po wojnie odbudowany w latach 1945-1954 według projektu Piotra Biegańskiego. Ostatecznie odbudowa całego kampusu zakończyła się w 1960 roku.

Budynek Pałacu Kazimierzowskiego obecnie mieści rektorat Uniwersytetu Warszawskiego, mieści się tutaj też Muzeum Historii UW. Po rewitalizacji budynku w roku 2006 budynek ten jest jednym z najlepiej się prezentujących na całym Trakcie Królewskim.

(Fot. Marcin Białek) Opuszczamy teraz Krakowskie Przedmieście i ulicą Królewską udajemy się w stronę placu Piłsudskiego, na którym znajdują się pozostałości Pałacu Saskiego.

W roku 1810 roku w Pałacu Saskim zamieszkała rodzina Chopinów, ponieważ ojciec Fryderyka otrzymał posadę w słynnym Liceum Warszawskim, które tu właśnie zajmowało część pomieszczeń.

Pierwotnie na miejscu pałacu stał dwór Tobiasza Morsztyna. Jego spadkobierca Jan Andrzej Morsztyn wybudował po 1661 roku w miejscu dworu i części Wału Zygmuntowskiego, piętrowy barokowy pałac z czterema wieżami. Pałac został zakupiony w 1713 roku przez króla Augusta II, który rozpoczął jego przebudowę zakończoną w roku 1748 w czasach panowania króla Augusta III. Pracami kierowali Carl Friedrich Pöppelmann i Joachim Daniel Jauch. W 1724 roku do rezydencji wprowadził się dwór królewski. Stanowił jedno z założeń urbanistycznych Osi Saskiej ciągnącej się od Krakowskiego Przedmieścia do Koszar Mirowskich. Od 1716 w Sali Teatralnej pałacu i w amfiteatrze w Ogrodzie Saskim (a także na Zamku Królewskim) odbywały się przedstawienia teatralne - Warszawa nie posiadała wówczas specjalnego budynku teatralnego. Autorem dekoracji pałacu był Louis de Silvestre.

Rozbudowa rezydencji spowodowała także przyłączenie do obszaru sąsiadujących rezydencji magnackich – w 1721 została przyłączona posiadłość rodu Sanguszków, przekształcona następnie w pałac Brühla, a w 1726 przyłączono do kompleksu pałacowego rezydencję biskupa Teodora Potockiego, który później przekształcono w Pałac Błękitny przeznaczony dla Anny Orzelskiej, córki Augusta II Mocnego. Przebudowa pałacu, wraz z kształtowaniem założenia architektonicznego Osi Saskiej przebiegała w 3 etapach – trwało początkowo od 1713 do początków lat 20. XVIII wieku, w drugim etapie do śmierci Augusta II w 1733 (który z powodów finansowych i politycznych zmuszony był znacznie spowolnić prace nad przebudową kompleksu) i ostatecznie zostało ukończone przez Augusta III w latach 30. i 40. XVIII wieku.

Po śmierci Augusta III w 1763 pałac utracił status rezydencji królewskiej i podupadł, należąc do kolejnych elektorów saskich, którzy wynajmowali pomieszczenia budynku na biura i mieszkania. 17 kwietnia 1794, podczas trwających w warszawie walk z Rosjanami w ramach trwającej Insurekcji Warszawskiej, pod Pałacem Saskim od strony wschodniej stoczono jedną z dwóch największych bitew w stolicy – powstańcy odparli atak silnej kolumny wojsk rosyjskich zmierzającej na odsiecz oblężonemu w pałacu na ul. Miodowej naczelnemu wodzowi armii rosyjskiej Osipowi Igelströmowi.

W latach 1808–1816 budynek Pałacu Saskiego był nadal własnością królów Saksonii po czym został sprzedany rządowi Królestwa Kongresowego. Część pomieszczeń przeznaczono na siedzibę Liceum Warszawskiego. W latach 1823–1826 uczęszczał do niego Fryderyk Chopin, którego ojciec uczył w liceum jako profesor. W 1817, w okresie Królestwa Kongresowego, podjęto próby zmiany charakteru budynku i okołopałacowego założenia krajobrazowego – polski architekt Chrystian Piotr Aigner przedstawił projekt częściowej przebudowy pałacu i ustawienia alei stu kolumn wzdłuż Osi Saskiej. Do realizacji planów jednak nie doszło, gdyż ówczesny namiestnik gen. Józef Zajączek zrezygnował z przebudowy z uwagi na wysokie koszta finansowe przedsięwzięcia.

W 1837 Adam Idźkowski, magister budownictwa i miernictwa oraz absolwent Oddziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Warszawskiego, opracował na zlecenie nowego właściciela, Iwana Skwarcowa, który nabył pałac od rządu za sumę 115 200 złotych, plany przebudowy pałacu. Oprócz niego w konkursie na przebudowę brali udział m.in. Henryk Marconi i Antonio Corazzi. Zwyciężył projekt Marconiego, ale namiestnik Iwan Paskiewicz odrzucił go bez motywacji i zatwierdził projekt Idźkowskiego, który prawdopodobnie był bardziej w guście rosyjskim. Po zniszczeniach jakich doznał budynek pałacowy w czasie powstania listopadowego w 1830, na podstawie planów Idźkowskiego, w latach 1839–1842, dokonano kolejnej przebudowy w stylu klasycystycznym, rozbierając część środkową pałacu i dodając w tym miejscu kolumnadę w stylu korynckim. Przed pałacem umieszczono w 1841 wystawiony z rozkazu cesarza Mikołaja I obelisk z brązu projektu Corazziego, upamiętniający siedmiu polskich oficerów poległych 29 listopada 1830 w szeregach oddziałów walczących po stronie armii carskiej przeciwko powstańcom. Zmodyfikowano także oba skrzydła boczne pałacu, dodając m.in. nawiązujące do stylu kolumnady pilastry. Od 1862 do roku 1915 Pałac Saski zajmowała armia carskiej Rosji - znajdowało się w nim rosyjskie Dowództwo III Warszawskiego Okręgu Wojskowego.

W dwudziestoleciu międzywojennym znajdował się w nim Sztab Generalny Wojska Polskiego, utworzony już w 1918 w Królestwie Polskim, a w 1923 przed budynkiem od strony wschodniej ustawiono pomnik księcia Józefa Poniatowskiego. W 1925 w kolumnadzie pałacu, pod arkadami, urządzono Grób Nieznanego Żołnierza. W latach 1930–1937 w budynku Pałacu Saskiego znajdowała się także siedziba Biura Szyfrów gdzie po raz pierwszy, w grudniu 1932, złamano kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma. Podczas II wojny światowej, pałac był siedzibą sztabu hitlerowskiego. Został zniszczony przez Niemców po upadku powstania warszawskiego, w grudniu 1944.

 Po zakończonej II wojnie światowej komunistyczne władze nie zdecydowały się na odbudowę pałacu, odnowiono jedynie pozostałą po zniszczeniach środkową część w której urządzono ponownie Grób Nieznanego Żołnierza. W okresie powojennym kilkukrotnie planowano rozpoczęcie prac rekonstrukcyjnych, jednak do końca PRL w 1989 nie podjęto żadnych konkretnych działań.

W 2006 roku podczas prac archeologicznych, związanych z planowaną odbudową, w okolicach Grobu Nieznanego Żołnierza odnaleziono tunel z 1933 roku, który łączył skrzydła pałacowe. Odsłonięto również fundamenty pałacu. W dniu 25 listopada 2006 wykopaliska udostępniono publiczności. Większość fundamentów jest zbyt słaba, by na nich budować nową konstrukcję. Dnia 17 maja 2007 roku część piwnic powstałych w okresie od lat 60. XVII wieku do lat 40. XIX wieku została wpisana do rejestru zabytków. Cały pałac miał być gotowy w 2010 roku, szacowano iż koszt odbudowy wyniesie ok. 200 mln złotych. W pałacu swoją siedzibę miał znaleźć ratusz stołecznego miasta Warszawy, rozproszony w kilku różnych budynkach na terenie całego miasta. Planowana odbudowa pałacu jednak na razie nie dojdzie do skutku ze względów finansowych, odkopane fundamenty zostały zabezpieczone i zasypane piaskiem i ziemią. Prace przygotowawcze do odbudowy pochłonęły 15,6 mln złotych.

Za resztkami kolumnady Pałacu Saskiego rozpościera się Ogród Saski – miejsce zabaw młodego Fryderyka Chopina, gdy rodzina mieszkała w Pałacu Saskim (ówczesnej siedzibie Liceum Warszawskiego).

Ogród Saski został założony na przełomie XVII i XVIII wieku przez króla Augusta II Mocnego na tzw. Osi Saskiej jako ogród przypałacowy w stylu francuskim. W maju 1727 roku został udostępniony wszystkim mieszkańcom miasta. W 1748 August III Sas wzniósł tu Opernhaus (operalnię), pierwszy na terenie Polski zbudowany specjalnie w tym celu wolno stojący budynek teatralny.

W XIX wieku zamieniony w park w stylu angielskim. W latach 40. XX wieku, podczas okupacji niemieckiej, przez zachodnią część parku przebito ulicę Marszałkowską. Drzewostan częściowo przetrwał powstanie warszawskie, jednak wszystkie elementy architektoniczne uległy zniszczeniu. Po II wojnie światowej park odtworzono.

(Fot. Marcin Białek) Opuszczamy Plac Piłsudskiego Pasażem Niżyńskiego (obok hotelu Victoria/Sofitel). Dojdziemy tędy do Pałacu Czapskich. Rodzina Chopinów zamieszkała tu w 1827 roku, po śmierci najmłodszej siostry Fryderyka, Emilii. Tu Fryderyk otrzymał wreszcie, na facjatce, pokój z własnym fortepianem. W miejscu dawnego mieszkania Chopinów na drugim piętrze znajduje się dziś Salonik Chopinów – muzeum pamiątek po wielkim kompozytorze. Tablica umieszczona na frontowej ścianie budynku w stulecie wyjazdu artysty z kraju, informuje, że: „W tym domu mieszkał i tworzył Fryderyk Chopin przed opuszczeniem w 1830 r. Warszawy na zawsze.”

Sam Pałac Czapskich nazywany także pałacem Krasińskich lub Raczyńskich znajduje się w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu 5. W XVII wieku na miejscu obecnego pałacu mieścił się drewniany dwór Radziwiłłów. W latach ok. 1680-1705 dla prymasa Michała Radziejowskiego wzniesiono murowany pałac, najprawdopodobniej według projektu Tylmana z Gameren. W 1712 roku teren został własnością hetmana wielkiego koronnego Adama Sieniawskiego. Zajął się on przebudową pałacu i oficyn (nastąpiła w latach 1713-1721). Stworzył oficyny frontowe, dziedziniec gospodarczy i reprezentacyjny, założył ogród. Po jego śmierci w 1726 roku, posiadłość odziedziczyła jego córka Zofia (będąca żoną Augusta Czartoryskiego). W roku 1732 małżeństwo Czartoryskich sprzedało pałac bankierowi Piotrowi de Riacour.

W 1733 roku budynek kupiła rodzina Czapskich. Rozpoczęli kolejną przebudowę wnętrza pałacu jak i jego otoczenia. W latach 1752-1756 nadano mu późnobarokowy wystrój. Bramę główną udekorowano kamiennymi orłami. Czapski zmarł w roku 1784. Budynek odziedziczyła jego córka Konstancja, żona marszałka Sejmu Stanisława Małachowskiego. Od tego czasu w pałacu odbywały się narady, projekty Kontytucji i ustaw, wystawne obiady. W roku 1790 architekt Jan Chrystian Kamsetzer wybudował dwie oficyny w stylu klasycystycznym; przebudował także bramę.

Od roku 1809, po śmierci Stanisława Małachowskiego, pałac stał się własnością rodziny Krasińskich. Stał się jednym z ośrodków życia kulturalnego Warszawy. Odbywały się w nim spotkania literackie pisarzy i poetów organizowane przez Wincentego Krasińskiego, ojca Zygmunta Krasińskiego. Rodzina ta zgromadziła w pałacu zbiory biblioteczne - Bibliotekę Ordynacji Krasińskich.

W latach 1909-1945 właścicielem pałacu był hrabia Edward Bernard Raczyński. Pałac ucierpiał podczas II wojny światowej. Odbudowano go w latach 1948-1959 według projektu Stanisława Brukalskiego. Starano się przywrócić wygląd jaki miał w XVIII wieku.

Obecnie, od lat powojennych, pałac i sąsiadujące mu budynki zajmuje Akademia Sztuk Pięknych. W roku 1962 Ministerstwo Gospodarki Komunalnej odebrało Raczyńskiemu prawo własności i zezwoliło na użytkowanie pałacu przez ASP. Budynki mieszczą katedrę historii i teorii sztuki, rektorat, bibliotekę oraz wydziały malarstwa i grafiki.

(Fot. Maciej Szczepańczyk) Wracamy na Krakowskie Przedmieście i skręcamy w prawo. Kilka metrów dalej wznosi się fasada Kościoła św. Krzyża – miejsca spoczynku serca kompozytora.

Jako kościół parafialny rodziny Chopinów, w drugim filarze po lewej stronie nawy głównej przechowuje urnę z sercem kompozytora. Zgodnie z życzeniem Fryderyka przywiozła je do ojczyzny jego siostra Ludwika.

Pierwotnie, w obawie reakcji władz carskich, serce pozostawało w jej domu, aż wreszcie, dzięki pomocy kanonika kapituły warszawskiej Jana Dekerta, ucznia ojca Chopina, urnę umieszczono w katakumbach. Po latach siostrzeniec pianisty Antoni Jędrzejewicz doprowadził do przeniesienia jej i wmurowania w 1878 roku w filar świątyni. W dwa lata później ozdobiono to miejsce tablicą z epitafium i popiersiem kompozytora.

Podczas walk Powstania Warszawskiego z murów filara wydobyli urnę Niemcy. Przekazali ją biskupowi Antoniemu Szlagowskiemu, opiekunowi kościołów warszawskich, który przechował ją na plebanii w Milanówku. Po wojnie, w 96. rocznicę śmierci Chopina 17 października 1945 r., serce kompozytora uroczyście powróciło na miejsce wieczystego spoczynku.

Pierwotnie w tym miejscu stała kaplica pod wezwaniem Świętego Krzyża, wzmiankowana w 1510 roku. W 1525 stanął tu drewniany kościółek - filia kolegiaty św. Jana, ufundowany przez wdowę po warszawskim rajcy Martę Möller. Przebudowywany w 1615, w 1653 został przekazany sprowadzonemu tu Zgromadzeniu Księży Misjonarzy - odtąd kościół staje się centralnym domem Zgromadzenia Misji w Polsce.

Obecny kościół został zbudowany w latach 1679-1696 w stylu barokowym. Jego projektantem był nadworny architekt królewski Józef Szymon Bellotti, a fundatorami opat Szczuka i prymas Michał Stefan Radziejowski, który konsekrował kościół 14 października 1696 roku.

Wieże, nakryte późnobarokowymi hełmami (1725-1737) są autorstwa Józefa Fontany. Fasadę (1756) zaprojektował Jakub Fontana, zdobią ją figury autorstwa Jana Jerzego Plerscha.

W filarach świątyni wmurowane są urny z sercami Fryderyka Chopina (z epitafium z kararyjskiego marmuru wykonanym w 1880 przez Leonarda Marconiego) oraz Władysława Reymonta (1929). W kościele znajdują się też epitafia Bolesława Prusa, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Juliusza Słowackiego i Władysława Sikorskiego.

Już w pierwszych dniach II wojny światowej świątynia została zniszczona. Zniszczeniu uległy m.in. obrazy: Wieczerza Pańska Franciszka Smuglewicza i Ukrzyżowanie Jerzego Siemiginowskiego. Podczas powstania warszawskiego 6 września 1944 Niemcy wprowadzili do świątyni dwa Goliaty wypełnione materiałami wybuchowymi. Zdetonowane pojazdy rozbiły fasadę kościoła, zniszczyły sklepienie nad dolnym kościołem, Wielki Ołtarz, ołtarze św. Rocha i św. Wincentego à Paulo.

Świątynię odbudowano w latach 1945—1953. W 2003 roku papież Jan Paweł II podniósł Kościół Świętego Krzyża do godności bazyliki mniejszej.

Przed kościołem w 1858 stanęła figura Chrystusa dźwigającego krzyż, odlana w cemencie w warsztacie sztukatorskim Ferrante Marconiego według projektu Andrzeja Pruszyńskiego, a ufundowana przez hr. Andrzeja Zamoyskiego. Po kilku latach na rzeźbie pojawiły się pęknięcia. Na łamach Wędrowca ukazał się apel o zbiórkę datków na odlew figury w brązie. W 1887 uszkodził ją szaleniec, który oderwał rękę Chrystusa. Przyspieszyło to decyzję o wykonaniu odlewu z brązu, figurę wiernie odtworzył w Rzymie w 1889 Pius Weloński. Pomnik ustawiono 2 listopada na nowym cokole z czarnego granitu, zaprojektowanym przez Stefana Szyllera, ze złoconym napisem Sursum Corda (w górę serca).

Cementową figurę Chrystusa przewieziono do Kruszyny i umieszczono na grobowcu Lubomirskich. Obecnie znajduje się ona przed tamtejszym kościołem parafialnym św. Macieja Apostoła.

We wrześniu 1944 wskutek detonacji Goliatów brązowa figura Chrystusa upadła na bruk ulicy i leżała z ręką uniesioną w górę, wskazując na napis na cokole. 22 października 1944 Niemcy wywieźli ją z Warszawy w celu przetopienia, jednak wraz z pomnikiem Mikołaja Kopernika porzucili w przydrożnym rowie w Hajdukach Nyskich, gdzie rozpoznali ją polscy żołnierze. Oba pomniki przywieziono do Warszawy i poddano renowacji w pracowni Braci Łopieńskich. Posąg ponownie stanął przed kościołem 19 lipca 1945, poświęcony w obecności Prezydenta RP Bolesława Bieruta i przedstawicieli rządu przybyłych na odsłonięcie pomnika Mikołaja Kopernika.

Idziemy dalej Krakowskim Przedmieściem aż do Nowego Światu. Znajduje się tutaj, pod numerem 67/69, Pałac Zamoyskich. Mieszkająca tu młodsza siostra Chopina – Izabela, po śmierci swej siostry Ludwiki przechowywała pamiątki po bracie. W 1863 roku z okien pałacu dokonano zamachu na namiestnika carskiego, hrabiego Berga. W odwecie usunięto lokatorów z mieszkań i zniszczono cały ich dobytek. Wśród wyrzuconych przez okna i spalonych przedmiotów znajdował się fortepian Chopina. Dziś przypomina o tym tablica umieszczona na fasadzie budynku.

Od roku 1667 właścicielem posesji w tym rejonie był Jan Wielopolski. Wkrótce wybudował tu pałac i założył otaczający go ogród. W latach 1744-1745 na zlecenie spadkobierców Wielopolskiego dokonano przebudowy według projektu Piotra Hiża. Właścicielem budynku wkrótce stał się Franciszek Ksawery Branicki, który zlecił wykonanie prac renowacyjnych Szymonowi Bogumiłowi Zugowi.

W roku 1802 pałac kupiła Anna z Zamoyskich Sapieżyna. W budynku tym zamieszkał wtedy Stanisław Staszic; tu też zmarł w roku 1826. W 1839 posiadłość stała się własnością Andrzeja Zamoyskiego. Nowy właściciel w latach 1843-1846 dokonał jego przebudowy pod kierunkiem Henryka Marconiego, który nadał budowli okazałości. Jej fasadę zaakcentował tympanonem zdobionym płaskorzeźbami Pawła Malińskiego przedstawiającymi sceny mitologiczne.

W roku 1863 z okna pałacu członkowie Żandarmerii Narodowej dokonali zamachu na przejeżdżającego Nowym Światem namiestnika carskiego Fiodora Berga. Od roku 1867 w pałacu mieściła się siedziba Zarządu Inżynierii Warszawskiego Wojennego Okręgu. W latach dwudziestolecia międzywojennego znajdowało się w nim Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz Główna Komenda Policji Państowowej.

Podczas obrony Warszawy w 1939 w budynku tym miało swą siedzibę Dowództwo Obrony Warszawy. Pałac ucierpiał podczas powstania warszawskiego. Odbudowano go w latach 1948-1950, nieznacznie zmieniając jego wygląd.

Obecnie mieści się tam Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, a także Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Wydziału Historycznego Uniwerystetu Warszawskiego (mieszczący się pod numerem 69).

(http://pl.wikipedia.org) Teraz czeka nas spacer w stronę Wisły. Z Nowego Światu skręcamy w lewo, w ulicę Świętokrzyską, a następnie w prawo, w ulicę Kopernika, która doprowadzi nas do ulicy Tamka. Tutaj, pod numerem 41 mieści się Pałac Gnińskich-Ostrogskich – siedziba Muzeum Fryderyka Chopina, obok którego mieści się Centrum Chopinowskie.

Nazwa Zamek Ostrogskich, którą niesłusznie nosi istniejący dziś pałac, wiąże się z osobną ks. Janusza Ostrogskiego kasztelana krakowskiego, posiadacza tych gruntów od schyłku XVI w. Ks. Janusz Ostrogski miał rozpocząć na tym miejscu budowę zamku. Po jego śmierci w roku 1620 grunty przeszły na własność książąt Zasławskich, a potem rodziny Denhoffów.

Najprawdopodobniej w roku 1681 kupił je podkanclerzy koronny Jan Gniński z zamiarem wniesienia tu własnej siedziby. Z zamówieniem na projekt pałacu zwrócił się do Tylmana z Gameren, który zaproponował mu budowę okazałej rezydencji złożonej z pałacu właściwego, mającego stanąć na trasie wysuniętym ku Wiśle, oraz dwóch wolno stojących pawilonów gospodarczych. Projekt ten pozostał na papierze z powodu ogromnych kosztów, jakie pochłonęły roboty ziemne związane z formowaniem tarasu i budową murów oporowych. Tylman zapewne jeszcze za życia podkanclerzego (zmarłego w 1684) znacznie zredukował projekt rezydencji. Zrezygnowano z korpusu głównego. Siedziba według nowego projektu miała składać się z dwóch wolno stojących pawilonów, które zamierzano postawić na miejscu pawilonów gospodarczych proponowanych w pierwszej wersji projektu. Ostatecznie zrealizowano tylko pawilon północny wzniesiony na wysokim tarasie nad wąwozem ulicy Tamka. Budynek ten o formie silnie klasycyzującego baroku górował nad niską zabudową Powiśla i od razu stał się ważnym akcentem panoramy Warszawy oglądanej od strony Wisły.

Po śmierci podkanclerzego Jana Gnińskiego pałac dziedziczyli kolejno jego dwaj synowie. Na początku XVIII w. pałac użytkował ordynat Tomasz Józef Zamoyski, ale pełnoprawnym jego właścicielem stał się dopiero w roku 1721. Po nim odziedziczył pałac jego brat, ordynat Michał Zdzisław, którego synowie Jan Jakub i Andrzej odstąpili rezydencję w roku 1740 biskupowi przemyskiemu Walentemu Czapskiemu. Nazwa „Pałac Ordynacki” pochodzi z okresu władania nim przez rodzinę Zamoyskich; nazwa ta przetrwała bardzo długo. W roku 1771 właścicielem pałacu był Jan Mikołaj Chodkiewicz, który nosił się z zamiarem jego rozbudowy.

U schyłku XVIII w. filozof i moralista Marcin Nikuta prowadził tu pensjonat dla młodzieży szlacheckiej. Na początku XIX w. pałac popadł w ruinę, a obszerne jego podziemia ciągnące się rzekomo w kierunku ulicy Książęcej, stały się siedzibą włóczęgów i szumowin wychodzących nocami na rabunek.

W roku 1820 posiadłość nabył na licytacji sekretarz policji Michał Gajewski, który wyrestaurował pałac i podwyższył go o piętro. Wybudował także oficyny z przeznaczeniem na koszary. W części zabudowań przypałacowych mieściło się targowisko i jatki rzeźnicze. W czasie powstania listopadowego znajdował się w pałacu szpital wojskowy, a potem kolejno: fabryka wyrobów gumowych, rządowy „Dom Zdrowia”, szpital dla cholerycznych , instytut moralnie zaniedbanych dzieci, schronisko dla powodzian, aż w roku 1854 gmach nabyło miasto z przeznaczeniem na koszary. W roku 1858 pałac stał się siedzibą Warszawskiego Instytutu Muzycznego. Instytut ten kontynuował tradycje założonego w 1821 roku Konserwatorium Muzycznego. Uroczyste otwarcie nowej uczelni w pałacu Ordynackim odbyło się 26 stycznia 1861 roku.

W Warszawskim Instytucie Muzycznym, zwanym powszechnie „konserwatorium”, wykładali m.in. Apolinary Kątski, Aleksander Michałowski, Stanisław Moniuszko, Tomasz Nidecki, Zygmunt Noskowski, Aleksander Zarzycki, a w latach późniejszych niektórzy z pierwszych wychowanków Instytutu, jak Stanisław Barcewicz czy Ignacy Paderewski. W 1914 roku wybudowano obok pałacu od strony ulicy Okólnik nowy budynek z salą koncertową według projektu Stefana Szyllera. Sam pałac, wielokrotnie przekształcany, stracił zupełnie cechy artystyczne. W okresie dwudziestolecia międzywojennego mieściło się tu konserwatorium i szkoła teatralna. We wrześniu 1944 roku pałac spalili Niemcy.

Po wojnie ruiny przyznano Instytutowi im. Fryderyka Chopina (późniejszemu Towarzystwu im. Fryderyka Chopina). Gmachu projektowanego przez Stefana Szyllera postanowiono nie odbudowywać, odtwarzanie pałacu rozpoczęto w 1949 roku; z końcem 1953 roku do budynku wprowadził się zarząd i biura Towarzystwa. Oficjalnie przekazanie siedziby nowemu użytkownikowi odbyło się w lutym 1955 roku, w dniach V Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Projektant odbudowy, Mieczysław Kuzma, przywrócił pałacowi wygląd zewnętrzny z końca XVII w., opierając się na rysunkach Tylmana z Gameron przechowywanych w Gabinecie Rycin biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Budowla pałacowa o dwóch kondygnacjach, zbudowana na planie prostokąta, posiada ryzalit zwieńczony tympanonem. Całość wznosi się na wysokiej, warownej ceglanej platformie, tworzącej jednocześnie obszerny taras od strony wschodniej, okolony u szczytu ozdobną balustradą z piaskowca. Po zniszczeniach wojennych odsłonięto całkowicie fasadę zachodnią, dodając zdobny w kształcie ciąg schodów, podkreślający konfigurację terenu. Wnętrza są natomiast kompozycją zupełnie nową, opartą na motywach późnego baroku, rokoka i klasycyzmu. Pałac mieści obecnie, obok biura zarządu Towarzystwa im. Fryderyka Chopina, centralne archiwum chopinowskie, muzeum pamiątek po wielkim kompozytorze, salę koncertową i bibliotekę.

Ostatnim etapem naszego spaceru po Warszawie śladami Fryderyka Chopina są Łazienki. Ponieważ z Tamki jest tam dość daleko, proponuję wrócić do samochodu i ten odcinek przejechać samochodem.

(fot. Tomasz Goździewicz) Pomnik Fryderyka Chopina w Parku Łazienkowskim w Warszawie przedstawia odlaną w brązie postać kompozytora siedzącą pod stylizowaną mazowiecką wierzbą. Obok pomnika Syrenki, Kolumny Zygmunta, Pałacu na Wodzie czy Pałacu Kultury i Nauki, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych widoków związanych z Warszawą. Pomnik doczekał się nie tylko niezliczonych reprodukcji kalendarzowych, pocztówkowych, filatelistycznych itp., ale także kopii, z których najbardziej znana, w skali 1:1, znajduje się w Japonii w mieście Hamamatsu.

Pomnik wykonany został przez Wacława Szymanowskiego, który wygrał konkurs rozpisany w 1909 r. Miał on być wzniesiony w setną rocznicę urodzin pianisty w 1910 r. W jury konkursowym zasiadały takie postaci kultury i sztuki jak: Antoine Bourdelle, Józef Pius Dziekoński czy Leopold Méyet. Ponieważ projekt budził wiele kontrowersji, a prace przy jego realizacji zostały przerwane wybuchem I wojny światowej, zrealizowany został dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym. Odlano go w częściach we Francji, gdzie znajdował się gipsowy model, po czym, po przewiezieniu do Polski, zmontowano go w warszawskich Łazienkach. Został uroczyście odsłonięty 27 listopada 1926 roku. Otoczenie pomnika - cokół oraz basen - zaprojektował architekt Wydziału Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej, profesor Oskar Sosnowski. Prace kamieniarskie wykonała łódzka firma Urbanowskiego.

31 maja 1940 roku pomnik Chopina został przez Niemców wysadzony w powietrze i pocięty palnikami na mniejsze części. Złom powstały w wyniku tej dewastacji wywieziono koleją na zachód, gdzie jego fragmenty zostały użyte jako surowiec przeznaczony do przetopienia w niemieckiej hucie. Niemcy starali się zniszczyć także wszystkie kopie pomnika przechowywane w polskich muzeach. Jednemu z pracowników Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu udało się ukryć w piwnicy kopie głowy pomnika. Niemcy zniszczyli jednak wszystkie gipsowe repliki oraz drewnianą kopię rzeźby w skali 1:2, którą do poznańskiego muzeum przekazał sam autor.

W wyniku dokonanej przez Niemców dewastacji odbudowa po wojnie nastręczała wielu trudności. Poszukiwano replik oraz zachowanych kopii pomnika mogących posłużyć za wzór do odtworzenia dzieła. W 1945 roku pracownicy Zakładów Rafineryjno-Przetwórczych we Wrocławiu znaleźli pośród zalegających na terenie fabryki hałd złomu głowę Chopina, jednak nie była to oryginalna głowa, ale tylko jeden z próbnych odlewów w znacznie pomniejszonej skali. Kompletną kopię całego pomnika udało się znaleźć dopiero podczas odgruzowywania zniszczonego domu Szymanowskiego na Mokotowie. Na podstawie tej kopii podjęto próbę wykonania wiernej repliki zniszczonego oryginału. Pomnik został zrekonstruowany i odsłonięty ponownie w 1958 r. Obecnie sąsiaduje on z sadzawką. Wokół pomnika i stawu rozmieszczonych jest wiele ławek, gdyż od 1959 roku w okresie letnim odbywają się tu koncerty utworów Chopina, wykonywane na fortepianie ustawianym u podnóża pomnika na specjalnie zaprojektowanej platformie. Dyrekcja parku pozwala słuchaczom na przebywanie na trawnikach okalających to miejsce.

Napis na cokole głosi: Posąg Fryderyka Chopina zburzony i zagrabiony przez Niemców w dniu 31 maja 1940 roku odbuduje Naród. 17-X-1946 r. Wyryto również słowa Adama Mickiewicza:

Płomień rozgryzie malowane dzieje,
Skarby mieczowi spustoszą złodzieje,
Pieśń ujdzie cało...

Od pół wieku, w letnie niedziele od maja do września, na fortepianie ustawianym u podnóża pomnika odbywają się koncerty Chopinowskie (o godz. 12.00 i 16.00). Słuchacze chłoną piękno muzyki, siedząc nawet na okalających teren trawnikach.

Polecane strony:

http://pl.chopin.nifc.pl/institute/
http://chopin.museum/pl
http://kalejdoskop-chopin.pl/main.php/
http://chopin2010.pl/

powrót